Story
01Đình Bài Lâm Thượng
Đình Bài Lâm Thượng còn có tên gọi là đình Xuân thuộc loại hình di tích Lịch sử - Văn hóa.
Căn cứ vào lời kể của các cụ cao niên trong làng cùng các hiện vật đang lưu giữ tại di tích và bản Thần tích - thần sắc làng Bài Lâm, tổng Phù Lưu, phủ Ứng Hoà, tỉnh Hà Đông hiện được lưu trữ tại Viện Thông tin khoa học xã hội cho biết, đình Bài Lâm Thượng thờ Thành hoàng làng là Đông Hải đại vương (tên huý là Đoàn Thượng) là vị thần có công với dân với nước. Ông là người phong độ thoáng đạt có trí lớn kinh thiên, vĩ địa hộ nước, cứu dân. Năm Thượng Công 23 tuổi, vào triều Vua Lý Cao Tông trị vì, ông đến kinh thành ứng thí, đỗ Mậu Tài, được bổ giữ chức Thi tòng tham tán tại triều đình. Trong khi làm quan, ông tỏ ra người có tài trị quốc, yên dân. Ông là người có công lao to lớn trong việc diệt giặc ngoại xâm, bảo vệ biên cương bờ cõi của đất nước vào cuối thời Lý đầu thời Trần.
Khi Hoàng thái tử ra đời, vua truyền cho ông tuyển vú nuôi Thái tử. Ông liền tiến cử bà vú nuôi ông hồi nhỏ vào cung. Đến khi vua Cao Tông băng hà, Thái tử nối ngôi lấy hiệu là Thuận Tông. Vua tặng Thượng công chức Tham tán đại phu, thường ngày được phép đeo kiếm vào triều túc trực ngai vàng. Ông làm quan trong triều từ thời vua Thuận Tông đến vua Nghệ Tông, là một người nghĩa khí trung quân ái quốc.
Công lao Đức Đoàn Thượng đã được nhà nước tôn sung lập đền thờ ngài. Vua Trần Thái Tôn thân hành ra tại quê thờ ngài. Sau khắp nơi có 72 đền thờ ngài.
Đình Bài Lâm Thượng được ra đời vào khoảng thế kỷ 17. Nguyên xưa ngôi đình to lớn với kiến trúc 5 gian. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp thì ngôi đình bị đánh bom tàn phá. Vì vậy đình Bài lâm Thượng hiện còn lưu giữ và sưu tầm được một số hiện vật như thần tích - thần sắc, long ngai bài vị, hòm sắc... Năm 1999 chính quyền và nhân dân đã phục dựng lại ngôi đình trên nền đất cũ với hạng mục hậu cung. Năm 1977 - 1978 xây dựng đại bái.
02* Sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng tại di tích
Lễ hội truyền thống tại đình Bài Lâm Thượng diễn ra vào ngày 11 tháng 11 (Âm lịch), trước đây tổ chức hội làng hàng năm, hiện nay theo hương ước do nhân dân trong thôn xây dựng thì tổ chức lễ hội làng vào các năm lẻ Dương lịch (2 năm một lần vào năm lẻ). Đây là một sinh hoạt văn hóa tôn giáo cộng đồng nhằm gắn kết cộng đồng trong thôn, làm cho mọi người gần nhau hơn, nhớ về cội nguồn tổ tiên và cũng là dịp để người dân thi tài khéo léo, vui chơi giải trí sau những ngày lao động vất vả
03+ Chuẩn bị lễ hội
- Bắt đầu từ đầu tháng 11 (Âm lịch), thôn tổ chức họp dân, do ông trưởng thôn chủ trì Hội nghị. Thành phần mời ban chi ủy, đại biểu hội đồng, Ban công tác Mặt trận, Ban ngành đoàn thể, đại diện các thôn xóm dòng họ. Sau đó thành lập BTC lễ hội, phân công nhiệm vụ cho từng thành viên theo nhu cầu thực tế của địa phương.
+ Các dòng họ tuyên truyền, vận động hội viên và gia đình tham gia lễ hội.
+ Các gia đình, các xóm, các dòng họ tổng vệ sinh môi trường, treo cờ Tổ Quốc, cờ thần, thành tâm lễ thánh, chuẩn bị cho lễ hội;
+ Khu vực trong di tích do cụ Từ và các cụ thượng đảm nhiệm
* Lễ mộc dục từ ngày 09/11 (Âm lịch) được thức hiện vào giờ tốt (giờ lành) do các cụ người cao tuổi trong thôn chủ trì, các đoàn thể và các dòng họ cử lực lượng tham gia và phục vụ.
Quá trình tiến hành lễ mộc dục do ban tổ chức lễ hội theo dõi chỉ đạo (trước đây do Lý trưởng làng cùng các vị chức sắc của làng chỉ đạo thực hiện).
Lễ mộc dục thực hiện trong hậu cung của đình làng, người thực hiện là các cụ ông do Ban tổ chức lựa chọn trong số các cụ ông của làng. Khi tắm tượng và long ngai có hai trai tráng là hai hộ thần đứng ngoài hai cửa hậu cung.
- Nước để làm lễ mốc dục được lấy ở giữa sông Hát Giang (nay gọi là sông Đáy) đựng vào các trĩnh lãnh lớn có phủ vải đỏ. Người lấy nước là một cụ ông được lựa chọn và phục vụ lấy nước về đình là các trai tráng được lựa chọn.
Nghi thức rước nước, nước đựng trong trĩnh lớn có phủ vải đỏ đưa lên kiệu, trai tráng trong làng được lựa chọn khiêng kiệu rước nước, đi theo hiệu lệnh trống chiêng. Hiện nay do sông Đáy bị ô nhiễm thì lấy nước tại giếng đình làng.
Khăn dùng trong lễ mộc dục màu đỏ, do các cụ người cao tuổi chuẩn bị. nếu có người cung tiến thì ban tổ chức tiếp nhận và kiểm tra độ thanh tịnh để dùng làm lễ.
Sau lễ mộc dục khăn dùng thừa biếu cho các cụ cao tuổi trong làng, từ cụ cao tuổi nhất cho đến hết số khăn thừa. Nước thừa dùng để tưới cây trong vườn đình làng.
Lễ vật dâng cúng gồm 5 lễ: Lễ chính trong hậu cung gồm: Lễ chính 1 mâm thủ lợn, 1 mâm xôi trắng, một mâm hoa quả, rượu, bánh, hoa, hương, lễ đặt trên ban thờ trước ngai thần hoàng.
Lễ đặt trước hai hộ thần: Xôi, thịt, rượu, hoa quả…
Lễ ngoài hậu cung: đặt trước hai ban thờ trước thần hoàng 2 gian chính giữa gồm: Xôi, thịt, rượu, hoa quả.
* Về văn tế: Người viết văn tế được lựa chọn trong số các cụ của thôn là người có phong độ đạo đức tốt còn minh mẫn và biết viết văn tế. Nội dung văn tế gồm: Nêu công trạng các cụ tiền nhân lập làng, tạ ơn thánh thần. Văn tế viết xong đặt tại ban thờ gian chính trong đình làng.
Khi hiệu lệnh các tuần tế thì văn tế do đội tế chuyển ra đưa vào đọc do đội tế thực hiện.
Ban tế gồm 14 thành viên cụ thể gồm: Tế chủ 1 người được lựa chọn mang trang phục chủ tế, bồ tế 1 người, tế viên 10 người thực hiện động tác dâng hương, hoa, trầu, tửu. Đông sng1, tây xướng 1, mặc trang phục như tế viên.
Trong thời gian lễ hội (1 ngày) thực hiện 1 tuần tế, thời gian khoảng 2 giờ 30 phút buổi sáng ngày lễ hội trước khi thực hiện dâng lễ.
Khi tế có đội trống, đội nhạc và đội múa sinh tiền trong quá trình tế. Nếu sai sót thì nhắc nhở sửa chữa, không sửa chữa được sai sót thì cho thôi tham gia đội tế.
Trước đây thời phong kiến sau khi tách chia làng Bài Lâm thành 2 làng Bài Lâm Thượng và Bài Lâm Hạ. Thực hiện rước thần hoàng từ làng Bài Lâm Thượng xuống làng Bài Lâm Hạ. Năm sau lại rước thần hoàng từ Bài Lâm Hạ về làng Bài Lâm Thượng.
Từ khi bị giặc Pháp đốt phá đình Bài Lâm Thượng nên hiện nay không thức hiện lễ rước kiệu.
Trước đây hội làng có các trò chơi dân gian như: Bơi chải (thi đua thuyền) trên sông Đáy. Hiện nay trong lễ hội có tổ chức thi văn nghệ.
04+ Các ngày kỷ niệm khác
Giỗ thành hoàng vào ngày 25 tháng 6 Âm lịch được thực hiện hàng năm có phần tế và dâng lễ.
Ngày mồng 1 đầu tháng âm lịch, dâng lễ cầu bình an, thịnh vượng cho dân làng do các cụ trong làng thực hiện.
Ngoài lễ hội chính, trong một nằm làng còn tổ chức các ngày lễ khác như: Ngày 30 Tết, giao thừa, ban khánh tiết và cụ từ đều lễ tại đình. Các phong tục khác như trước đây lễ mừng thọ tổ chức tại đình làng, ngày nay tổ chức tại nhà văn hóa vào ngày mồng 04 tết.
05* Giới thiệu khái quát di tích Đình Bài Lâm Thượng
Đình Bài Lâm Thượng tọa lạc giữa làng theo trục đường liên thôn, quay theo hướng Nam trong không gian rộng và thoáng. Đình Bài Lâm Thượng kết cấu theo kiểu chữ “Đinh” bao gồm các hạng mục như: Đại bái, hậu cung, tả hữu mạc và các hạng mục phụ trợ khác.
06+ Đại bái
Từ cổng vào qua một khoảng sân lát gạch vuông đỏ kích thước 30x30cm là đến hạng mục đại bái, bước lên tam cấp lát bằng gạch là đến hiên.
Đại bái là hạng mục công trình được làm 7 gian, với kết cấu kiến trúc mái lợp tôn, phía trên dán ngón đỏ. Các bộ vì sắt kiểu vì kèo gối lên hai đầu bờ tường, nền lát gạch vuông đỏ. Tương ứng với các gian là hệ thống cửa bản lề bằng gỗ.
Tại hạng mục đại bái được bài trí đồ thờ tự như sau: Gian chính giữa bài trí hương án gỗ, chân đặt bát hương, đài nước, mâm bồng, hai bên là bộ bát bửu cùng một số đồ thờ tự khác...
07+ Hậu cung
Hậu cung là hạng mục được nối từ gian giữa đại bái, gồm 1 gian nhà dọc một tầng mái, đầu hồi bít đốc, mái lợp ngói ta. Vào bên trong với kiến trúc cuốn vòm bê tông, ba phía là hệ thống tường xây bao quanh, phía trước không có cửa, nền lát gạch vuông đỏ. Trên tường trang trí lưỡng long chầu nguyệt cùng các hoạ tiết hoa văn.
Tại hạng mục hậu cung được bài trí một ban thờ chính giữa làm bằng bệ thờ chất liệu gạch: Phía trên cùng bài trí long ngai bài vị, mâm bồng, chân đèn, bát hương ...
Di vật tại đình Bài Lâm Thượng chủ yếu tập chung tại các hạng mục chính như: Đại bái và hậu cung. Về chủng loại, chất liệu, có đồ gỗ, đồ đồng, đồ gốm sứ, đồ đá … các di vật tại đây chủ yếu là đồ thờ vào thế kỷ XX và XXI được sắp xếp hợp lý, phù hợp với tính chất, nội dung thờ tự tại di tích thể hiện sự tôn kính của Nhân dân đối với Thành hoàng được thờ trong đình làng.

08* Giá trị lịch sử, văn hóa của di tích
Đình Bài Lâm Thượng là một di tích lịch sử - Văn hóa với những nội dung và giá trị đặc trưng khác nhau. Di tích có quy mô kiến trúc vừa phải. Đây là nơi thờ tự của dân làng và cũng là nơi tưởng nhớ, tôn vinh vị thần đã có công giúp dân, giúp nước chống giặc đã để lại dấu ấn đậm nét trong lịch sử dân tộc.
Nơi đây đã trở thành trung tâm sinh hoạt văn hoá tâm linh của dân làng Bài Lâm, giáo dục tinh thần yêu quê hương cho các thế hệ hiện sinh. Di tích luôn hội tụ và toả sáng những giá trị chân xác của dân tộc, góp phần bảo tồn giá trị văn hoá truyền thống, góp phần bảo vệ thuần phong mỹ tục, xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc văn hoá dân tộc
09+ Giá trị lịch sử của di tích
Đình Bài Lâm Thượng như một chứng tích lịch sử, đánh dấu sự hình thành và phát triển của quê hương giầu truyền thống cách mạng hôm qua, hôm nay và mai sau, góp phần thúc đẩy sự nghiệp xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc.
Đình thờ một vị thần thành hoàng làng là đức Thánh Đoàn Thượng là nhân vật lịch sử có công lao to lớn trong việc diệt giặc ngoại xâm, bảo vệ biên cương bờ cõi của đất nước vào cuối thời Lý đầu thời Trần. Là người trung nghĩa, khí chất hiên ngang, dũng cảm, khi thấy việc trái với cương thường đã đứng dậy lên tiếng, không sợ thế lực mạnh.
Việc tôn thờ ông làm thành hoàng làng thể hiện truyền thống yêu nước, chống giặc ngoại xâm; thể hiện đạo lý truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của người dân Bài Lâm nói riêng và Hoà Xá nói chung, đồng thời cho chúng ta thấy truyền thống yêu nước, tinh thần chống giặc ngoại xâm của nhân dân nơi đây trong suốt tiến trình lịch sử của dân tộc.

10+ Giá trị văn hóa khoa học của di tích
Đình Bài Lâm Thượng được phản ánh thông qua các sinh hoạt tín ngưỡng gắn liền với vị thần được thờ, đồng thời có sự gắn kết với các di tích khác ở trong làng Bài Lâm. Đình thờ ngài Đông Hải Đại vương Đoàn Thượng, cho thấy tâm thức tín ngưỡng của người dân nơi đây rất mãnh liệt. Tâm thức ấy được bảo tồn và lưu truyền qua nhiều thế hệ để tạo thành tinh thần văn hoá chung của người Việt, góp phần tạo nên bề dày văn hóa, sinh hoạt tín ngưỡng của vùng đất này. Những sinh hoạt văn hóa tinh thần đã phần nào phản ánh tính cố kết cộng đồng làng xã ở nơi đây. Thông qua hình thức tế lễ trong những ngày lễ hội, sinh hoạt văn hoá tín ngưỡng tại di tích, chính là dịp gắn kết cộng đồng làng xã, lưu giữ và kế thừa truyền thống bản sắc văn hoá làng, góp phần lưu giữ và truyền lại những giá trị văn hoá cho lớp thế hệ trẻ phía sau.
11+ Giá trị thẩm mỹ của di tích
Giá trị thẩm mỹ của di tích là giá trị nội tại, bao hàm ở những khía cạnh như giá trị về kỹ mỹ thuật, giá trị về nghệ thuật tạo hình, tư duy về cách bài trí di vật… Sự hiện diện của ngôi đình đã phần nào hội đủ những nét tương đồng như thế. Kiến trúc của ngôi đình, những vật liệu cổ truyền, cách bài trí hiện vật, cảnh quan không gian…đã hàm chứa tại di tích này, tạo nên một di tích mang tính truyền thống.
Mặc dù đình đã được tôn tạo lại sau khi bị chiến tranh tiêu hủy, cho nên chính quyền và nhân dân nơi đây đã dựng lên một ngôi đình với lối kiến trúc như hiện nay vào năm 1999. Trong đình còn lưu giữ được một số hiện vật và đồ thờ tự có giá trị, trên các di vật, hiện vật này đều được trang trí, chạm khắc hoa văn, tinh xảo.
Với những giá trị lịch sử, văn hóa, thẩm mỹ đó, Đình Bài Lâm Thượng đã được UBND Thành phố Hà Nội công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp Thành phố tại Quyết định số 2618/QĐ-UBND ngày 24/5/2024 của UBND thành phố Hà Nội.

Xin mời quý khách hãy đến với thôn Bài Lâm, xã Hòa Xá để cùng chiêm bái với các di tích lịch sử văn hóa và cảnh sắt của các di tích nơi đây.



