Cháo Se

Cháo se là đặc sản đã có lịch sử hàng trăm năm nay tại khu vực xã Hoài Đức, thành phố Hà Nội. Sở dĩ có tên gọi “cháo se” là bởi vì khi nấu cháo, nghệ nhân phải thực hiện công đoạn se bột thành những sợi dài rồi mới đem đi nấu thành cháo.

Theo lời kể của các cụ cao niên thôn Cao Hạ, có hai giả thuyết về sự ra đời của cháo se ở Hoài Đức.

Giả thuyết thứ nhất: Từ xa xưa, đình Cao Xá đã là ngôi đình chung của 3 làng Cao Xá Thượng, Cao Xá Trung và Cao Xá Hạ. Trong đình thờ danh tướng Nguyễn An thời Hai Bà Trưng. Dân gian truyền rằng tục nấu cháo se đã có từ thời ấy. Nếu nhiều nơi khác có tục khao quân bằng cháo vỡ đôi thì ở vùng Cao Xá có tục khao quân bằng cháo se. Tục nấu cháo se khởi nguồn từ thời Hai Bà Trưng và kéo dài đến tận ngày nay.

Giả thuyết thứ hai: Tục nấu cháo se ra đời khi thôn Cao Hạ có nghề làm bún khoảng hơn 200 năm trước. Ở đình Cao Xá vốn có tục trôi mới và thi gà. Vào dịp trôi mới, mỗi nhà phải làm một mâm cỗ hình vuông (gọi là mâm ô), giữa mâm đặt một con gà trống thiến béo, da vàng và có bầu rất to. Con gà này được dân làng nuôi và làm rất cầu kỳ để khiêng lên đình đi thi. Sau khi luộc gà làm cỗ thi, các gia đình trong thôn đều có một nồi nước xuýt rất ngon, lại sẵn phần bột làm bún từ nghề truyền thống nên đã nghĩ ra cách cho bột vào nồi nước xuýt để nấu thành món cháo se.

Mặc dù không có sách vở ghi chép lại rõ ràng, nhưng giả thuyết thứ hai được người dân trong thôn cho là chắc chắn hơn. Từ khi thôn Cao Hạ có nghề làm bún, trong thôn mới có cối xay bột và cối giã bột từ đó người dân mới phổ biến nấu cháo se.

Theo tục lệ ở thôn Cao Hạ, cháo se thường được nấu trong các dịp mừng thọ, xôi mới. Các cụ trong thôn từ đủ 50 tuổi trở lên sẽ làm lễ mừng thọ khao cả làng, khi ăn cỗ mừng thọ không có cơm hay bún mà chỉ có cháo se. Với những lễ thượng thọ, người dân Cao Hạ thường phải nấu tới 7, 8 nồi cháo se để làm cỗ. Đây là phong tục cổ truyền chỉ có riêng ở thôn Cao Hạ.

Ngày nay, gia đình nào trong thôn Cao Hạ cũng biết cách làm cháo se để nấu vào các dịp mừng thọ, cưới hỏi, lễ hội, xôi mới. Có khoảng 10 hộ gia đình trong thôn hiện đang nấu cháo se thường xuyên để kinh doanh, khách hàng chủ yếu là nhân dân địa phương và trong khu vực Hà Nội.