Chùa Vĩnh Phúc (Đại Phúc tự) xếp hạng cấp Thành phố tại Quyết định số 844/QĐ-UBND ngày 25/02/2026 của UBND thành phố Hà Nội Chùa Vĩnh Phúc là công…
Nguồn: Google
Cập nhật: 05/10/2026
Chùa Vĩnh Phúc (Đại Phúc tự) xếp hạng cấp Thành phố tại Quyết định số 844/QĐ-UBND ngày 25/02/2026 của UBND thành phố Hà Nội
Chùa Vĩnh Phúc là công trình kiến trúc thờ Phật Đại thừa vùng châu thổ Bắc bộ. Cùng với sự phát triển của các loại hình kiến trúc truyền thống, chùa Vĩnh Phúc được dựng lên nhằm đáp ứng nhu cầu thờ Phật của người dân địa phương. Do có nội dung giáo lý phù hợp với tâm lý người Việt, nghi thức hành lễ lại giản dị nên đạo Phật đã phát triển mạnh ở nước ta và có lúc trở thành Quốc giáo của nhà nước phong kiến Đại Việt thời Lý – Trần.
Sang thời Lê sơ mặc dù nhà nước phong kiến đã lấy Nho giáo làm hệ tư tưởng chính thống để trị vì đất nước, song Phật giáo vẫn có một vị thế đáng kể trong xã hội, được mọi giới thừa nhận. Ngay cả như vua Lê Thánh Tông một người sùng đạo Nho nhưng vẫn đi thăm viếng các chùa, cho dựng lầu “Vọng tiên” và thừa nhận: “Đạo của Thánh hiền (Nho Giáo) đều thiết dụng hàng ngày, mà lòng ham thích của người ta lại chẳng bằng Phật, Lão”.
Từ thế kỷ XVII trở đi, kỷ cương Nho giáo suy đồi, người ta lại tìm đến Phật giáo, hiện tượng cúng hậu, cúng ruộng để xây dựng chùa chiền trở thành phổ biến, nhiều ngôi chùa do quan lại, quý tộc đứng ra xây dựng. Qua nhiều thăng trầm, biến động của lịch sử dân tộc nhưng ngôi chùa làng vẫn là biểu tượng thân thuộc của mỗi làng quê Việt Nam. Ngôi chùa vừa là dấu vết của kiến trúc phật giáo vừa là nơi gửi gắm niềm tin và ước vọng của nhân dân cầu mong một cuộc sống no đủ, bình an, đồng thời là nơi giáo dục con người lòng từ bi, bác ái.
Ngoài là nơi thờ Phật, trong cuộc kháng chiến chống Pháp, chùa Vĩnh Phúc còn là nơi hội họp của du kích địa phương, nơi che chở cho các cán bộ cách mạng, góp phần vào thành công chung của dân tộc.
Hiện không gian chùa Vĩnh Phúc được xây dựng từ khi nào? Căn cứ vào những tư liệu thành văn hiện còn trong di tích, đó là tấm bia hậu có rùa đội hiện đã bị mờ, thân bia gắn tại tường hồi nhà Tiền đường ngoại, phần đế bia (rùa đội đặt ở trước sân). Do thời gian quá lâu nên chữ viết đã bị mờ rất khó đọc. Tuy nhiên, căn cứ vào hình thức tạc bia và hoa văn trên hai diềm có thể nhận định bia có thể được tạc vào nửa cuối thế kỷ XVIII. Từ dữ liệu trên có thể đoán định niên đại khởi dựng của chùa Vĩnh Phúc vào khoảng thế kỷ XVIII.
Đến năm Tự Đức thứ 34 (1881), chùa được sửa sang. Đầu thế kỷ XX, năm Khải Định Tân Dậu, chùa được trùng tu lại. Dấu vết của lần trùng tu này còn lưu trên thượng lương tòa Thượng điện dòng chữ: “Khải Định Tân Dậu quý đông trùng tạo”.
Các cụ trong làng cho biết thêm, trước đây chùa rất hoang vắng, khoảng năm 1954-1955, nhân dân tiến hành sửa sang lại chùa. Sau đó, chùa được sử dụng làm trường học cho con em trong thôn. Năm 1995 tu bổ Thượng điện, nhà Tổ. Năm; năm 2017, tu bổ, mở rộng tòa Tiền đường từ 3 gian thành 5 gian. Năm 2018, xây dựng cổng, lát lại sân chùa và nền Thượng điện. Năm 2022, xây dựng nhà Bếp, Vệ sinh…
Ngoài ra, nhân dân địa phương vẫn tiến hành tu sửa nhỏ, đảo ngói chống dột.
Chùa Vĩnh Phúc tọa lạc tại xóm Chùa ở vị trí giữa làng, cách đình Vĩnh khoảng trên dưới trăm mét. Phía trước chùa là Văn chỉ Kiều Phú. Chùa được xây dựng theo hướng Đông Nam, xung quanh di tích là khu dân cư đông đúc. Tổng thể các công trình kiến trúc của chùa Vĩnh Phúc hiện nay gồm: Cổng chùa, Tam bảo theo kiểu chữ Nhị (tiền chữ Nhất, hậu chữ Đinh), nhà Mẫu, nhà Khách, bếp và các công trình phụ trợ. Bao quanh di tích là hệ thống tường rào để phân định ranh giới giữa di tích và khu vực tiếp giáp xung quanh.
Cổng chùa: Là kiến trúc nằm phía trên trái của sân, hạng mục này mới xây năm 2018 theo kiểu chồng diêm hai tầng 8 mái với 8 đầu đao gắn rồng lá cách điệu, đỉnh nóc mái thượng đắp hình mặt trời, hai đốc mái đắp kìm ngậm bờ nóc. Ngăn giữa tầng mái trên và mái dưới để một ô hình chữ nhật đề “2018” (năm xây cổng), phía dưới để cuốn vòm.
. Quan cổng là khoảng sân gạch và một phần vẫn còn láng xi măng và khu vườn với những cây ăn trái, cây lưu niên để tạo cảnh quan và bóng mát cho di tích dẫn vào chùa chính.
Chùa chính: Được thiết kế dạng chữ Nhị gồm Tiền đường 5 gian, Thượng điện 5 gian. Khoảng cách giữa hai kiến trúc này là khoảng sân lọng.
Tiền đường là nếp nhà được trùng tu vào năm 2017, gồm 5 gian, xây kiểu tường hồi bít đốc, mái lợp ngói mũi hài, bờ nóc đắp kiểu bờ đinh không trang trí, bờ dải đắp tay ngai. Hai hồi xây hai trụ biểu, đỉnh trụ đắp đôi nghê chầu vào nhau, dưới là ô lồng đèn để trống, thân trụ để trơn không ghi câu đối chữ Hán.
Bộ khung gồm 6 bộ vì gỗ kết cấu theo kiểu “thượng chồng rường con nhị, hạ kẻ ngồi” trên mặt bằng bốn hàng chân cột, nền lát gạch đỏ. Ba gian giữa làm cửa ván bưng gắn bản lề, hai gian bên làm cửa sổ cánh bằng gỗ, nền nhà cao hơn mặt sân khoảng 20cm.
Thượng điện: là nếp nhà song song với Tiền đường tạo thành kiểu chữ “nhị”, nhà gồm 3 gian, xây kiểu tường hồi bít đốc, mái lợp ngói mũi hài, nền cao hơn sân bởi 3 bậc cấp, nền lát gạch Bát Tràng cổ.
Bộ khung gồm 4 bộ vì gỗ kết cấu theo kiểu “thượng giá chiêng kẻ ngồi, hạ kẻ ngồi” trên mặt bằng hai hàng chân cột (trốn 2 hàng cột nên các kẻ ngồi có một đầu gối lên tường bao). Toàn bộ kiến trúc chùa Vĩnh Phúc từ ngoài vào chỉ bào trơn, đóng bén, không trang trí hoa văn trên kiến trúc.
Nhà Mẫu: Nằm ở phía bên trái chùa, gồm 2 gian 1 chái theo kiểu “tiền đao hậu đốc”, mái lợp ngói mũi hài. Bộ khung kết cấu kiểu vì kèo quá giang bằng gỗ xoan, nền lát gạch đỏ, phía trước mở cửa bản lề.
Nhà Khách – Bếp – Vệ sinh: Hạng mục này nằm ngay phía bên trái cổng đi vào làm bằng bê tông cốt thép mới xây dựng năm 2022.
Bài trí đồ thờ trong di tích
Tại Tiền đường: bài trí hai tấm bia đá: 1 bia hậu chữ đã mờ, 1 bia niên hiệu Tự Đức 34 (1881), 1 quả chuông đúc năm Khải Định thứ 7 (1922).
Tại Thượng điện: Tại gian giữa bài trí các tượng Tam Thế, A Di Đà, Quan Âm Chuẩn Đề, Nhị vị Thiên Vương, Thị giả, tượng Bồ tát, Cửu Long. Gian bên phải bài trí bộ tượng Đức Ông – Già Lam – Chân Tể; Bên trái là bộ Tượng Thánh Tăng – Diệm Nhiên – Đại Sỹ. Sát tường hậu hai bên là tượng Tổ Địa – Giám Trai; Quan Âm Tống Tử, Quan Âm Tọa Sơn.
Ngoài hệ thống tượng, trên các gian treo hoành phi, câu đối.
Tại nhà Mẫu: Trên cùng bài trí tượng Tam Tòa Thánh Mẫu, dưới là hai tượng Nhị vị cô bé. Ngoài ra có một số tượng nhỏ.
- Về mặt văn hóa, khoa học và lịch sử: Chùa Vĩnh Phúc là di tích có niên đại khởi dựng từ thời Lê Trung hưng nằm trong quần thể di tích đình – chùa – văn chỉ nổi tiếng của làng Vĩnh Phúc từ xa xưa. Ngôi chùa được dựng lên để thờ Phật một tôn giáo đã được du nhập vào nước ta từ rất sớm nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo của cư dân địa phương. Trải qua thời gian tồn tại, giá trị của ngôi chùa ngày càng được bồi đắp, bổ sung để dần hoàn thiện tạo nên bản sắc của của vùng văn hóa xứ Đoài xưa. Chùa Vĩnh Phúc là trung tâm sinh hoạt văn hóa tâm linh của cộng đồng làng xã, nơi bảo lưu những giá trị lịch sử - văn hóa truyền thống hàng trăm năm. Nếu mái đình chính là nơi lữu giữ quốc hồn, quốc túy của dân tộc thì ngôi chùa chính là con thuyền Bát Nhã chở đạo, hướng con người tới những giá trị chân – thiện – mỹ.
- Về mặt kiến trúc – nghệ thuật: Mặc dù đã trải qua nhiều biến động, thăng trầm của lịch sử đã phần nào làm cho quy mô, kiểu thức, sắc thái của các hạng mục thay đổi theo thời gian. Song, về cơ bản vẫn bảo tồn được phong cách kiến trúc thời Nguyễn thông qua kết cấu của hệ vì nóc, vì nách theo kiểu “thượng chồng rường con nhị, hạ kẻ ngồi”, “thượng giá chiêng, hạ kẻ ngồi” phù hợp với ngôi chùa truyền thống. Phần đáng lưu tâm làm cho ngôi chùa có giá trị đó là hệ thống tượng Phật, tượng Mẫu của chùa được tạo tác rất đẹp, đầy tính nghệ thuật với màu sơn cánh dán đã làm tăng thêm giá trị nghệ thuật của ngôi chùa cổ Vĩnh Phúc. Mỗi pho tượng đặc tả tính cách của từng nhân vật với bố cục thân hình cân đối, mềm mại và tinh tế. Tượng Phật với nét từ bi, hỉ xả thể hiện sự cứu giúp đời, tượng Thánh còn nét ưu tư, trăn trở, tượng Mẫu đầy chất dân dã… Tất cả đã tạo nên một bảo tàng mỹ thuật thu nhỏ về phong cách tạc tượng qua từng thời kỳ. Đặc biệt là toàn bộ các pho tượng chùa Vĩnh Phúc (tượng Phật, tượng Mẫu) vẫn còn giữ được giá trị nguyên bản chưa qua sơn thếp, vì vậy càng trở nên quý hiếm và có giá trị nghệ thuật, điêu khắc, mỹ thuật.
Ngoài hệ thống tượng tròn, chùa còn lưu giữ được nhiều di vật, cổ vật, hiện vật quý, có giá trị lịch sử - văn hóa như: 02 tấm bia đá, trong đó có tấm bia hậu có rùa đội mang phong cách nghệ thuật tạo tác thời Lê Trung hung, 01 bia đá niên hiệu Tự Đức 34 (1881), chuông đồng niên hiệu Khải Định 7 (1922) cùng nhiều hoành phi, câu đối có niên đại nghệ thuật thời Nguyễn đầu thế kỷ XX đang được lưu giữ cẩn trọng tại chùa. Những di vật này ngoài là phần “hồn” của di tích, làm cho di tích trở nên linh thiêng, hoàn chỉnh với đầy đủ chức năng của một di tích lịch sử - văn hóa, mà còn giúp các các nhà nghiên cứu xác định niên đại khởi dựng của di tích cũng như những lần trùng tu, tôn tạo trong diễn trình lịch sử.
Chùa Vĩnh Phúc tọa lạc trong không gian yên tĩnh, phía trước là Văn chỉ Kiều Phú tạo nên quần thể di tích theo kiểu “tiền Thần hậu Phật” thường thấy ở các làng quê Việt vùng Bắc bộ. Cùng với đình Vĩnh Phúc, chùa Vĩnh Phúc cùng với văn chỉ Kiều Phú tạo nên quần thể di tích độc đáo, xứng đáng là nơi tham quan, chiếm bái của du khách khi về với vùng quê Vĩnh Phúc giàu truyền thống văn hóa và lịch.
Nguồn: Google
Cập nhật: 05/10/2026
