CHÙA ĐÀO THỤC – THÁNH PHÚC TỰ
Thôn Đào Thục, xã Thư Lâm, thành phố Hà Nội
Chùa Đào Thục, tên chữ là Thánh Phúc Tự (Chùa Thánh Phúc), tọa lạc tại thôn Đào Thục, xã Thư Lâm, thành phố Hà Nội. Đây là một công trình tôn giáo có lịch sử lâu đời, gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa, tín ngưỡng và tâm linh của Nhân dân địa phương.
Đào Thục là vùng đất cổ, xưa thuộc Trang Đào Xá, Tổng Hương La, huyện Yên Phong, Phủ Thuận An, xứ Kinh Bắc. Sau này, Đào Thục nhập với Thụy Lôi, Thư Lâm lập thành Tổng Thư Lâm. Trải qua những biến đổi về địa giới hành chính, ngày nay Chùa Đào Thục thuộc thôn Đào Thục, xã Thư Lâm, thành phố Hà Nội.
Khác với các công trình tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng, Chùa Đào Thục mang chức năng của một ngôi chùa Phật giáo, là nơi người dân gửi gắm đời sống tâm linh, hướng con người tới lòng từ bi, bác ái, điều thiện và những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống.
Chùa được xây dựng từ khá sớm. Những tư liệu, bia đá và dấu tích còn lưu giữ cho thấy công trình đã tồn tại từ nhiều thế kỷ trước. Đặc biệt, chùa hiện có một hệ thống bia đá khá phong phú. Tấm bia có niên đại sớm ghi lại việc trùng tu chùa, sửa sang Phật điện vào năm 1674, niên hiệu Đức Nguyên thứ nhất và năm 1675, niên hiệu Đức Nguyên thứ hai. Nội dung bia ghi lại việc công đức tiền, ruộng để tu bổ chùa. Hai tấm bia niên hiệu Cảnh Hưng năm 1743 tiếp tục ghi việc trùng tu và công đức của những người tham gia hưng công tu tạo. Sau đó còn có các bia niên đại Gia Long, Duy Tân... Qua đó cho thấy trong quá trình tồn tại, Chùa Đào Thục đã nhiều lần được Nhân dân quan tâm trùng tu, sửa chữa và gìn giữ.
Chùa tọa lạc trên một khu đất cao, thoáng rộng. Chùa chính được dựng trên nền cao gần 1m so với mặt vườn và có bố cục mặt bằng dạng chữ Đinh. Tòa tiền đường được dựng với bốn hàng chân, kết cấu vì nóc kiểu giá chiêng, chống rường con nhị, kẻ chuyền. Hai hồi hiên có hai trụ biểu xây vuông; phần đỉnh trụ và các ô lồng đèn được trang trí kiến trúc.
Tòa tiền đường được xây theo kiểu đầu hồi bít đốc, tay ngai. Chính giữa bờ nóc đắp nổi ba chữ Hán “Thánh Phúc Tự”. Mái chùa lợp ngói, trong đó còn nhiều ngói mũi hài cổ. Bên trong tiền đường lưu giữ những mảng chạm mang các đề tài tứ linh, tứ quý với đường nét uyển chuyển. Trên các thanh quá giang, câu đầu, đầu kẻ còn có những họa tiết vân lá mang đặc trưng nghệ thuật truyền thống.
Một trong những điểm đáng chú ý trong kiến trúc của chùa là bức cửa võng với đại tự “Thánh Phúc Tự” được tạc nổi. Các đường nét chạm khắc tạo hình rồng và những tia mặt trời được thể hiện mềm mại, mang dấu ấn nghệ thuật thế kỷ XVIII.
Thượng điện là nếp nhà dọc bốn gian nối với tiền đường, được xây tường bao khép kín. Chạy dọc Phật điện là hệ thống bệ thờ, nơi tôn trí các pho tượng Phật. Hai bên tường Phật điện bố trí hệ thống tượng phong phú.
Phía sau khu chùa chính là hai dãy hành lang, mỗi bên bảy gian. Trong hành lang đặt các bia hậu có niên đại từ thời Lê Trung Hưng đến thời Nguyễn. Giữa hai dãy hành lang là khoảng sân rộng dẫn tới nhà hậu đường, xung quanh trồng cây ăn quả và hoa, tạo nên không gian thanh tịnh.
Nhà hậu đường gồm năm gian. Tại đây có các ban thờ Đức Thánh Trấn Vũ, Đức Ông và Đức Thánh Tăng. Kế bên hậu đường là một nếp nhà năm gian được người dân gọi là “Lưu Ly Điện”, nơi thờ Mẫu bản đền và Tam Tòa Thánh Mẫu. Phía trước khu thờ Mẫu còn có một ao sen rộng nằm gần cổng phụ vào chùa.
Giá trị nổi bật của Chùa Đào Thục còn được thể hiện qua hệ thống tượng thờ phong phú với gần 50 pho tượng, gồm tượng Phật giáo và tượng thuộc tín ngưỡng dân gian truyền thống. Đáng chú ý là bộ Tam Thế Phật, có niên đại nghệ thuật vào thế kỷ XVIII; bộ A Di Đà Tam Tôn với tượng A Di Đà cùng Quan Thế Âm và Đại Thế Chí; tượng Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn; cùng bộ tượng Thích Ca với A Nan – Ca Diếp được tạo tác công phu.
Ngoài ra, trong chùa còn lưu giữ nhiều pho tượng như bộ Thập Điện, Tứ Thiên Vương, Quan Âm tọa sơn, Thánh Trấn Vũ… Bên cạnh hệ thống tượng tròn, Chùa Thánh Phúc còn bảo lưu 9 bia đá, có niên đại từ Đức Nguyên đến Duy Tân, cùng cửa võng, y môn, hoành phi, câu đối và nhiều hiện vật có giá trị. Những di vật này là nguồn tư liệu quan trọng góp phần tìm hiểu lịch sử, văn hóa, nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc truyền thống của vùng đất Đào Thục.
Trải qua nhiều thế kỷ cùng những biến động của lịch sử và chiến tranh, Chùa Đào Thục đã có những thời kỳ bị xuống cấp, hư hại. Tuy nhiên, với sự quan tâm và đóng góp công sức, tiền của của Nhân dân địa phương, ngôi chùa từng bước được tu bổ, gìn giữ. Qua nhiều lần trùng tu, những dấu ấn kiến trúc, điêu khắc và hệ thống di vật quý vẫn được bảo tồn.
Ngày nay, Chùa Đào Thục – Thánh Phúc Tự không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, tâm linh của Nhân dân mà còn là một công trình lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc và nghệ thuật truyền thống. Cùng với những giá trị văn hóa đặc sắc của vùng đất Đào Thục, ngôi chùa góp phần làm phong phú thêm hệ thống di sản văn hóa của xã Thư Lâm, thành phố Hà Nội, là điểm đến để người dân và du khách tìm hiểu về lịch sử, kiến trúc Phật giáo và những nét đẹp văn hóa truyền thống của địa phương.