Nghề làm Bún thôn Cao Hạ

Bún là loại thực phẩm làm từ tinh bột gạo có dạng sợi tròn, trắng mềm. Bún là nguyên liệu làm nên nhiều món ăn đặc sắc trong ẩm thực Việt Nam. Tại thôn Cao Hạ (xã Hoài Đức, thành phố Hà Nội), nghề làm bún đã có lịch sử khoảng 200 năm.

Theo gia phả dòng họ Nguyễn Xuân và lời kể của các cụ cao niên trong thôn, tổ nghề làm bún của thôn Cao Hạ là cụ Nguyễn Xuân Đức (đời thứ 5 dòng họ Nguyễn Xuân). Thời trẻ, cụ Đức đi làm ăn xa ở phía Bắc tức bên kia sông Hồng, khi về già cụ trở về quê hương và truyền dạy nghề làm bún cho dân làng Cao Xá Hạ. Cuộc sống làm nông nghiệp có lúc thuận lợi nhưng cũng có nhiều lúc khó khăn, mất mùa, đói kém. Cụ Đức đã giúp nhân dân Cao Hạ có nghề bún và có thêm thu nhập quanh năm ngoài việc làm nông. Nhờ có cụ Đức và nghề bún, đời sống của người dân trong thôn đã trở nên dễ chịu hơn, bột bún thừa và nước thừa khi làm bún còn được người dân tận dụng để phát triển thêm nghề chăn nuôi gia súc.

Để tưởng nhớ công lao to lớn của cụ Nguyễn Xuân Đức, dân làng Cao Hạ đã suy tôn cụ làm tổ nghề bún và thờ cúng cụ ở chùa Kỳ Viên trong thôn. Ban thờ cụ Đức được đặt tại nhà tiền đường của chùa cùng với ban thờ Phật Địa Tạng, trong chùa còn có cả tranh thờ của cụ. Ngày 20 tháng Giêng âm lịch hằng năm là ngày giỗ cụ Đức, đội tế thôn Cao Hạ thực hiện đầy đủ các nghi thức tế lễ và dâng hương cho cụ tại chùa như cách tế lễ Thành hoàng làng tại đình. Đảm nhiệm các nghi thức tế lễ là đội tế nữ khoảng 15 người. Trang phục tế của các bà là áo dài màu hồng. Một số năm có thêm đội tế nam 14 người. Khi tế, cử hành đầy đủ các nghi thức theo phong tục cổ truyền. Nội dung văn tế ca ngợi công lao của cụ tổ nghề bún và cầu mong những điều tốt lành cho đời sống của nhân dân. Trong ngày này, toàn bộ người dân thôn Cao Hạ đều ra chùa để lễ bái cụ Đức, sau khi đội tế cử hành xong các nghi thức tế lễ thì cả thôn thụ lộc ngay tại chùa.

Trải qua thời gian, nghề làm bún thôn Cao Hạ ngày càng phát triển mạnh mẽ. Lúc đầu, số lượng nhà làm bún trong thôn rất ít, chỉ lẻ tẻ một vài hộ gia đình. Ngày nay, thôn Cao Hạ đã có hơn 300 hộ gia đình duy trì nghề làm bún. Bún Cao Hạ được xuất đi khắp các nơi trong vùng Hoài Đức, Đan Phượng và cả các khu vực khác ở Hà Nội. Có những gia đình xuất đi hàng tấn bún trong một ngày. Nghề bún đã trở thành nét đặc trưng của Cao Hạ, dân gian vẫn thường gọi Cao Hạ là làng Trôi Bún trong 12 làng Trôi. Năm 2000, thôn Cao Hạ được Uỷ ban nhân dân tỉnh Hà Tây (cũ) công nhận danh hiệu và cấp bằng Làng nghề bún, bánh.