Chùa Bái Nội (Đại Khai tự) được xếp hạng cấp Thành phố tại Quyết định số 524/QĐ-UBND ngày 28/01/2019 của UBND thành phố Hà Nội
a) Giới thiệu khải quát về phạm vì, quy mô, bố cục mặt bằng tổng thể của di tích, cảnh quan môi trường khu vực di tích; đánh giá khái quát hiện trạng kỹ thuật của di tích, nêu rõ mức độ hư hại, xuống cấp của di tích, tình trạng vi phạm di tích:
Chùa Bái Nội toạ lạc trong một ngõ nhỏ bình yên, tĩnh lặng, xung quanh chùa là các nhà dân ở san sát. Di tích gồm các hạng mục: tiền đường, thượng điện, nhà Tổ, nhà Mẫu. Bên cạnh đó, còn có các hạng mục công trình bổ trợ tạo vẻ thâm nghiêm cho di tích như: cổng, khu tháp mộ, nhà khách...
Nhìn tổng thể, kiến trúc chùa Bái Nội vẫn còn tốt. Về đất đai, chính quyền và nhân dân địa phương đã phối hợp với cơ quan chức năng phân định ranh giới, xây tường bao xung quanh, nên không có tình trạng xâm lấn hay tranh chấp.
b) Giới thiệu cụ thể đối với di tích:
- Cổng: Cổng chùa gồm 01 lối đi chính dẫn vào bên trong. Hạng mục này tương đối nhỏ, thoạt nhìn sẽ nghĩ đó là cổng của gia đình. Cổng làm kiểu hai mái, mái lợp ngói ta. Nối từ hai bên cổng ra hai phía là bức tường lửng, ở giữa đắp hình chữ Vạn. Ngoài cùng, nối liền với tường lửng là hai cột trụ, đỉnh trụ đắp hình trái giành, thân trụ bổ khung, soi gờ kẻ chỉ, đế trụ thắt cổ bồng.
- Tiền đường:
Tiên đường là ngôi nhà ngang 5 gian làm theo kiểu tưởng hồi bít đốc, mái lợp ngồi ta, nền lát gạch Bát đỏ 30*30cm. Phía trước mở ba cửa ra vào tương ứng với 3 gian giữa của tiền đường, cửa làm kiểu cửa bản lề. Phía trước hai hình chữ Vạn cách điệu.
gian bên xây tường gạch, ở giữa trỗ ô cửa hình tròn, bên trong hình trờn tạo tác Bộ khung tiền đường được tạo bởi 6 bộ vì, được làm thống nhất theo kiểu "thượng vì kèo hạ kẻ bầy" trên 2 hàng chân cột (trốn một hàng chân cột chính giáp với tường phía trước). Một đầu vì kèo gối trực tiếp lên tường, từ cột tường nổi với cột chính phía sau là hệ thông quá giang chạy ngang. Trên quá giang là hai trụ trốn đứng trên đấu kê hình vuông thót đáy đỡ câu đầu. Hệ thống vì kèo làm bằng sỗ tứ thiết, không trang trí, chỉ bảo trơn đồng bến và thiên về độ bên chắc.
Tiền đường có các kích thước để duy trì quy mô kiến trúc gồm: chiều rộng 18.8m, dài 10.2m. Khoảng cách giữa các bước gian là 1.1m - 3.2m - 3.2m
- 3.8m - 3.2m - 3.2m - 1.1m. Khoảng cách từ cột cái đến cột cái là 3.9m, khoảng cách từ cột cái đền cột quân là 1.9m.
- Thượng điện: Nối từ gian giữa tiền đường về phía sau là thượng điện tạo thành hình chữ Đinh. Thượng điện là ngôi nhà dọc 3 gian, làm theo kiểu "thượng chồng rường, hạ kẻ ngồi" trên 2 hàng chân cột.
Từ đầu 2 cột cái là một câu đầu bụng lợn chạy ngang. Trên câu đầu là những thanh rường xếp lớp cao dần được ken đều đón đấu kê hình vuông và thượng lương. Các đầu kẻ gối trực tiếp lên tường. Hệ thống vì kèo tại thượng điện vẫn duy trì lối kiến trúc như tiền đường, đó là kết cấu khung bằng gỗ, bào trơn đóng bén thiên về độ bền chắc.
Thượng điện có các kích thước để duy trì quy mô kiến trúc gồm: chiều rộng 18.8m, dài 10.2m. Khoảng cách giữa các bước gian là 1.1m - 3.2m - 3.2m - 3.8m - 3.2m - 3.2m - 1.1m. Khoảng cách từ cột cái đến cột cái là 3.9m, khoảng cách từ cột cái đến cột quân là 1.9m.
- Nhà Tổ: Từ tam bảo qua một khoảng sân rộng khoảng 30m' là nhà Tổ. Nhà Tổ là một gian nhà ngang gồm 3 gian làm theo kiểu đầu hồi bít đốc, mái lợp ngói ta, nền lát gạch men, bờ nóc đắp ngói bò. Phía trước làm ba cửa ra vào theo kiểu cửa bản lề. Bộ khung nhà Tổ được kết cấu bởi 4 bộ vì kèo, hai bộ gì giữa làm kiểu vì kèo quá giang hạ bẩy hiên, hai bộ vì hồi làm kiểu thượng ván mê hạ bẩy. Trang trí trong hệ thống vì kèo ở đây tập trung tại các câu dầu, ván mê với những nét vẽ hình vân mây, hoa lá bằng then đen, đầu bẩy được trạm hình hoa lá tạo sự mềm mại cho kiến trúc.
Nhà Tổ có các kích thước để duy trì quy mô kiến trúc gồm: chiều rộng 18.3m, dài 10.2m. Khoảng cách giữa các bước gian là 1.1m - 3.2m - 3.2m - 3.8m - 3.2m - 3.2m - 1.1 m. Khoảng cách từ cột cái đến cột cái là 3.9m, khoảng cách từ cột cái đến cột quân là 1.9m.
- Nhà Mẫu: Từ nhà Tổ qua một khoảng sân rộng khoảng 30m là nhà Mẫu. Nhà Mẫu là một gian nhà ngang gồm 3 gian làm theo kiểu dầu hồi bít đốc, mái lợp ngói ta, nền lát gạch men, bờ nóc đắp ngói bò. Phía trước làm ba cửa ra vào theo kiểu cửa bản lề. Bộ khung nhà Mẫu được kết cấu tương tự như ở nhà Tố, đó là 4 bộ vì kèo, hai bộ gì giữa làm kiểu vì kèo quá giang hạ bẩy hiên, hai bộ vì hồi làm kiểu thượng ván mê hạ bẩy. Trang trí trong hệ thống vì kèo ở đây tập trung tại các câu đầu, ván mê với những nét vẽ hình vân mây, hoa lá bằng then đen, đầu bẩy được trạm hình hoa lá tạo sự mềm mại cho kiến trúc.
Nhà Mẫu có các kích thước để duy trì quy mô kiến trúc gồm: chiều rộng 18.8m, dài 10.2m. Khoảng cách giữa các bước gian là 1.1m - 3.2m - 3.2m -3.8m - 3.2m - 3.2m - 1.1m. Khoảng cách từ cột cái đến cột cái là 3.9m, khoảng cách từ cột cái đến cột quân là 1.9m.
Giá trị của di tích:
* Giá trị lịch sử: Chùa Bái Nội là một ngôi chùa của cư dân làng Bái Nội, xã Liệp Tuyết (nay là thôn Ngọc Bái, xã Kiều Phú). Các tư liệu chuông đồng, tượng Phật là những tư liệu lịch sử quý giá giúp tìm hiểu về lịch sử ngôi chùa xưa. Tìm hiểu về niên đại khởi dựng ngôi chùa cho thấy giá trị lịch sử lâu đời của di tích trên một vùng đất cổ.
Chùa Bái Nội là nơi thờ Phật theo tôn giáo Phật giáo, thờ Mẫu và thờ Tổ theo tín ngưỡng dân gian. Những hình thức thờ cúng đó đều xuất phát từ nguyện vọng, mong muốn những điều tốt đẹp nhất của con người. Trong tất cả mọi giá trị hiện hữu giữa cuộc đời này thì giá trị hạnh phúc của con người là cao nhất. Tính thiết thực của đạo Phật nhằm đưa con người đến sự giải thoát khổ đau, xây dựng nếp sống hạnh phúc thật sự. Chính đức Phật đã từng nói lên hoài bão lớn nhất của Ngài là xây dựng nếp sống hạnh phúc an lạc cho mọi người ngay khi Ngài vừa thị hiện: "Ta ra đời vì sự hạnh phúc, vì sự an lạc cho chư Thiên và loài người". Tại đây, đức Phật đã xác định giá trị "Hạnh phúc" qua cuộc đời tự thân tu tập, tự thân chứng ngộ, hoằng hóa độ sinh của chính mình.
Thờ Mẫu, thờ Tổ là một tín ngưỡng dân gian thuần Việt, có lịch sử lâu đời, biến chuyển thích ứng với sự thay đổi của xã hội. Tín ngưỡng thờ Mẫu hướng đến cuộc sống thực tại của con người với ước vọng sức khỏe, tài lộc, may mắn, là một nhu cầu trong đời sống tâm linh của người Việt, mang lại cho họ sức mạnh, niềm tin và có sức thu hút mọi tầng lớp trong xã hội. Tâm là giá trị cốt lõi của tín ngưỡng thờ Mẫu. Mẫu dạy con người sống hướng thiện, có cái tâm trong sáng, biết đối nhân xử thế, thờ phụng ông bà tổ tiên và biết ơn những người có công với dân, với nước.
+ Giá trị về kiến trúc nghệ thuật: Chùa Bái Nội được xây dựng vào nông năm trước dây, đến nay vẫn giữ được khối kiến trúc chính từ ngày khâi
Ang. Bộ khung di tích được kết cấu bởi những bộ vì kèo và trang trí kiến trúc nghệ thuật truyền thống. Nằm gọn trong khu dân cư làng Bái Nội với hệ thống tường bao xung quanh, ngồi chùa với các hạng mục tiền đường, thượng điện nhà Tổ, nhà Mâu, khu vườn tháp và khu thờ tự những anh hung liệt sĩ như một điểm nhân văn hóa trên một vùng đất cổ.
Tại đây còn lưu giữ hệ thống di vật phong phú như câu đối, hoành phi, chuồng đồng... Hệ thông tư liệu này dã góp phần tìm hiểu lịch sử hình thành của di tích trên một vùng đất cổ. Rất may là qua thăng trầm biến động của lịch sử và chiến tranh, các tư liệu thành văn đó vẫn được bảo lưu, trân trọng và giữ gin.
+ Giá trị văn hóa - khoa học:
Từ xa xưa, hình ảnh "cây đa, giếng nước, sân đình" vốn không thể thiếu trong các làng Việt cổ Bắc Bộ. Liệp Tuyết cũng vậy, những ngôi đình, chùa, miếu ở đây không chỉ mang giá trị lịch sử, nghệ thuật cao mà còn là những điểm sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng tập thể. Ở đây, vào những ngày lễ Tết, các cụ cao niên trong làng thường đến cúng tế, cầu cho quốc thái dân an. Bên cạnh đó, những ngôi chùa, mái đình cổ kính còn là nơi hướng thiện tâm hồn của những người con quê hương, giúp họ biết sống thiện, giúp đời.
Trải qua nhiều thăng trầm của lịch sử, những di tích hiện tồn chính là sợi dây gắn kết nhân dân đoàn kết, giúp đỡ nhau cùng vượt qua khó khăn. Chùa Bái Nội cũng là một trong những công trình kiến trúc tôn giáo, như bao ngôi chùa khác, di tích là nơi đáp ứng sinh hoạt văn hóa tinh thần, nơi giáo dục và phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc cho các thế hệ nối tiếp mai sau. Những ngày lễ của Phật giáo, ngày Tết và ngày hội của làng, nhân dân đến đây hành lễ, hướng đến cái thiện, giữ gìn những lề thói của địa phương, cùng chung tay xây dựng truyền thống tốt đẹp.