Nếu bạn đang tìm kiếm một điểm đến tâm linh thanh bình, nơi có thể trút bỏ hết mọi phiền lụy phố thị để hòa mình vào không gian cổ kính ngàn năm, hãy ghé thăm Chùa Đức Diễn (tên chữ là Sùng Khánh Tự). Nằm tại làng cổ Đức Diễn, thuộc phường Phú Diễn, thành phố Hà Nội. Ngôi chùa không chỉ là trung tâm sinh hoạt tâm linh của vùng đất cổ bên sông Nhuệ mà còn được ví như một "bảo tàng mỹ thuật cổ" lưu giữ những di sản nghệ thuật và lịch sử vô giá.
Chùa Đức Diễn tọa lạc tại một vùng đất có bề dày lịch sử lâu đời. Các đợt khai quật khảo cổ tại khu vực Ngọa Long cận kề đã phát hiện nhiều di chỉ thuộc sơ kỳ thời đại đồ đồng cách ngày nay từ 3000 đến 4000năm, khẳng định đây là địa bàn sinh tụ cổ xưa của người Việt.
Theo truyền thuyết dân gian, từ thời Hùng Vương thứ 18, danh thần Bạch Hạc Tam Giang (tướng quân Đào Trường) từng dừng chân lập hành cung tại đây. Nằm trên dải đất ven sông Nhuệ, Đức Diễn từng nối liền với Kiều Trì, Nguyên Xá trên tuyến giao thông huyết mạch nối liền Thăng Long rực rỡ với Xứ Đoài thơ mộng. Cuối thế kỷ XIX, Cử nhân Vương Duy Trinh (khi ấy làm Tổng đốc Thanh Hóa) khi về thăm quê đã lấy chữ "Đức" làm gốc để đổi tên Phú Diễn thành Đức Diễn, gửi gắm ước nguyện con cháu đời đời giữ trọn đạo đức, nhân hiền.
Ngôi chùa Sùng Khánh được khởi dựng từ rất sớm để đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng Phật giáo Đại thừa của nhân dân. Qua nhiều lần trùng tu ở thế kỷ XVIII và XIX, ngôi chùa đến nay vẫn giữ nguyên quy mô rộng lớn cùng cảnh quan xanh mát, tĩnh mịch.
Tọa lạc trên gò đất cao ráo, ẩn mình dưới những tán cây cổ thụ sum xuê, Chùa Đức Diễn hiện lên như một bức tranh thủy mặc đượm màu hoài niệm:
· Cổng Tam quan: Xây gạch hai tầng hướng Đông Nam với các vòm cửa cuốn cổ kính. Tầng trên để thông ba cửa vòm, nơi treo chiếc khánh và chuông đồng. Mái tam quan lợp giả ngói ống màu đỏ sẫm, đỉnh mái đắp nổi hình "rồng chầu mặt nguyệt" tỉ mỉ.
· Tòa Tam bảo (Chùa chính): Được xây dựng theo kết cấu hình chữ Đinh truyền thống:
o Tòa Tiền đường: Gồm 5 gian 2 dĩ, mái lợp ngói mũi hài cổ, bờ nóc đắp cốn thư nổi ba chữ Hán "Sùng Khánh Tự". Bộ khung gỗ lim chắc chắn với hệ thống cột cái "thượng thu - hạ thách" đặt trên chân tảng đá trắng mịn chạm khối tròn vuông độc đáo.
o Tòa Thượng điện: Gồm 5 gian 1 chái nối thẳng vào chính tâm Tiền đường, nổi bật với các dải hoa văn chanh chạy suốt bờ nóc mái và hai bờ dải mang đặc trưng nghệ thuật thế kỷ XVIII.
· Nhà Mẫu: Kiến trúc cực kỳ độc đáo theo kiểu nhà vuông phương đỉnh 2 tầng 8 mái chồng cổ diêm, các đầu đao uốn cong vút duyên dáng. Tòa điện Mẫu được chạm khắc đề tài Tứ linh (Long - Ly - Quy - Phượng) và hoa lá mây vờn vô cùng tinh xảo.
· Nhà Tổ & Tăng đường: Nằm yên bình ở phía sau Thượng điện, là nơi phụng thờ các vị Tổ sư và lưu giữ nếp sống thiền môn thanh thuần.
Đến với Chùa Đức Diễn, du khách sẽ không khỏi trầm trồ trước bộ sưu tập di vật và pho tượng cổ vô cùng giá trị: Chùa sở hữu 39 pho tượng tròn được bài trí uy nghiêm, phần lớn tạc bằng gỗ lim và phủ lớp sơn son thếp vàng lộng lẫy:
· Tượng A Di Đà (Thế kỷ XVIII): tọa trên đài sen ba lớp cánh, gương mặt từ hòa, tai chảy ngang cằm, ngực khắc hình chữ Vạn (), tỏa sáng ánh hoàng kim rực rỡ.
· Tượng Thích Ca Niệm Hoa (Thời Lê - TK XVIII): tay cầm hoa sen, nét mặt mang vẻ chân dung tự nhiên nhưng vẫn giữ trọn phong thái thoát tục.
· Bộ tượng Tam Thế Phật, Đức Ông, Thánh Hiền, Hộ Pháp: Tạc khắc công phu, thể hiện thần thái sống động và đa dạng.
Di vật đặc sắc nhất tại chùa là quả chuông đồng cổ, quai đúc hình rồng uy nghi, thân chuông chạm khắc Tứ linh ẩn hiện trong mây và hoa lá sen.
Điều đặc biệt là dòng chữ ghi niên đại trên chuông đã bị đục xóa. Theo các nhà nghiên cứu, sau khi triều Tây Sơn sụp đổ (năm 1802), nhà Nguyễn có chính sách thu hồi và xóa bỏ các di vật thời Tây Sơn. Để giữ lấy quả chuông quý cũng như bảo vệ "âm vang Tây Sơn" oai hùng và tránh hiểm họa cho dân làng, người dân Đức Diễn xưa đã dũng cảm đục bỏ dòng niên đại. Nhờ đó, quả chuông quý vẫn bình yên ngân vang qua bao thế kỷ.
Chùa còn lưu giữ chiếc Khánh đồng đúc năm Minh Mạng thứ 19 cùng hệ thống bia đá, hoành phi, câu đối sơn son thếp vàng quý giá.
Chùa Đức Diễn không chỉ là một di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố mà còn là điểm tựa tâm linh thanh bình giữa lòng Thủ đô. Hãy một lần ghé thăm Đức Diễn để lắng nghe tiếng chuông chùa ngân vang, tìm lại khoảng lặng tâm hồn và cảm nhận nét văn hóa Tràng An xưa vẫn rực cháy qua từng mái ngói rêu phong!