CHÙA MÍA – DI TÍCH KIẾN TRÚC NGHỆ THUẬT XỨ ĐOÀI
Chùa Mía, tên chữ Sùng Nghiêm Tự, tọa lạc tại tổ dân phố Đông Sàng, phường Sơn Tây, cách trung tâm Hà Nội khoảng 50 km về phía Tây. Đây là một trong những di tích tiêu biểu của vùng đất xứ Đoài, nằm trong quần thể di tích làng cổ ở Đường Lâm, gắn với lịch sử, văn hóa và đời sống tinh thần của người dân địa phương.
Chùa được xây dựng từ lâu đời và từng bị hư hỏng nghiêm trọng. Năm 1632, Cung phi Nguyễn Thị Ngọc Dung đứng ra vận động Nhân dân các làng trong vùng cùng tu sửa, tôn tạo chùa. Do Nhân dân mến mộ đức độ của bà, sau khi bà mất, tượng bà được tạc và thờ tại chùa, từ đó người dân quen gọi là “Bà Chùa Mía”. Trải qua nhiều lần tu bổ, ngôi chùa vẫn lưu giữ được tương đối nguyên vẹn kiến trúc và không gian cảnh quan truyền thống.
Quần thể chùa gồm Tam quan, tiền đường, chính điện, thượng điện, nhà Tổ và các dãy hành lang, được bố trí theo kiểu “nội công ngoại quốc”. Không gian chùa mộc mạc, cổ kính, nổi bật với cây đa cổ thụ và hệ thống kiến trúc, điêu khắc mang đậm dấu ấn nghệ thuật truyền thống.
Đặc biệt, Chùa Mía hiện lưu giữ 287 pho tượng lớn nhỏ, gồm tượng đồng, tượng gỗ và tượng đất luyện sơn son thếp vàng. Nhiều pho tượng có giá trị nghệ thuật cao, tiêu biểu như bộ Bát Bộ Kim Cương, tượng Khuyến Thiện, Trừ Ác, Phật Tổ, Thích Ca, Quan Âm Tống Tử và Phật Di Lặc. Trong đó, tượng Quan Âm Tống Tử, thường được dân gian gọi là tượng Bà Thị Kính, nổi bật với vẻ đẹp mềm mại, hiền từ và giàu tính biểu cảm.
Bên cạnh hệ thống tượng Phật, chùa còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị như chuông, bia đá và đồ thờ cổ, góp phần phản ánh lịch sử và đời sống văn hóa tín ngưỡng của cư dân xứ Đoài.
Với những giá trị đặc sắc về kiến trúc và nghệ thuật điêu khắc, Chùa Mía được xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật năm 1964. Trải qua nhiều thế kỷ và những biến động của lịch sử, chùa vẫn bảo tồn được nhiều giá trị gốc, trở thành một điểm đến văn hóa – tâm linh tiêu biểu của Sơn Tây, thu hút đông đảo du khách đến tham quan, tìm hiểu và nghiên cứu.