Chùa Phú Hữu (Long Sơn)
Giới thiệu
Hà Nội là Thủ đô, trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, đồng thời là một trong những trung tâm lớn về văn hóa, lịch sử, du lịch của Việt Nam. Với bề dày lịch sử, truyền thống văn hóa lâu đời cùng hệ thống di sản phong phú, Hà Nội hiện đang lưu giữ nhiều di tích lịch sử - văn hóa, di tích kiến trúc nghệ thuật, lễ hội truyền thống và các giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể có ý nghĩa đặc biệt. Đây là những nguồn tài nguyên quan trọng để phát triển du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng, góp phần quảng bá hình ảnh Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại và giàu bản sắc.
Trong hệ thống các di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn Thủ đô, chùa Phú Hữu, thôn Phú Hữu, xã Vật Lại, thành phố Hà Nội là một công trình kiến trúc có giá trị về lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng.
Chùa Phú Hữu (tên chữ là Long Sơn Tự), tọa lạc tại làng Phú Hữu, (xã Phú Sơn, huyện Ba Vì cũ) nay thuộc xã Vật Lại, TP. Hà Nội, là nơi thờ Phật và các chư vị Bồ Tát theo phái Đại thừa. Chùa được xây dựng trên một khu đất rộng, cao ở sườn đồi ven làng, hướng về phía Bắc. Chùa được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia theo Quyết định số 3211/QĐ-BT ngày 12/12/1994.
Trước kia kiến trúc chùa gồm có tam quan, gác chuông, nhà tổ, nhà tăng, chùa chính và 2 nhà giải vũ, nay chỉ còn chùa chính hình chữ Đình (T), 2 Nhà giải vũ và tam quan với vườn cây rộng xung quanh.
Cổng tam quan vào chùa là một kiến trúc nhỏ kết hợp với tường bao bảo vệ phía trước chùa chính, cổng này mới được xây dựng gần đây, không phục dựng được kiểu cổng cũ, ở phía ngoài hai bên cổng chính có hai cột trụ biểu bề thế cao, to. Trụ biểu có mặt cắt hình vuông. Ngọn trụ biểu đắp nổi hình hoa dành, cách điệu các ô lồng đèn để trơn vuông vức về hai phía, ở hai góc cổng Tam Quan có hai trụ biểu quy mô chiều cao nhỏ hơn hai cột chính, tạo dáng cho khu di tích.
Phía trong trước của chùa chính ở về hai bên sân là hai nhà giải vũ (tả hữu vu) có kết cấu đơn giản, kiểu vì kèo quá giang, mái lợp ngói ta, hai tường hồi kiểu bít đốc, mặt trước để trống tạo không gian thoáng rộng phù hợp với chức năng sử dụng của kiến trúc. Chùa chính được xây dựng kiểu chữ đinh (T) gồm tiền đường và hậu cung. Toàn bộ khu vực chùa tọa lạc trên một sườn đồi rộng nên các công trình kiến trúc đều được đặt ở một độ cao khác nhau tạo bề thế cho khu di tích.
Chùa Phú Hữu hiện còn bảo lưu được một số di vật quý gồm những chất liệu và chủng loại khác nhau như: 06 bức hoành phi bằng gỗ chạm, 01 đôi câu đối chữ sơn son thếp vàng trên nền đen, có trang trí quanh diềm, 02 Bức y môn gỗ chạm theo các mô típ đề tài truyền thống “Lưỡng long chầu nhật” và tứ linh. Kỹ thuật chạm lộng phong cách tạo tác thế kỷ thứ XIX-XX, 01 hương án gỗ hình hộp, có kích thước 1,2m x 2,2m x 0,7m theo đề tài cúc hóa long, quy, lân, phượng, 01 bia đá có niên đại “Bảo Đại thập lục niên (1941) ghi công đức bà Phùng Thị Tảo (hiệu Diệu Tần) 82 tuổi người địa phương cúng vào chùa 100 quan tiền và 9 mẫu ruộng để hậu ở chùa cho cha mẹ; 01 quả chuông đồng có niên đại “Bảo Đại vạn niên tri thập niên” (1940); hệ thống tượng tròn gồm 27 pho bằng gỗ, đất luyện; đáng chú ý là pho tượng Hộ tam châu. Hộ tam châu vốn là một tướng cướp được giác ngộ quy y nên tượng làm ở tư thế đứng trên tảng đá cao. Tượng được thể hiện đưới đạng quan võ, đội mũ trụ, áo giáp ngắn. Một phương phi, mũi cao, lông mày lưỡi mác. Hai tay của tượng thu về trước mặt, lòng bàn tay úp vào nhau, thanh kiến đặt ngang ngực trên 2 cánh tay để thể hiện sức mạnh giác ngộ của nhà Phật.
Di tích chùa Phú Hữu mang đậm nét kiến trúc chùa truyền thống Việt Nam, gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của Nhân dân, đồng thời góp phần lưu giữ những giá trị lịch sử, kiến trúc nghệ thuật và bản sắc văn hóa xứ Đoài. Trong những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp. Ngay sau ngày cách mạng tháng tám 1945 thành công cho đến năm 1949 chùa đã được sử dụng lên trụ sở làm việc của các cơ quan đoàn thể. Trong kháng chiến chống Pháp ở địa phương, những chiếc hầm ở hầm ở chùa là nơi đi về hoạt động của các cán bộ du kích xã. Nơi đây đã chứng kiến những tấm gương kiên trung của các đồng chí cán bộ du kích trước kẻ thù gắn với những dấu ấn lịch sử của địa phương, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước và niềm tự hào quê hương cho các thế hệ.
Với những giá trị đó, chùa Phú Hữu không chỉ là không gian thực hành tín ngưỡng Phật giáo mà còn là nơi lưu giữ, kế thừa và phát huy các giá trị di sản văn hóa truyền thống, góp phần làm phong phú bản sắc văn hóa xứ Đoài, giáo dục đạo đức, hướng thiện và gìn giữ truyền thống văn hóa của cộng đồng dân cư địa phương.
