Chùa Phú Nhi, phường Sơn Tây

Chùa Phú Nhi là ngôi chùa cổ gắn bó lâu đời với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của nhân dân làng Phú Nhi xưa nay là tổ dân phố Phú Thịnh, phường Sơn Tây, thành phố Hà Nội. Không chỉ là nơi sinh hoạt tôn giáo, tín ngưỡng của cộng đồng dân cư, chùa còn lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật đặc sắc và là địa điểm ghi dấu những hoạt động cách mạng trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ.

Phú Nhi là vùng đất cổ thuộc xứ Đoài, có bề dày lịch sử và truyền thống văn hóa lâu đời. Cùng với quá trình hình thành, phát triển của làng xã, chùa Phú Nhi được xây dựng, trở thành trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của nhân dân địa phương. Chùa thờ Phật theo Phật giáo Đại thừa, là nơi hướng con người đến lòng từ bi, nhân ái và những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống.

Chùa Phú Nhi mang nét kiến trúc truyền thống của những ngôi chùa làng vùng đồng bằng Bắc Bộ, với các hạng mục chính như tòa Tiền đường và Thượng điện. Hệ thống khung gỗ được kết cấu theo lối kiến trúc cổ truyền, các cấu kiện được gia công bằng kỹ thuật mộng truyền thống, một số chi tiết có chạm khắc hoa văn lá lật mềm mại. Trong chùa còn lưu giữ bức hoành phi “Đại Quang Tự” cùng nhiều đồ thờ tự có giá trị.

Đặc biệt, chùa còn bảo tồn được hệ thống di vật phong phú, tiêu biểu là 28 pho tượng tròn, 2 tòa Cửu Long, 4 bức hoành phi sơn son thếp vàng, chuông đồng, bia ký, rồng đá cùng nhiều đồ thờ tự khác. Các di vật không chỉ có giá trị về lịch sử, văn hóa mà còn phản ánh trình độ nghệ thuật điêu khắc truyền thống, trong đó có nhiều tác phẩm mang phong cách nghệ thuật thế kỷ XIX.

Không chỉ là nơi sinh hoạt tâm linh, chùa Phú Nhi còn là một cơ sở cách mạng quan trọng của địa phương trong hai cuộc kháng chiến. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, chùa là nơi hội họp của chi bộ, chính quyền cách mạng, tổ chức các hoạt động đấu tranh và tập hợp lực lượng quần chúng. Đặc biệt, sư cụ Thích Đàm Bản, người trụ trì chùa thời kỳ đó, là nhà sư giàu lòng yêu nước, đã hết lòng che chở, giúp đỡ cán bộ, bộ đội và du kích hoạt động cách mạng. Tháng 5 năm 1947, chùa là nơi tổ chức ra mắt trung đội tự vệ chiến đấu đầu tiên của thôn Phú Nhi và mở lớp bồi dưỡng 10 điều kháng chiến. Nơi đây còn diễn ra nhiều cuộc họp, hoạt động cách mạng quan trọng trong những năm tiếp theo. Cuối năm 1952, sư cụ Thích Đàm Bản bị thực dân Pháp bắt giữ nhưng vẫn kiên trung, không khai báo, tiếp tục ủng hộ cách mạng sau khi được trả tự do.

Trong kháng chiến chống đế quốc Mỹ, chùa tiếp tục là cơ sở hoạt động của lực lượng cách mạng địa phương, là nơi ăn nghỉ của bộ đội, dân quân tự vệ thuộc tỉnh đội Hà Tây và thị đội Sơn Tây. Từ năm 1967 đến năm 1971, Ngũ môn quan của chùa được sử dụng làm địa điểm quan sát máy bay địch. Tháng 5 năm 1967, chùa còn là nơi tổ chức Đại hội Đảng bộ thị xã Sơn Tây lần thứ VI và một số hội nghị quan trọng.

Ngày nay, chùa Phú Nhi tiếp tục là nơi sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của nhân dân địa phương, đồng thời là địa chỉ có ý nghĩa trong việc giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần cách mạng và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật và cách mạng, chùa Phú Nhi là di sản quý báu của quê hương Sơn Tây, cần được các cấp, các ngành và nhân dân quan tâm bảo tồn, gìn giữ và phát huy, góp phần giáo dục truyền thống cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Với những giá trị đó UBND tỉnh Hà Tây (nay là UBND thành phố Hà Nội) đã xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh tại Quyết định số 2713/QĐ-UBND ngày 31/12/2003 và UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định công nhận di tích cách mạng kháng chiến và gắn biển di tích tại cổng chùa Phú Nhi.