chùa Trung Oai

Di tích chùa Trung Oai “Linh Thông tự” tọa lạc tại thôn Trung Oai, xã Phúc Thịnh, thành phố Hà Nôi. Nơi đây, là một vùng đất có từ lâu đời, xưa kia cư dân Việt cổ ở vùng trung, thượng du  xuống khai khẩn và tụ cư từ rất sớm. Thời đó, vùng đất nơi đây là gò đồi, đầm lầy, sông lạch rừng rậm rạp và chỉ có khoảng trên chụ chạ (làng).

Thôn Trung Oai, tên cũ là Oai Nỗ Thượng, tên làng gắn liền với truyền tích Thục Phán thử nỏ thần tại gò Đồng Bắn (xã Cổ Loa cũ). Chùa Trung Oai được hình thành đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của Nhân dân nhằm giải thoát con người khỏi bể khổ, đem lại sự lạc quan về tinh thần. Trong 2 cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc, chùa Trung Oai còn là cơ sở cách mạng và trụ sở của Ban Phật giáo cứu quốc, chùa là nơi cất giấu lương thực phục vụ cách mạng. Năm 1970, chùa là nơi đón tiếp các đồng chí bệnh binh từ chiến trường miền Nam ra điều dưỡng… Trải qua bao thời gian, những di vật, cổ vật, đồ thờ tự trong di tích cùng các cấu kiện kiến trúc không còn nguyên vẹn như ban đầu nhưng vẫn chứa đựng nhiều thông tin khoa học, lịch sử, văn hoá, xã hội trên mảnh đất này.

Theo truyền khẩu của các cụ cao niên tại địa phương, chùa Trung Oai được khởi dựng vào thời hậu Lê thế kỷ thứ XVIII, chùa ở vị trí phía Bắc xóm giữa thôn Trung Oai.  Đến năm 1897, ngôi chùa được hòa thượng Thích Chính Bính đời thứ 11 chùa Hòe Nhai cùng nhân dân địa phương chuyển về vị trí hiện nay. Căn cứ vào tấm bia "Càn chiếu dương hậu bi" và quả chuông "Linh Thông tự chung" hiện còn lưu giữ tại di tích, có thể đoán định chùa Trung Oai (Linh Thông tự) được khởi trước năm 1821.

Chùa Trung Oai được xây dựng trên một khu đất cao ráo của làng, nằm trong khu quần cư của cộng đồng. Qua những thăng trầm của lịch sử, di tích đã được nhân dân địa phương tu bổ nhiều lần. Năm 2000, với sự hằng tâm, hằng sản của nhân dân và khách thập phương, đặc biệt là sự gia tâm của hòa thượng Thích Gia Quang - trụ trì chùa, ngôi chùa đã được trùng tu theo kiểu dáng kiến trúc cổ xưa.

Chùa nằm trong khuôn viên có diện tích 7.134 m2 bao gồm các công trình chính: Tam quan, nhà Tổ, nhà Mẫu, hai dãy nhà tạo soạn, sân, vườn và khu chùa chính với: Tiền đường, thiên hương và thượng điện.

          Dù trải qua những thăng trầm của lịch sử, nhưng hiện nay chùa Trung Oai vẫn còn bảo lưu được một số di vật quý mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn như: bia đá, minh chuông,… tạo vẻ linh thiêng cho di tích. Ngoài ra, chùa Trung Oai hiện còn bảo lưu được phong cách kiến trúc truyền thống, kể từ những dáng dấp bên ngoài kiểu chữ Công, kết cấu các bộ vì liên kết thượng giá chiêng, hạ bán chồng rường trên mặt bằng 4 hàng chân cột đều được làm bằng chất liệu gỗ tứ thiết. Các mảng chạm trang trí đạm đặc nhưng thanh thoát làm giảm nhẹ sự nặng nề của bộ khung, tăng giá trị thẩm mỹ. Sự phong phú của các đề tài, sự chặt chẽ trong bố cục và sự sinh động trong nội dung được thể hiện trên từng chi tiết đề tài và rất hợp lý trên các bộ phận kiến trúc khác nhau. Nó được biểu hiện ở các đường nét chạm lộng, bong kênh và các đề tài trang trí hình rồng mây, rồng lá, vân mây làm tăng sự chắc chắn nhưng nhẹ nhàng cho hệ thống  bẩy hiên vốn thô dày. Các bức cốn rường và đầu dư gian giữa toà tiền đường được chạm trổ công phu hoàn hảo, biến các thớ gỗ xù xì, cứng nhắc trở nên nhẹ nhàng và bay bổng. Điểm xuyết trên các bộ phận kiến trúc là một hệ thống hoành phi, câu đối, cuốn thư, cửa võng với nội dung ca ngợi chùa và cảnh đẹp nơi đây. Các bức y môn, cửa võng được chạm khắc với các đề tài tứ linh, tứ quý và hệ thống tượng tròn. Bằng kỹ thuật tạo nổi kết hợp với chạm lộng tinh tế, người nghệ nhân xưa đã thể hiện các đề tài một cách chau chuốt, khiến các hình tượng trang trí nổi lên một cách rất sống động.

Hiện chùa Trung Oai vẫn còn bảo lưu được một số di vật quý có giá trị mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn như: Bia đá, minh chuông,... Các bức y môn, cửa võng được chạm khắc với các đề tài tứ linh, tứ quý và hệ thống tượng tròn được sơn son thếp vàng tinh xảo.

Ngoài chức năng thờ Phật, chùa Trung Oai còn là cơ sở cách mạng trong hai cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc. Năm 1921, trụ trì chùa Linh Thông là sư cụ Thích Thanh Liêm cùng ông Nguyễn Doãn Chấy người con của Trung Oai đã chiêu mộ binh tướng, mua sắm vũ khí, nổi dậy chống lại thực dân Pháp, sự việc chưa thành thì bị lộ, sư cụ bị địch bắt đưa lên máy chém. Những năm sau đó, sư cụ Thích Thanh Vân và Thích Thanh Cử trụ trì tại ngôi này cũng đã tham gia cách mạng, ngôi chùa Trung Oai được chọn làm cơ sở cách mạng và trụ sở của Ban phật giáo cứu quốc, chùa là nơi chứa lương thực phục vụ cách mạng; năm 1960, chùa là trụ sở Ủy ban hành chính xã Toàn Thắng (nay là xã Tiên Dương). Năm 1970, chùa là nơi đón tiếp các đồng chí bệnh binh từ chiến trường miền Nam ra điều dưỡng...

Ngày nay, chùa Trung Oai trở thành di sản văn hoá, là niềm tự hào của Nhân dân địa phương. Những tư liệu văn tự của chùa còn lại ít song đều là tài liệu quý góp phần tìm hiểu về tổ chức sinh hoạt văn hoá và phong tục tập quán của vùng quê Trung Oai. Hệ thống di vật của di tích là bộ sưu tập hiện vật có giá trị, góp phần vào việc tìm hiểu, nghiên cứu nền nghệ thuật dân gian của dân tộc qua các thời kỳ lịch sử khác nhau. Chùa Trung Oai trở thành một trong những điểm tham quan hấp dẫn không chỉ bởi kiến trúc nghệ thuật mà còn bởi hệ thống di vật, cổ vật có giá trị tiêu biểu, mang trong mình những thông điệp lịch sử từ ngàn năm.

Với các giá trị về mặt lịch sử và kiến trúc của mình, Chùa Trung Oai đã được xếp hạng di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật cấp Thành phố tại Quyết định số 840/QĐ-UBND ngày 21/2/2018. Ngôi chùa xứng đáng được giữ gìn, tôn vinh, làm nơi giáo dục truyền thống, nơi sinh hoạt văn hoá tín ngưỡng của nhân dân trong thôn.