Đền Đìa

1. 3D toàn cảnh

Đền Đìa (xã Phúc Thịnh, thành phố Hà Nội) là công trình tín ngưỡng cổ tọa lạc trên mảnh đất trung tâm của khu dân cư. Nơi đây từ xa xưa đã là trung tâm sinh hoạt văn hóa của cộng đồng cư dân làng xã. Tổng thể di tích gồm ba hạng mục kiến trúc chính: nghi môn, tiền tế và hậu cung, tạo nên một quần thể kiến trúc hoàn chỉnh mang đậm phong cách đền thờ truyền thống vùng đồng bằng Bắc Bộ. Đền thờ Phù Đổng Thiên Vương (Thánh Gióng) và Đức Linh Lang đại vương - hai vị thần thánh có vị trí đặc biệt trong tâm thức của cư dân vùng châu thổ sông Hồng. Đền Đìa là một trong những di tích còn bảo lưu được trò chơi dân gian "hát phết" độc đáo, gắn liền với truyền thuyết luyện tập cho binh lính của Đức Thánh Gióng năm xưa.

Các di vật của đền gồm ngai thờ, bài vị, kiệu rước, hoành phi, câu đối đều mang phong cách nghệ thuật thời kỳ thế kỷ XX, tất cả đều được sơn thếp làm tăng thêm vẻ uy nghiêm cho ban thờ. Phía dưới bài trí các đồ thờ tự như đình, bát hương, chân đèn nến. Đền Đìa là một công trình kiến trúc cơ bản còn giữ được những nét cổ truyền, với bộ khung, vì nóc chắc, khỏe, phản ánh trình độ kiến trúc và mỹ thuật dân gian của cộng đồng cư dân địa phương.

Để tưởng nhớ công đức của Phù Đổng Thiên Vương, hằng năm đền Đìa tổ chức hội từ ngày mùng 7 đến mùng 10 tháng Giêng âm lịch, và ngày mùng 6 là Thánh giáng tích tại đền. Tại đây còn giữ được trò chơi dân gian "hất phết": trai tráng trong làng lập thành đội phết khoảng 20 người, được chọn lựa cẩn thận, đạo đức tư cách tốt, cùng các bậc cao niên vào đền làm lễ xin quả phết (làm bằng gỗ, hình quả trám, sơn đỏ). Đội hát phết cầm tay phết làm theo dáng mái chèo thuyền, tranh nhau hát tung quả phết ra ngoài sân đền. Năm nào quả phết rơi xuống đất thì được coi là điềm may, làm ăn thuận hòa, dân làng khỏe mạnh. Dân làng truyền rằng lối chơi này là phỏng theo một trò luyện tập cho lính của Đức Thánh Gióng năm xưa.

2. 3D bên trong

Không gian nội thất đền Đìa bài trí các đồ thờ tự theo nghi thức truyền thống, phản ánh giá trị tín ngưỡng thờ Thánh Gióng và Đức Linh Lang đại vương. Chính giữa gian hậu cung xây 1 bệ thờ bằng gạch đặt tượng đức Phù Đổng Thiên Vương - Thánh Gióng, thể hiện hình tượng vị anh hùng dân tộc trong tâm thức của nhân dân. Bên cạnh đó, hậu cung còn phối thờ Đức Linh Lang đại vương - theo truyền thuyết là hoàng tử con vua Lý Thánh Tông, khi giặc ngoại xâm đe dọa bờ cõi đã anh dũng đứng lên đánh đuổi quân thù, bảo vệ giang sơn; sau khi hóa thần, Ngài được nhân dân nhiều nơi lập đền thờ phụng, tôn làm phúc thần. Sự phối thờ hai vị thần tại đền Đìa phản ánh truyền thống tôn vinh các anh hùng chống ngoại xâm của cư dân đồng bằng Bắc Bộ.

Hậu cung được làm 1 gian nhà dọc, mái gỗ. Các đồ thờ tự tại hậu cung gồm ngai thờ, bài vị, bát hương, chân đèn và các lễ vật, tất cả đều được bài trí trang nghiêm theo đúng nghi thức thờ cúng truyền thống, tạo nên không gian tâm linh sâu lắng, uy nghiêm.

3. Toàn cảnh trên cao

Đền Đìa thuộc thôn Đìa, xã Phúc Thịnh, thành phố Hà Nội, nằm trong vùng đất cổ ven sông Hồng, nơi có bề dày lịch sử và văn hóa lâu đời gắn liền với truyền thuyết Thánh Gióng đánh đuổi giặc Ân. Đền tọa lạc trên mảnh đất trung tâm của khu dân cư, nơi đây từ xa xưa đã là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng cư dân làng xã.

Trong tâm thức của người dân đất Việt, Thánh Gióng là niềm tự hào của dân tộc Việt Nam, là hiện thân của tinh thần đại đoàn kết toàn dân: khi có giặc đến nhà, kẻ cả người già, người trẻ, đàn ông, đàn bà đều tham gia đánh giặc, góp công, góp của để đánh đuổi giặc ngoại xâm, bảo vệ vững chắc nền độc lập dân tộc. Bên cạnh đó, truyền thuyết Thánh Gióng còn ẩn chứa giá trị triết lý sinh tồn của dân tộc Việt Nam, đồng thời giáo dục truyền thống đoàn kết, yêu nước, thương dân cho các thế hệ mai sau. Với ý nghĩa, giá trị nhân văn sâu sắc, năm 2010, lễ hội Thánh Gióng đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

4. Nghi môn

Nghi môn đền Đìa được xây kiểu tứ trụ, hai trụ biểu lớn và hai trụ nhỏ mở ra 3 cửa vào di tích. Đây là hạng mục kiến trúc mở đầu, đánh dấu ranh giới giữa không gian đời thường và chốn linh thiêng thờ tự thần thánh. Các trụ biểu được xây theo phong cách truyền thống, đỉnh trụ trang trí các mô-típ kiến trúc cổ, thân trụ khắc câu đối chữ Hán ca ngợi công đức của các vị thần được thờ tại đền. Cổng nghi môn vừa mang chức năng phân định không gian, vừa là điểm nhấn kiến trúc, dẫn dắt bước chân du khách và nhân dân vào không gian tâm linh thanh tịnh, uy nghiêm của đền. Qua nghi môn là khoảng sân rộng lát gạch, nơi diễn ra các sinh hoạt cộng đồng và các nghi lễ trọng thể vào dịp lễ hội hằng năm.

5. Sân đền

Sân đền là khoảng không gian mở nằm giữa nghi môn và khu tiền tế, giữ vai trò chuyển tiếp giữa không gian đời thường bên ngoài và chốn linh thiêng thờ tự bên trong. Sân lát gạch rộng rãi, thoáng đãng, là nơi diễn ra nhiều sinh hoạt tín ngưỡng và văn hóa cộng đồng. Vào dịp lễ hội hằng năm (từ mùng 7 đến mùng 10 tháng Giêng âm lịch), sân đền là nơi tổ chức các nghi lễ dâng hương, tế thần và đặc biệt là trò chơi dân gian "hát phết" – nét văn hóa phi vật thể quý giá mà ít nơi còn bảo lưu được. Ngoài dịp lễ hội, sân đền còn là không gian sinh hoạt văn hóa, thể thao, gắn kết cộng đồng dân cư trong vùng.

6. Tiền tế

Tiền tế đền Đìa được làm theo kiểu kiến trúc cổ truyền làng Việt, với 3 gian 2 chái, mái cuốn đao. Chính giữa bờ nóc trang trí lưỡng long châu nhật, bờ dải đắp hình rồng ngậm bờ nóc, khúc nguynh đắp nghê châu, bờ dải của 4 góc mái đắp hình rồng lá với tư thế chạy xuống và quay đầu về bờ nóc. Bốn góc mái đắp đao cong với các nét tạo tác mềm mại, thanh thoát – đặc trưng của kiến trúc đình đền Bắc Bộ. Mái đền lợp ngói ta, phía trước mở hệ thống cửa bức bàn, bên trên làm chấn song con tiện.

Chính giữa gian tiền tế được làm thấp hơn hai bên đi khoảng 40cm làm nơi tế lễ. Đây là không gian tổ chức các nghi thức tế tự quan trọng nhất của đền, nơi Ban nghi lễ và nhân dân thực hiện các nghi thức dâng hương, tế thần vào các dịp lễ trọng. Kiến trúc tiền tế phản ánh bàn tay tài hoa của các nghệ nhân dân gian trong việc xây dựng công trình tín ngưỡng, kết hợp hài hòa giữa tính thẩm mỹ và chức năng thờ tự.

7. Hậu cung

Hậu cung được làm 1 gian nhà dọc, mái đổ bê tông. Chính giữa gian hậu cung xây 1 bệ thờ bằng gạch đặt tượng đức Phù Đổng Thiên Vương – Thánh Gióng. Đây là không gian linh thiêng nhất của đền, nơi an tọa thần tượng của vị anh hùng dân tộc huyền thoại đã đánh đuổi giặc Ân, bảo vệ bờ cõi nước Việt từ thuở hồng hoang. Bên cạnh đó, hậu cung còn phối thờ Đức Linh Lang đại vương, vị thần thánh có công đánh giặc ngoại xâm dưới thời Lý. Các đồ thờ tự tại hậu cung gồm ngai thờ, bài vị, bát hương, chân đèn và các lễ vật, tất cả đều được bài trí trang nghiêm theo đúng nghi thức thờ cúng truyền thống, tạo nên không gian tâm linh sâu lắng, uy nghiêm.

Đền Đìa được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp Thành phố tại Quyết định số 522/QĐ-UBND, ngày 28/1/2019.