Đền Giẻ Sen

1. Vị trí
Đền Giẻ Sen, còn gọi là Đền Mẫu Thủy, tọa lạc tại thôn Nội, xã Hoài Đức, thành phố Hà Nội. Đây là một di tích tín ngưỡng dân gian đặc sắc của địa phương, gắn liền với tín ngưỡng thờ Mẫu và thờ thần Nước của cư dân nông nghiệp vùng đồng bằng Bắc Bộ. Với không gian thanh tịnh, cổ kính và cảnh quan hồ sen đặc trưng, đền là điểm đến tâm linh hấp dẫn đối với nhân dân địa phương và du khách thập phương.

2. Kiến trúc, cảnh quan
Đền Giẻ Sen nằm trong khuôn viên rộng rãi, hài hòa với cảnh quan thiên nhiên. Trước đền là những hồ sen rộng lớn – dấu tích còn lại của một nhánh sông Đáy cổ từng chảy qua khu vực này. Trong đền hiện vẫn lưu giữ nhiều hiện vật thờ tự truyền thống như hoành phi, câu đối, cửa võng cùng các đồ thờ phục vụ nghi lễ tín ngưỡng. Đặc biệt, trong cung Mẫu hiện còn lưu giữ bốn cột đá cổ, được nhân dân địa phương xem là những dấu tích linh thiêng gắn với quá trình hình thành di tích.

3. Nhân vật được thờ
Đền Giẻ Sen là nơi thờ Mẫu Thủy (Thần Nước) – vị thần gắn liền với đời sống sản xuất nông nghiệp và tín ngưỡng dân gian của người Việt. Theo truyền thuyết được lưu truyền qua nhiều thế hệ, xưa kia tại khu vực này có một ngôi miếu cổ nằm giữa dòng sông. Một người phụ nữ trong làng bị cuốn xuống thủy cung và sau đó sinh ra hai con rắn nước – những hóa thân linh thiêng của thủy thần. Sau khi bà qua đời, nhân dân tin rằng bà đã hóa thân thành Mẫu Thủy phù hộ cho dân làng mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Để ghi nhớ công đức ấy, người dân đã lập đền thờ và tôn bà làm Mẫu Thủy, phụng thờ cho đến ngày nay.
Ngoài ban thờ chính thờ Mẫu Thủy, đền còn thờ các vị thần trong tín ngưỡng Tứ phủ như Mẫu Thượng Thiên, Mẫu Thượng Ngàn, Chúa Sơn Trang và Quan Trần Triều, tạo nên một không gian tín ngưỡng dân gian đặc sắc của vùng đất Hoài Đức.

4. Lễ hội
Lễ hội đền Giẻ Sen được tổ chức hai lần trong năm. Kỳ lễ hội chính diễn ra từ ngày 20 đến ngày 21 tháng Hai âm lịch, trong đó ngày 21 là ngày chính hội; kỳ lễ hội thứ hai diễn ra từ ngày 21 đến ngày 22 tháng Tám âm lịch. Trong dân gian vẫn lưu truyền câu nói: “Tháng Tám tiệc Cha, tháng Ba tiệc Mẹ”, thể hiện sự gắn bó của cộng đồng với tín ngưỡng thờ Mẫu.
Lễ hội gồm nhiều nghi thức truyền thống đặc sắc như dâng hương, rước kiệu, hầu đồng và tế lễ. Bên cạnh phần lễ trang nghiêm là các hoạt động văn hóa dân gian phong phú như hát quan họ trên thuyền, thi nấu cơm, cờ tướng, cờ người, chọi gà và các hoạt động giao lưu văn nghệ. Đây là dịp để nhân dân địa phương cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa và tưởng nhớ công đức của Mẫu Thủy.

5. Xếp hạng di tích
Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng dân gian, Đền Giẻ Sen (Đền Mẫu Thủy) đã được UBND thành phố Hà Nội xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp Thành phố theo Quyết định số 842/QĐ-UBND ngày 21/02/2018. Ngày nay, đền không chỉ là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân địa phương mà còn là điểm đến tâm linh độc đáo, góp phần làm phong phú thêm hệ thống di sản văn hóa của xã Hoài Đức.