LỜI GIỚI THIỆU DI TÍCH ĐỀN MĂNG SƠN
Đền Măng Sơn là một di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật có giá trị tiêu biểu trên địa bàn xã Đoài Phương, thành phố Hà Nội. Đền là nơi thờ Đức Thánh Tản Viên, một trong những vị thần có vị trí đặc biệt trong đời sống tín ngưỡng dân gian Việt Nam, được tôn là vị Thánh đứng đầu trong “Tứ bất tử” của tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Theo truyền thống, Đức Thánh Tản Viên là vị thần có công trị thủy, bảo vệ mùa màng, phù trợ cuộc sống bình an, no ấm của Nhân dân.
Nguồn gốc và truyền thuyết
Theo truyền thuyết được lưu truyền tại địa phương, Đức Tản Viên từ núi Ba Vì đi thăm thú các vùng đất. Khi đến vùng Sơn Đông xưa, nhận thấy nơi đây cảnh sắc tươi đẹp, người dân hiền hòa, cuộc sống thuận lợi, Ngài đã ở lại và cho lập cung điện tại khu vực đồi Măng Sơn. Nhân dân quanh vùng học được nghề săn bắt chim muông, cuộc sống ngày càng phát triển.
Sau khi Đức Thánh rời quê hương, để tưởng nhớ công lao của Ngài, Nhân dân địa phương đã lập đền thờ và duy trì việc hương khói, lễ hội qua nhiều thế hệ. Từ đó, Đền Măng Sơn trở thành một địa điểm sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng của cộng đồng.
Đền Măng Sơn còn được biết đến là Nam Cung điện, một trong hệ thống các cung thờ Đức Tản Viên Sơn Thánh gắn với vùng núi Tản – Ba Vì. Theo truyền thống dân gian, các cung thờ được bố trí theo các hướng, trong đó có Chính Cung – Đền Thượng trên núi Ba Vì; Đông Cung – Đền Và; Tây Cung – Đền Hạ; Bắc Cung – đình Tây Đằng và Nam Cung – Đền Măng Sơn.
Giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc
Đền Măng Sơn không chỉ có giá trị về mặt tín ngưỡng mà còn lưu giữ nhiều dấu tích lịch sử, văn hóa và nghệ thuật qua các thời kỳ. Di tích hiện còn lưu giữ nhiều di vật, cổ vật và đồ thờ tự có giá trị, trong đó có bia đá tạo tác vào năm Cảnh Hưng thứ 7 (1746), đôi nghê mang phong cách nghệ thuật thế kỷ XVII, cùng hệ thống sắc phong, ngai thờ, bài vị, bát hương, hoành phi và các đồ thờ tự có niên đại từ thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX.
Các giá trị kiến trúc, điêu khắc và trang trí tại di tích phản ánh quá trình hình thành, phát triển và bảo tồn đời sống tín ngưỡng của cộng đồng cư dân vùng xứ Đoài. Những giá trị đó được gìn giữ, kế thừa qua nhiều thế hệ và trở thành một phần quan trọng trong di sản văn hóa của địa phương.
Hằng năm, lễ hội Đền Măng Sơn được tổ chức vào mồng 6 đến hết mồng 8 tháng Giêng âm lịch, trong đó ngày mồng 7 và mồng 8 là thời điểm chính của lễ hội. Đây là dịp Nhân dân địa phương và du khách thập phương về di tích dâng hương, tưởng niệm Đức Thánh Tản Viên, cầu mong quốc thái dân an, mùa màng thuận lợi, cuộc sống bình an, hạnh phúc.
Lễ hội Đền Măng Sơn là một sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng truyền thống có sức lan tỏa trong cộng đồng, góp phần duy trì phong tục, tập quán, giáo dục truyền thống và gắn kết cộng đồng dân cư.
Trong dân gian vùng xứ Đoài có câu:
“Dù ăn cơm sắn độn khoai, Cũng không bỏ hội xứ Đoài đến Măng.”
Câu ca thể hiện sự gắn bó của Nhân dân với lễ hội và di tích Đền Măng Sơn qua nhiều thế hệ.
Giá trị và xếp hạng di tích
Với những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng, kiến trúc, điêu khắc và nghệ thuật, Đền Măng Sơn cùng đình Sơn Trung và đình Sơn Đông tạo thành một quần thể di tích có giá trị tiêu biểu của vùng đất xứ Đoài.
Ngày 15/4/2022, cụm di tích Đền Măng Sơn, đình Sơn Trung và đình Sơn Đông được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích quốc gia, theo Quyết định số 891/QĐ-BVHTTDL.
Việc được xếp hạng di tích quốc gia khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật của di tích; đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị di sản, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng, văn hóa của Nhân dân và phục vụ giáo dục truyền thống cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Đền Măng Sơn hôm nay không chỉ là nơi lưu giữ những dấu tích lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng của vùng đất xứ Đoài, mà còn là không gian văn hóa tâm linh gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng, góp phần làm phong phú hệ thống di sản văn hóa của xã Đoài Phương và thành phố Hà Nội.