Đền Thọ Vực

ĐỀN THỌ VỰC – DI TÍCH LỊCH SỬ, NGHỆ THUẬT, NƠI LƯU GIỮ GIÁ TRỊ VĂN HÓA TÂM LINH TRUYỀN THỐNG

Đền Thọ Vực tọa lạc tại thôn Nam Quất, xã Phú Xuyên, thành phố Hà Nội (trước đây thuộc xã Nam Triều, huyện Phú Xuyên). Đây là công trình kiến trúc tín ngưỡng truyền thống, có lịch sử hình thành từ khá sớm, gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa, tâm linh của nhân dân địa phương. Di tích còn được nhân dân gọi bằng tên cổ là đền Vực Quýt.

Theo thần tích lưu giữ tại di tích, đền Thọ Vực thờ Thánh Mẫu Nguyệt Nga Công chúa, đồng thời phối thờ Đức Thánh hoàng làng. Tương truyền, Nguyệt Nga Công chúa là người con gái có nhan sắc tuyệt trần, được vua ban phong làm Đệ Tam cung phi. Sau khi cha qua đời, bà trở về chịu tang, sau đó đi chu du nhiều nơi, xây dựng hành cung và ban phát ruộng đất, chăm lo đời sống nhân dân. Khi đến vùng đất Hương Lâm xưa, bà nhận thấy đây là vùng đất đẹp, đã xin vua cho nhân dân được sinh sống, lập nghiệp và chọn nơi đây làm sinh phần để sau này thờ phụng. Sau khi bà qua đời, nhân dân lập đền thờ, tưởng nhớ công đức. Tín ngưỡng thờ phụng Nguyệt Nga Công chúa được lưu truyền qua nhiều thế hệ, thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn và lòng biết ơn của cộng đồng dân cư.

Đền được xây dựng trên khu đất cao gần cánh đồng của làng, có tổng diện tích khoảng 900m². Công trình gồm các hạng mục: cổng phụ, nghi môn, sân, tiền tế và hậu cung. Kiến trúc mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn, bố cục hài hòa, cân đối. Nghi môn có hệ thống trụ biểu trang trí nghê chầu, phượng chầu. Tiền tế gồm 3 gian 2 dĩ, kết cấu kiểu tường hồi bít đốc tay ngai, nổi bật với các mảng chạm khắc rồng, hoa lá và những họa tiết trang trí tinh xảo. Hậu cung là nơi đặt ban thờ, long ngai và các đồ thờ tự linh thiêng. Di tích còn lưu giữ hệ thống hoành phi, câu đối và nhiều hiện vật có giá trị lịch sử, văn hóa, nghệ thuật.

Hằng năm, tại đền diễn ra nhiều ngày lễ truyền thống vào các tháng 2, 5, 8, 11 âm lịch và các dịp tế lễ của làng. Đây là dịp để nhân dân tưởng nhớ công đức tiền nhân, cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, đồng thời tăng cường tình đoàn kết cộng đồng.

Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, kiến trúc và nghệ thuật, ngày 20/3/2015, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định xếp hạng đền Thọ Vực là di tích lịch sử - nghệ thuật.

Ngày nay, đền Thọ Vực không chỉ là địa chỉ sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân mà còn là nơi giáo dục truyền thống, bồi đắp tình yêu quê hương, ý thức gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.