Đền Xâm Thị nằm tại thôn Xâm Thị, xã Hồng Vân, thành phố Hà Nội, ở khu vực phía Đông của xã, ven sông Hồng.
Đền có vị trí cận sông, cận đê, phía trước hướng ra sông Hồng, phía sau là đê hữu Hồng; khuôn viên đền có một phần không gian vươn ra phía sông. Vị trí này tạo nên đặc trưng cảnh quan gắn với không gian sông nước và tín ngưỡng thờ Mẫu Thoải của cộng đồng địa phương.
4. Lịch sử và giá trị:
Đền Xâm Thị là một cơ sở tín ngưỡng có lịch sử lâu đời, gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt. Theo tư liệu địa phương, đền thờ Tam Tòa Thánh Mẫu, trong đó nổi bật là Mẫu Thoải và Mẫu Địa; đồng thời phối thờ các vị thần thuộc hệ thống Tứ phủ.
Theo truyền thuyết dân gian được lưu truyền tại địa phương, đền có liên quan đến thời vua Trần Nhân Tông và sự tích Mẫu Thoải hiển linh, giúp quân dân nhà Trần trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông. Tuy nhiên, đây là tư liệu truyền thuyết/thần tích, cần phân biệt với các cứ liệu lịch sử có thể kiểm chứng. Một số tư liệu về đền ghi nhận sắc phong có niên đại từ thế kỷ XVII đến đầu thế kỷ XX.
Đền đã trải qua nhiều lần tu bổ, tôn tạo; đợt trùng tu lớn được ghi nhận vào năm 2013. Hiện nay, tổng thể kiến trúc gồm các hạng mục như nghi môn, lầu Cậu Chín, lầu Chúa Thác, cung Mẫu Địa, cung đồng các Quan, cung Mẫu và một số công trình phụ trợ.
Đền Xâm Thị có giá trị về lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng và kiến trúc nghệ thuật, là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân địa phương và du khách thập phương. Lễ hội truyền thống Đền Xâm Thị được tổ chức hằng năm tại di tích, với các hoạt động phần lễ như rước kiệu, tế lễ và các hoạt động văn hóa, thể thao, trò chơi dân gian.
Đền Xâm Thị được xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa cấp Thành phố theo Quyết định số 2004/QĐ-UBND ngày 03/7/2008 của UBND thành phố Hà Nội.