Di tích cách mạng Tân Yên

Di tích cách mạng Tân Yên thuộc thôn Tân Yên, xã Trung Giã, thành phố Hà Nội, là địa điểm ghi dấu một sự kiện có ý nghĩa quan trọng trong lịch sử đấu tranh cách mạng của Đảng bộ địa phương và phong trào cách mạng ở vùng nông thôn phía Bắc Hà Nội. Nơi đây gắn liền với sự ra đời của Chi bộ Tân Yên, còn gọi là Chi bộ đồn điền Đa Phúc – chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của huyện Đa Phúc, tỉnh Phúc Yên trước đây, đồng thời là một trong những cơ sở Đảng đầu tiên được xây dựng ở khu vực nông thôn phía Bắc Hà Nội trong thời kỳ 1930 – 1945.

Ngày 17 tháng 3 năm 1933 đã trở thành dấu mốc đặc biệt trong lịch sử cách mạng của địa phương. Tại khu vực Lò Bát thuộc đồn điền của chủ đồn điền Đỗ Đình Thông, ở ấp Tân Yên, Chi bộ Tân Yên chính thức được thành lập. Chi bộ gồm 7 đảng viên, do đồng chí Nguyễn Tạo làm Bí thư; các đồng chí Nguyễn Văn Thư, Nguyễn Đăng Đào, Đặng Viết Tèo, Đặng Viết Thừa, Đỗ Viết Ốc và Lê Đình Tuyển là những đảng viên đầu tiên. Sự ra đời của chi bộ đánh dấu bước phát triển quan trọng của phong trào cách mạng, tạo cơ sở để tổ chức, tập hợp và lãnh đạo quần chúng tham gia đấu tranh, góp phần vào quá trình xây dựng và phát triển phong trào cách mạng trên địa bàn.

Không chỉ là nơi ghi dấu sự kiện thành lập chi bộ, nơi đây còn gắn với hoạt động bí mật của các cán bộ cách mạng trong những năm đầu thập niên 1930. Trong giai đoạn 1932 – 1934, khu vực cây duối trong làng từng được sử dụng làm điểm liên lạc, che chở và cất giấu tài liệu bí mật của cán bộ cách mạng hoạt động nằm vùng. Cây duối cổ thụ còn tồn tại đến ngày nay vì thế trở thành một di vật đặc biệt của di tích, như một chứng tích sống động về những năm tháng hoạt động cách mạng đầy gian khổ, bí mật và hiểm nguy.

Nhằm tưởng nhớ các thế hệ cán bộ, đảng viên và quần chúng đã đóng góp, hy sinh cho sự nghiệp cách mạng, tháng 10 năm 1998, Đảng ủy, UBND xã Hồng Kỳ cùng Huyện ủy, UBND huyện Sóc Sơn (cũ) đã đề nghị Thành ủy, UBND thành phố Hà Nội cho phép xây dựng nhà bia lưu niệm tại khu vực cây duối. Sau khi được chấp thuận theo Quyết định số 674/QĐ-UB, công trình được khởi công vào tháng 11 năm 1998 và hoàn thành vào tháng 5 năm 1999.

Đến ngày 5 tháng 8 năm 2006, UBND thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 5563/QĐ-UB cho phép gắn biển di tích cách mạng tại Tân Yên nhằm ghi nhớ sự kiện lịch sử quan trọng của Thủ đô. Việc xây dựng và phát huy giá trị di tích không chỉ đáp ứng nhu cầu tưởng niệm, tri ân các thế hệ đi trước mà còn góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần cách mạng cho cán bộ, đảng viên và nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Năm 2025, di tích tiếp tục được quan tâm đầu tư tu bổ, tôn tạo với tổng kinh phí 19,5 tỷ đồng. Việc chỉnh trang, nâng cấp các hạng mục đã góp phần bảo tồn những giá trị lịch sử, đồng thời tạo dựng một không gian tưởng niệm trang nghiêm, khang trang, phù hợp với việc tổ chức các hoạt động giáo dục truyền thống và sinh hoạt văn hóa của địa phương.

Di tích được quy hoạch trên khu đất bằng phẳng, rộng rãi, thoáng đãng giữa khu dân cư, với tổng diện tích khoảng 400m². Toàn bộ khuôn viên được bao quanh bởi hệ thống tường rào bảo vệ. Từ ngoài vào trong, các hạng mục chính gồm cổng ra vào, sân vườn và nhà bia trung tâm, được bố trí cân đối, tạo nên một tổng thể hài hòa, trang nghiêm.

Cổng di tích được xây dựng kiên cố trên trục chính đạo, gắn liền với hệ thống tường bao. Hai trụ cổng hình vuông, mỗi cạnh khoảng 0,45m, được bố trí đối xứng. Phía trên mỗi trụ trước đây có trang trí hình quả cầu tròn đặt trên bệ vuông; phần thân trụ được tạo điểm nhấn bằng các ô khung và đường gờ trang trí, góp phần tạo vẻ bề thế cho lối vào.

Qua cổng là khu vực sân và vườn hoa rộng khoảng 120m². Không gian được chia thành sân trong và sân ngoài. Sân trong rộng khoảng 20m², lát gạch Bát Tràng, tạo cảm giác sạch sẽ và trang nghiêm. Sân ngoài rộng khoảng 100m², có trục đường chính đạo rộng khoảng 2m dẫn thẳng tới nhà bia. Hai bên là những khoảng vườn được quy hoạch gọn gàng, trồng cây cảnh và cây xanh, tạo không gian thoáng mát, thanh tĩnh cho khu tưởng niệm.

Nổi bật ở trung tâm khu di tích là nhà bia, được xây dựng trên nền cao khoảng 0,60m so với mặt sân. Công trình có diện tích khoảng 20m², mang dáng dấp phương đình truyền thống với kết cấu chồng diêm hai tầng, bốn mái. Các góc mái được tạo hình đầu rồng hướng ra bốn phía, vừa thể hiện nét trang nghiêm của kiến trúc truyền thống, vừa tạo điểm nhấn nghệ thuật cho công trình.

Mái nhà được đổ bê tông, dán ngói mũi hài; bờ nóc và bờ dải đắp gờ nổi. Chính giữa bờ nóc là hình mặt trời, hai đầu kìm tạo hình đôi rồng chầu. Giữa hai tầng mái được ngăn cách bằng hàng chấn song con tiện. Công trình sử dụng hệ thống tám cột bê tông cốt thép, gồm bốn cột cái hình tròn và bốn cột quân hình vuông. Hệ thống xà ngang, xà dọc được thiết kế tương đối giản dị, tạo cho công trình vẻ thanh thoát, nhẹ nhàng. Xung quanh nhà bia có lan can cao khoảng 0,65m, vừa bảo vệ công trình vừa tạo ranh giới với không gian sân vườn.

Trung tâm nhà bia là tấm bia đá lưu niệm ghi lại sự kiện thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản Tân Yênngày 17 tháng 3 năm 1933. Bia được chế tác từ đá xanh nguyên khối vào cuối thế kỷ XX, có chiều cao khoảng 1,82m, rộng 1,15m và dày 0,16m. Tấm bia được đặt trang trọng trên bệ đá màu ghi đen, dài 2,05m, rộng 1,08m và cao 0,46m.

Trán bia chạm nổi biểu tượng búa liềm kết hợp hình hoa sen; phần diềm được trang trí bằng các họa tiết hoa dây, hoa lá cách điệu mềm mại. Nội dung trên mặt bia khắc chìm dòng chữ ghi dấu địa điểm thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản Tân Yênngày 17 tháng 3 năm 1933, đồng thời ghi nhận đây là chi bộ đầu tiên của Đảng bộ Đa Phúc và Đảng bộ tỉnh Phúc Yên. Danh sách 7 đảng viên sáng lập chi bộ cũng được khắc trên bia, gồm: Nguyễn Tạo – Bí thư; Nguyễn Văn Thư; Nguyễn Đăng Đào; Đặng Viết Tèo; Đặng Viết Thừa; Đỗ Viết Ốc và Lê Đình Tuyển.

Phía trước bia đặt lư hương bằng đá, cao khoảng 0,43m, dài 0,30m và rộng 0,20m. Lư hương được chạm nổi họa tiết rồng chầu mặt trời, mang phong cách nghệ thuật cuối thế kỷ XX, là nơi nhân dân và khách thập phương thành kính dâng hương tưởng niệm.

Đặc biệt, bên phải nhà bia hiện còn cây duối cổ thụ, một di vật gốc độc bản có giá trị đặc biệt của di tích. Trong những năm 1932 – 1934, cây duối từng là nơi che chở, đồng thời là địa điểm cất giấu tài liệu bí mật của các cán bộ cách mạng hoạt động trong vùng. Trải qua nhiều thập niên, cây vẫn hiện diện trong khuôn viên di tích, trở thành chứng tích trực tiếp gắn với hoạt động cách mạng thời kỳ đầu. Trước đây cây có hai tán lớn xòe rộng; trong quá trình xây dựng nhà bia, một tán đã được cắt bớt để tạo mặt bằng xây dựng công trình.

Từ khi được xây dựng, tôn tạo và đưa vào sử dụng, Di tích cách mạng Tân Yên đã trở thành địa chỉ đỏ trong công tác giáo dục truyền thống của địa phương. Đây không chỉ là nơi tưởng niệm, tri ân các thế hệ cán bộ, đảng viên đã đặt nền móng cho phong trào cách mạng ở địa phương mà còn là không gian để các thế hệ hôm nay tìm hiểu về lịch sử đấu tranh, những năm tháng hoạt động bí mật và quá trình hình thành tổ chức Đảng tại vùng đất Tân Yên.

Hằng năm, vào ngày 17 tháng 3 – ngày kỷ niệm thành lập Chi bộ Tân Yên, cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương tổ chức lễ kỷ niệm tại di tích. Buổi sáng thường diễn ra chương trình mít tinh, ôn lại truyền thống lịch sử và nghi thức dâng hương tưởng niệm. Trong buổi chiều, các cơ quan, đơn vị, đoàn thể, gia đình và nhân dân trong thôn, xã cùng các địa phương lân cận đến dâng hương, bày tỏ lòng thành kính và biết ơn đối với những người đã cống hiến cho sự nghiệp cách mạng.

Với những giá trị lịch sử gắn liền với sự ra đời của Chi bộ Tân Yên – một dấu mốc quan trọng trong quá trình hình thành tổ chức Đảng ở khu vực Đa Phúc, cùng hệ thống kiến trúc tưởng niệm và đặc biệt là cây duối cổ thụ còn lưu giữ dấu tích hoạt động cách mạng, Di tích cách mạng Tân Yên là một địa chỉ có ý nghĩa trong việc bảo tồn ký ức lịch sử của địa phương. Qua thời gian, di tích tiếp tục là nơi nhắc nhớ về truyền thống yêu nước, tinh thần kiên trung của các thế hệ đi trước, góp phần bồi đắp ý thức trách nhiệm, lòng tự hào và tình yêu quê hương cho các thế hệ hôm nay và mai sau.