Di tích cấp quốc gia đình Cung Sơn, xã Phúc Thọ
Đình Cung Sơn, thuộc thôn Cung Sơn, xã Phúc Thọ, thành phố Hà Nội.
Đình Cung Sơn là một công trình kiến trúc quy mô to lớn được xây dựng vào thời Hậu Lê nhưng đã bị giặc tàn phá. Hoà bình lập lại nhân dân đã xây dựng lại đình.
Theo các vị lão thành cách mạng và nhân dân địa phương kể lại: Trước năm 1947, đình Cung Sơn là một công trình kiến trúc quy mô to lớn, gồm Đại bái năm gian, Hậu cung, cột trụ tường bao, cổng pháo, ao đình có gò nổi để làm xới vật.
Đình Cung Sơn hiện nay là kết quả của những lần tôn tạo, phục dựng khi hết chiến tranh. Gần đây nhất là năm 2025, đình Cung Sơn được quan tâm thực hiện tu bổ, tôn tạo các hạng mục: Nghi môn, Tả mạc, Hữu mạc, Hậu cung và hạ tầng kỹ thuật bằng nguồn ngân sách nhà nước.
Đình chính có kiến trúc chữ Nhị gồm 2 tòa Đại bái và Hậu cung nằm cách nhau 1 sân lọng. Ngoài ra, đình còn có các hạng mục: Tả mạc, Hữu mạc, Nghi môn. Đình nhìn về hướng Tây. Phía trước đình là ao đình và sới vật.
Đình thờ Đức Thánh Tản - là người anh cả trong Tam vị Tản Viên Sơn Thánh. Tản Viên (còn gọi là Sơn Tinh) là vị thần cai quản dãy núi Ba Vì (núi Tản Viên), một trong bốn vị Thánh bất tử của người Việt. Trải qua chiều dài lịch sử, Đức Thánh Tản Viên không chỉ được tôn thờ là Thành Hoàng bảo trợ cho làng xã mà còn được Nhân dân suy tôn là Phúc Thần, Thượng đẳng tối linh thần, là anh hùng trị thủy, anh hùng văn hóa, anh hùng dân tộc từ buổi đầu mở mang bờ cõi.
Theo truyền thuyết dân gian, Thánh Tản Viên còn được gọi là Sơn Tinh, lấy công chúa Ngọc Hoa, con Hùng Duệ Vương (Hùng Vương thứ 18). Cuộc hôn nhân này đã đưa đến mối thù truyền kiếp: Đó là cuộc chiến tranh giữa Sơn Tinh và Thuỷ Tinh. Sơn Tinh còn giúp Vua Hùng đánh giặc. Ông đi khắp mọi nơi, dạy Nhân dân làm ăn, sinh sống như: Dạy dân làm ra lửa, dạy dân làm ruộng và mở hội, dạy dân săn bắn, dạy dân luyện võ, dạy dân dệt lụa, dạy dân múa hát... và ở vùng Tường Phiêu, Cung Sơn, Tuy Lộc, Tản Viên Sơn Thánh đã dạy dân kéo vó, đánh cá. Đặc biệt Ngài còn dạy dân cách đánh cá bằng dập sào. Đó là cách đánh bắt cá ở độ nước sâu trên dưới 2 mét mà ngày nay nhân dân địa phương vẫn còn truyền tụng và sử dụng.
Để nhớ công ơn Thánh Tản Viên Sơn, dân làng Me cổ (làng Cung Sơn ngày nay) đã lập đình thờ ông. Về sau dân làng còn thờ cả hai ông đầu tiên học được nghề đánh cá làm Thành Hoàng. Người anh được tôn là “Minh An Vương”, người em được tôn là “Minh Định Vương”.
Lễ hội truyền thống đình Cung Sơn diễn ra vào các ngày mồng 3,4,5 tháng 2 âm lịch hàng năm, trong đó ngày chính hội là ngày 4 tháng 2 âm lịch; đặc biệt, hội đánh cá của làng Me được nhân dân tổ chức tại ao đình Cung Sơn vào sáng ngày 3 tháng 2 âm lịch hàng năm. Vào các năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu, Nhân dân làng Cung Sơn tổ chức hội lớn, có lễ rước bát hương Đức Ông từ chùa Cung Sơn về đình Cung Sơn để dự lễ hội vào chiều ngày mồng 3 tháng 2 âm lịch, còn những năm hội lệ, thì dân làng không tổ chức lễ rước.
Với những giá trị lịch sử văn hóa và kiến trúc nghệ thuật tiêu biểu, đình Cung Sơn đã được xếp hạng di tích cấp Quốc gia tại Quyết định số 74-VH/QĐ ngày 02/02/1993 của Bộ văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch).