Di tích cấp Thành Phố đình Kỳ Úc, xã Phúc Thọ
Đình Kỳ Úc, thôn Kỳ Úc, xã Phúc Thọ, thành phố Hà Nội. Tên Kỳ Úc theo Hán Nôm, Kỳ có nghĩa là kỳ lạ, Úc là ánh sáng hào quang của kim cương, vàng ngọc. Ngoài ra, làng Kỳ Úc còn có tên “Kẻ Ao”, là một trong 12 kẻ được nhà vua xuống chiếu đặt tên từ xa xưa trước khi có tên làng.
Đình Kỳ Úc là một trong những di tích lịch sử văn hóa có niên đại khởi dựng lâu đời. Xưa, đình Kỳ Úc được nhân dân xây dựng giáp với làng Thư Trai, trải qua những biến thiên lịch sử và chiến tranh chống thực dân Pháp, thực hiện việc tiêu thổ kháng chiến, đình Kỳ Úc không còn tồn tại ở vị trí cũ. Sau khi hòa bình, thống nhất đất nước, đình Kỳ Úc được chuyển đến vị trí tọa lạc như hiện nay. Năm 1992, đình được trùng tu, tôn tạo lần thứ nhất, sửa chữa nhà Tiền tế, xây dựng Hậu cung và Nghi môn. Năm 2001 trùng tu, sửa chữa lần thứ 2 tòa Tiền tế được sửa chữa nâng cấp khang trang hơn.
Năm 2024-2025, đình Kỳ Úc được nhà nước quan tâm đầu tư kinh phí tu bổ, tôn tạo các hạng mục: Nghi môn, Tiền tế, Hậu cung, Tả Hữu mạc, Nhà để kiệu, khu phụ trợ và hạ tầng kỹ thuật.
Đình Kỳ Úc thờ Thành Hoàng làng là Tam vị đức Thánh họ Chu là: Chu Cẩn, Chu Khiêm và Chu Đàm. Theo sự tích kể rằng: Ba Ngài vốn là người thuộc đất Ba Trung, đã được Hán Hiến đế cử sang làm quan ở đất Nam Việt (thời đó nước ta thuộc Hán). Khi tới đất Nam Việt, ba Ngài đã lập đồn lũy để chống lại quân Mạnh Hoạch. Trong những lần chiến đấu, ba ngài đều hóa ở dải đất vùng Thạch Thất, Phúc Thọ… Vì vậy, nhiều nơi thuộc các địa phương này đều rước linh vị về lập đình, đền, miếu phụng thờ. Trải qua nhiều biến thiên của lịch sử, sau này khi nước Việt ta giành quyền tự trị, ba ngài cũng hiển linh giúp cho quốc thái dân an. Khi vua Lê Trang Tông lên ngôi (1533 - 1548), đã phong tước vị cho ba Ngài là Bảo Trung đại vương, Vũ Mãnh đại vương và Uy Liệt đại vương.
Lễ hội truyền thống đình làng Kỳ Úc được tổ chức hàng năm theo phong tục cổ xưa, cứ 3 năm tổ chức lễ hội chính 1 lần. Lễ hội đình Kỳ Úc được tổ chức trong 3 ngày: Khai hội vào ngày mùng 9 tháng 2 âm lịch và kết thúc lễ hội ngày 11 tháng 2 âm lịch. Những năm hội chính, phần lễ có tế lễ, rước kiệu, phần hội có các trò chơi dân gian truyền thống của địa phương, tổ chức văn nghệ hát Chèo, ngồi thuyền dưới ao hát Quan họ trước cửa đình. Vào những năm không phải tổ chức hội chính, làng tổ chức lễ hội truyền thống thường niên để nhân dân và con em trong làng đi làm ăn xa nhớ về ngày lễ hội truyền thống.
Đình làng Kỳ Úc đã được UBND Thành phố Hà Nội xếp hạng di tích lịch sử cấp Thành phố theo Quyết định số 364/QĐ-UBND ngày 16/01/2020.