Di tích lịch sử đình Bảo Lộc, xã Phúc Lộc, thành phố Hà Nội
Đình Bảo Lộc nằm trên địa bàn thôn Bảo Lộc, xã Võng Xuyên, huyện Phúc Thọ, thành phố Hà Nội. Đình Bảo Lộc là một ngôi đình cổ được xây dựng từ thế kỷ XVI. Trải qua những biến thiên của lịch sử, hiện nay di tích còn in đậm nét kiến trúc cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, bao gồm các hạng mục: Tả hữu mạc, nghi môn, Đại bái, Hậu cung, miếu thờ… Đình thờ phụng đức Thành Hoàng, Thành Hoàng của làng được các triều vua phong sắc để thờ: “Đức Bạch Hạc Đại Vương” - “Thượng Đẳng Thần” gắn liền với truyền thuyết Tản Viên Sơn Thánh.
Nói về công trạng của Ngài, nội dung trong 2 cuốn “Thần phả” đã nêu rõ: Thời vua Đường Đức Tôn có giặc Đô Bà Côn Lôn vào cướp phá An Nam, vua hạ lệnh cho Lý Thường Minh Công tiến công đuổi giặc. Chỉ một ngày đêm đã đến Sơn Tây đạo. Gần tối gặp giặc ở gần rừng kéo ra, Minh Công bèn bèn hội hợp dừng chân đống quân, tại thôn trang Bảo Lộc, ở nơi miếu sở đầu thôn để nghỉ qua đêm. Đêm đến, ông cầu thần đem âm binh phù giúp đánh giặc, chưa tàn canh ba đêm đó, Minh Công ngủ lơ mơ chợt mộng thấy 1 ông già mũ mão chỉnh tề, hình dáng to lớn, theo đường miếu đi đến tự xưng là: con cháu dòng dõi vua Hùng ở vùng thôn Bạch Hạc, khi sinh thời cùng anh, em du ngoạn, ước nguyện 1 bước qua sông để cùng nhau tiến hóa. Thấy tướng quân dẫn binh tuần phòng các đạo vì đến chú cầu xin phù trợ nên ta xuất hiện, nguyện theo tướng súy đánh giặc lập công. Sau khi tỉnh lại, Minh Công hỏi lại nhân dân mới biết thôn trang phụng thờ 1 vị ở miếu thờ Bạch Hạc linh thiêng. Sau đó minh công cất binh đánh giặc Đô Bà Côn Lôn, một trận đại chiến khiến giặc thua chạy. Từ đó thiên hạ thái bình, quốc gia an thái. Minh Công dâng biểu tâu triều đình giặc Đô Bà sớm được bình dẹp cũng nhờ ở âm binh phù trợ, thần linh rút rập. Vua nghe xong phong Lý Thường Minh làm Phong Châu đô hộ phủ và sai sắc phong, nguyên chữ thần hiệu để phụng thờ:
1. Phong làm bản cảnh thành hoàng “Thổ lệnh” Tam Giang thống chế - linh ứng đại vương.
2. Tặng phong linh quang hộ quốc, bản cảnh hùng uy, khang dân phù vận, tá tự hiển linh đại vương “Thượng Đẳng Thần”.
Đời vua Trần Nhân Tông, giặc Nguyên Mông sang xâm lược nước ta. Hưng Đạo Đại Vương phụng mệnh vua đi đánh giặc. Qua đây được Ngài báo mộng xin âm phù hộ quốc. Sau khi đánh thắng giặc, vua Trần Nhân Tông gia phong: NghĩaTự - anh triết hiển hựu trợ thắng – đại vương “Thượng Đẳng Thần”....
Đến đời Lê Thái Tổ đứng lên khởi nghĩa, thắng giặc Minh thu lại non sông, đất nước, vua Lê Thái Tổ gia phong thêm: Phổ Tế cương nghị Anh linh tuấn kiệt Đại vương Thượng Đẳng Thần.
Trong tâm thức của mỗi người dân luôn tôn kính, ngưỡng mộ về tài, đức, lòng yêu nước thương dân chống giặc ngoại xâm như một vị “anh hùng dân tộc”. Để thể hiện tấm lòng thành kính của mình, nên trước đây, khi đi quả cửa đình, mọi người đều tự nguyện hạ mũ, nón. Đi xe, đi ngựa đều phải xuống đi bộ, các đồ ô uế đều phải đi sau đình..., ngày nay, các tục lệ ấy không còn nữa, nhưng đám tang đi qua trước cửa đình không được kèn trống, không được khóc lóc.
Đến nay nhân dân Bảo Lộc còn lưu giữ đầy đủ: 3 cuốn thần phả (ghi chép về điển tích của Ngài) và 13 đạo sắc phong của các triều đại Vua ban phong.
Sắc phong đầu tiên do Vua Lê Chân Tông, niên hiệu Phúc Thái năm thứ 7 ngày 20 tháng 2 ban phong (1649). Sắc phong cuối cùng do Vua Nguyễn Hoàng Tôn, niên hiệu Khải Định năm thứ 9, ngày 25 tháng 7 năm 1924 ban phong. Nội dung cơ bản của 13 đạo, sắc phong lược dịch cơ bản là:
1. Ca ngợi về tài đức, về khí phách, phong thái hùng dũng và tinh thần yêu nước của Ngài.
2. Khen ngợi về công trạng của Ngài trong việc linh ứng, phù giúp tướng Trần Quốc Tuấn đánh thắng giặc Nguyên Mông bảo vệ đất nước, che chở cho muôn dân.
3. Căn cứ vào tài đức và công trạng của Ngài nên được các triều đại nhà Vua sắc ban phong để nhân dân: Phúc Lộc huyện, Bảo Lộc xã phụng thờ.
Đình làng là nơi thờ phụng Đức Thành Hoàng. Đình làng là nơi tổ chức lễ hội, lễ thần hàng năm, cũng là nơi trước đây để hội họp duy nhất của làng. Đình được kiến trúc chia thành 2 phần chính: Hậu cung và cung cấm. Trước cửa hậu cung ở chính giữa trên bàn thờ có bức hoành phi làm kiểu dáng như bức “Cuốn thư” có 2 chữ đại tự “Hộ Quốc” khảm trai. Ngoài hậu cung là nhà đại bái, chính giữ là cung đình, phía trên bàn thờ chính giữa là bức hoành phi, có 3 chữ đại tự “Thượng Đẳng Thần” được sơn son thiếp vàng, phái dưới có hổ phù. Các cột đình treo các câu đối “4 bộ” để nói lên công trạng và nhắc tới lịch sử oai hùng của Ngài.
Về các di vật hiện nay, làng vẫn lưu giữ được 3 bộ kiệu: Loan giá – giá văn – long đình dùng rước Đức Thành Hoàng từ miếu về đình và thánh giá hoàn cung từ đình về miếu trong 3 ngày tiệc làng.
Một trong những điểm nhấn gắn với Đình Bảo Lộc là lễ hội truyền thống. Theo truyền thống hàng năm cứ vào ngày 11,12,13 tháng 2 âm lịch, nhân dân làng Bảo Lộc lại tổ chức 3 ngày lễ hội. Với nghi thức: rước kiệu và tế thần được tiến hành rất long trọng và thành kính. Mỗi khi rước kiệu nghênh đón long ngai từ miếu về đình đi qua hàng chục ngõ nhỏ, dân làng cử các cụ cao niên bày bàn thờ hương hoa, xôi chuối để làm lễ cầu bình an cho dân làng. Khi rước kiệu loan giá hoàn cung về miếu, ra tới cửa lớn của đình, kiệu dừng lại để các cháu nhỏ chui qua đáy kiệu – với niềm tin là Ngài sẽ che chở, ban phát điều lành may mắn cho các cháu. Kiệu loan giá (Thánh Ngự) được lọng phủ kín che cờ quạt rất cẩn trọng. Lễ hội còn có các hoạt động tiêu biểu như chơi cờ tướng, bắt vịt, đập niêu, thổi cơm thi.... luôn để lại ấn tượng sâu sắc cho nhân dân và du khách thập phương. Ngoài ý nghĩa tế lễ để giúp cho tư tưởng mọi người yên tâm, phấn khởi lao động sản xuất khẳng định niềm tin và hy vọng vào 1 năm mùa màng được tươi tốt, đời sống được ấm no, hạnh phúc. Lễ hội còn có ý nghĩa như ngày tết của làng, ở đó mọi người được giao tiếp, cởi mở động viên nhau tích cực xây dựng đời sống mới giúp nhau hiểu thêm về nguồn cội, tổ tiên, tự hào về quê hương và cũng từ đây làm cho mỗi người thấy rõ hơn về trách nhiệm của mình với quê hương tổ quốc.
Đình Bảo Lộc được UBND tỉnh Hà Tây, nay là thành phố Hà Nội quyết định xếp hạng “Di tích Lịch sử - Văn hóa”. Tại Quyết định số 2406 QĐ/UB ngày 15 tháng 11 năm 2003.