Di tích lịch sử Đình Cựu Lục, xã Phúc Lộc
Đình Cựu Lục tọa lạc tại thôn Cựu Lục, xã Phúc Lộc, thành phố Hà Nội. Từ xa xưa, đình là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, văn hóa của cộng đồng dân cư làng Cựu Lục, đồng thời là không gian lưu giữ những phong tục, tập quán và truyền thống tốt đẹp của địa phương. Tên gọi “Đình Cựu Lục” được nhân dân địa phương sử dụng từ xưa đến nay và được thống nhất trong hồ sơ khoa học của di tích.
Đình Cựu Lục là di tích kiến trúc, thờ Thành hoàng làng của cộng đồng cư dân Cựu Lục. Theo tư liệu và truyền thuyết được lưu truyền, đình thờ bốn vị Thành hoàng là bốn anh em: Ông Cả (Cả Lượt), Ông Hai (Hai Uy), Ông Ba (Ba Hoằng) và Ông Út (Út Tán), có từ thời Hùng Vương. Các vị được nhân dân tôn thờ là những người có công đánh giặc, giúp nước, bảo vệ cuộc sống bình yên của nhân dân.
Theo thần tích được lưu giữ tại đình Ân Phú – nơi thờ chính bốn vị thần – bốn anh em được sinh ra vào thời Hùng Duệ Vương. Khi trưởng thành, các ông đều văn võ toàn tài, có tài thao lược và được nhà vua giao nhiệm vụ cầm quân chống giặc phương Bắc. Sau nhiều trận giao chiến, bốn ông đã đánh thắng quân giặc, lập công với đất nước và được nhà vua ban thưởng, giao giữ những trọng trách trong triều đình. Sau khi qua đời, các ông được triều đình phong thần và nhân dân lập nơi thờ phụng, tưởng nhớ công lao.
Cựu Lục và Ân Phú có mối quan hệ gắn bó trong việc thờ phụng bốn vị Thành hoàng. Hai làng kết nghĩa với nhau và cùng duy trì các nghi lễ truyền thống liên quan đến việc thờ các vị thần. Tư liệu về đình Ân Phú cũng cho biết bốn vị từng được các triều đại tôn vinh, ban sắc phong, ghi nhận công lao đối với dân, với nước. Đây là cơ sở quan trọng góp phần làm rõ giá trị lịch sử và tín ngưỡng của đình Cựu Lục.
LỄ HỘI VÀ SINH HOẠT VĂN HÓA TÍN NGƯỠNG
Lễ hội đình Cựu Lục là hoạt động văn hóa tín ngưỡng quan trọng được cộng đồng duy trì qua nhiều thế hệ. Theo lệ truyền thống, các nghi lễ thờ thần được tổ chức trang trọng, thể hiện lòng thành kính của nhân dân đối với các vị Thành hoàng. Lễ hội cũng là dịp để nhân dân trong làng gặp gỡ, giao lưu, củng cố tình đoàn kết cộng đồng và cùng nhau gìn giữ những phong tục truyền thống của quê hương.
Hội chính của đình được tổ chức vào ngày mùng 10, 11 và 12 tháng Giêng âm lịch. Ngày mùng 10, sau các nghi lễ tại đình Ân Phú, nhân dân Cựu Lục tổ chức rước kiệu Thánh đi vòng quanh làng, qua các ngõ xóm để Thành hoàng “thăm” dân làng. Đám rước có sự tham gia đông đảo của nhân dân, có đội bát âm, bát bửu; các gia đình hai bên đường chuẩn bị lễ vật để nghênh đón kiệu Thánh. Sau khi kiệu trở về đình, buổi tối tổ chức lễ tế nhập tịch.
Ngày 11 tháng Giêng là ngày chính tiệc. Nhân dân tổ chức khai hội, dâng hương và đón các cơ quan, đơn vị, tổ chức, dòng họ, nhân dân trong thôn cùng khách thập phương về dâng lễ. Bên cạnh các nghi lễ tế truyền thống, phần hội có nhiều hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian như đập niêu, cây đu, đẩy gậy, đi cầu khỉ, cờ tướng, cùng các hoạt động văn nghệ quần chúng. Những hình thức hát chèo, hát dân ca truyền thống cũng được duy trì, góp phần tạo nên không khí vui tươi và gắn kết trong ngày hội.
Ngày 12 tháng Giêng, nhân dân tiếp tục tổ chức dâng hương và các hoạt động hội; buổi chiều tối tiến hành lễ tế giã và đóng cửa đình. Ngoài hội chính, trong năm nhân dân còn tổ chức các ngày giỗ Thành hoàng: giỗ Ngài Đệ nhất và Ngài Đệ nhị vào ngày 12 tháng 3 âm lịch; giỗ Ngài Đệ tam và Ngài Đệ tứ vào ngày 28 tháng 9 âm lịch. Các nghi lễ hiện nay vừa kế thừa lệ tiết truyền thống, vừa có sự điều chỉnh phù hợp với đời sống văn hóa đương đại.
KIẾN TRÚC VÀ KHÔNG GIAN DI TÍCH
Đình Cựu Lục được xây dựng trên khu đất cao ráo trong khu vực cư trú của làng, thuộc vùng đất xưa là bãi nổi sông Hồng. Theo lời kể của các bậc cao niên, trước đây đình có quy mô bề thế, hệ thống khung vì bằng gỗ lim chắc khỏe. Tuy nhiên, trong kháng chiến chống Pháp, thực hiện chủ trương tiêu thổ kháng chiến, đình đã bị phá hủy. Đến những năm cuối thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI, nhân dân địa phương đã đóng góp công sức, kinh phí để phục dựng lại đình trên nền đất cũ.
Tổng thể di tích hiện nay gồm Nghi môn, sân đình, Đại bái và Hậu cung. Đình chính có bố cục theo kiểu chữ “Đinh”, gồm Đại bái và Hậu cung. Đây là kiểu bố cục quen thuộc trong kiến trúc đình làng truyền thống, tạo nên không gian vừa phục vụ thờ tự, vừa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng cộng đồng.
Nghi môn đình được tạo tác theo kiểu tứ trụ, gồm hai trụ biểu lớn và hai trụ biểu nhỏ, trang trí các mô típ truyền thống và câu đối ca ngợi công đức của các vị thần được thờ. Qua Nghi môn là sân đình, từ đó dẫn vào khu kiến trúc chính. Đại bái là nếp nhà ngang 5 gian, tường hồi bít đốc, hai mái lợp ngói. Bên trong có hệ thống vì kèo, cột và các cấu kiện kiến trúc được phục dựng trong quá trình tu bổ. Hậu cung là nếp nhà dọc phía sau, gồm 2 gian, tạo thành tổng thể kiến trúc chữ “Đinh” với Đại bái.
Trong không gian thờ tự, các đồ thờ tập trung chủ yếu tại Đại bái và Hậu cung. Đại bái có hoành phi, câu đối, bộ bát bửu và kiệu rước; tại Hậu cung bài trí long ngai, bài vị, bát hương, mâm bồng, chân nến, lư hương và các đồ thờ phục vụ việc thờ Thành hoàng.
GIÁ TRỊ CỦA DI TÍCH
Đình Cựu Lục có giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng và kiến trúc nghệ thuật. Việc thờ bốn vị Thành hoàng có công với đất nước từ thời Hùng Duệ Vương phản ánh truyền thống tôn kính những người có công với dân, với nước. Qua nhiều biến động lịch sử, nhân dân Cựu Lục vẫn duy trì việc thờ cúng, tổ chức lễ hội và các nghi thức truyền thống, thể hiện sâu sắc đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.
Về kiến trúc nghệ thuật, mặc dù ngôi đình hiện nay đã có nhiều thay đổi so với công trình xưa do chiến tranh và quá trình phục dựng, tổng thể mặt bằng vẫn mang đặc điểm của một ngôi đình thời Nguyễn với bố cục chữ “Đinh”. Một số chân tảng đá kê chân cột, hoành phi và bia đá còn lưu giữ tại di tích là những dấu tích góp phần minh chứng cho sự hiện diện của ngôi đình trong lịch sử.
Ngày nay, đình Cựu Lục tiếp tục được chính quyền và nhân dân địa phương quan tâm quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị. Việc duy trì hoạt động thờ tự, lễ hội và các sinh hoạt văn hóa tại đình góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa của cộng đồng, giáo dục truyền thống cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Đồng thời, địa phương đang đặt ra yêu cầu tiếp tục tu bổ, tôn tạo, hoàn thiện cảnh quan và các hạng mục phụ trợ nhằm bảo vệ lâu dài và phát huy tốt hơn giá trị của di tích.
Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng, lễ hội và kiến trúc nghệ thuật, đình Cựu Lục là một địa điểm có ý nghĩa quan trọng trong đời sống tinh thần của nhân dân địa phương. Di tích không chỉ là nơi thờ phụng Thành hoàng mà còn là không gian lưu giữ ký ức cộng đồng, phong tục, lễ hội và những truyền thống tốt đẹp của quê hương, cần tiếp tục được gìn giữ, bảo tồn và phát huy cho các thế hệ mai sau.