Di tích lịch sử văn hóa đình Võng Ngoại, xã Phúc Lộc, thành phố Hà Nội
Đình Võng Ngoại thuộc xã Phúc Lộc, thành phố Hà Nội. Dân làng nhớ rằng, vào thế kỷ thứ XVI làng chỉ có 1 xóm, sau đó nhờ chài lưới và buôn bán nhỏ, nhân dân phát triển đông đúc đến đời Trịnh – Nguyễn phân tranh, thế kỷ XVII nhân dân làng Võng Ngoại xây dựng ngôi đình ở vị trí hiện nay.
Đình Võng Ngoại được tọa trên một thế đất cổ kính cao đẹp. Đình thờ Thành Hoàng là Bạch Hạc Tam Giang và Tản Viên Sơn Thánh.
Theo truyền thuyết, Tam vị Tản Viên Sơn Thánh là Sùng Công, Hiển Công và Tuấn Công đều thông minh, không ai sánh bằng. Năm 13 tuổi đã tinh thông văn chương hết cả lục giáp thần phù, trên thông thiên văn, dưới tường địa lý. Năm 3 anh em 18 tuổi, cha mẹ đều qua đời, 3 anh em thương sót vô cùng, sau đó 3 anh em rủ nhau lên núi Tản làm con nuôi cho Ma Thị Cao Sơn thần nữ. Thần nữ cho là những đứa con hiếu thảo, lập chúc thư giao hết núi rừng, sông núi, điền địa cho Tuấn Công hiệu là Tản Viên Sơn Thánh, Sùng Công ở Non sơn hiệu là tả Kiên Thần, Hiển Công ở lãng sơn hiệu là Hữu Kiên Thần. Đến khi Thục vương đem binh đến đánh, vua Duệ Vương lệnh cho Sơn Thánh cùng Sùng Công tiến đánh quân giặc ở vùng thủy Hoan Châu. Giặc đại bại, vua ban chiếu phong cho Sơn Thánh làm nhạc phủ kiêm Thượng Đẳng Thần, tả Kiên Thần làm Cao Sơn Đại Vương, Hữu Kiên Thần làm Qúy Minh Đại Vương.
Theo truyền thuyết, Bạch Hạc Đại Vương - Ngài sinh vào ngày 10/3 năm Tân Hợi, thời Hậu Lý Nam Đế ở đất Hoan Châu. Khi lớn lên học được tiên thuật đi khắp nơi chữa bệnh cứu người, sau về lập am ở trang Bạch Hạc. Vào một ngày mưa gió sấm chớp, có đám mây vàng phía tây bay đến, 2 bên có tiên đồng – ngọc nữ đàn sáo, hổ báo hàng đàn đến quỳ trước mặt, ngài theo đám mây mà đi mất, ấy là ngày 25 tháng 9. Nhân dân nơi đây biết ông đã đắc đạo và nhờ người vẽ hình rước vào quán Tam Thanh (đến Bạch Hạc) thờ phụng, từ đó Ngài thường hiển linh chữa bệnh cứu người, các nguyện cầu của dân thường ứng nghiệm.
Thời vua Đường Đức Tôn có giặc Đô Bà Côn Lôn vào cướp phá An Nam, vua hạ lệnh cho Lý Thường Minh Công đi dẹp giặc. Chỉ một ngày đêm đã đến Sơn Tây đạo. Minh Công bèn bèn hội hợp dừng chân đống quân, tại thôn trang Võng Ngoại, đêm ngày 12/2 Minh Công mơ thấy 1 ông già mũ mão chỉnh tề, hình dáng to lớn cho biết mình là con cháu dòng dõi vua Hùng là bản cảnh thành hoàng làng Võng Ngoại, nay nguyện theo tướng sĩ đánh giặc lập công. Sau khi tỉnh lại, Minh Công hỏi lại nhân dân mới biết thôn trang phụng thờ 1 vị ở miếu thờ Bạch Hạc linh thiêng. Sau đó minh công cất binh đánh giặc Đô Bà Côn Lôn, một trận đại chiến khiến giặc thua chạy. Từ đó thiên hạ thái bình, quốc gia an thái. Minh Công dâng biểu tâu triều đình giặc Đô Bà sớm được bình dẹp cũng nhờ ở âm binh phù trợ, thần linh rút rập. Vua nghe xong phong Lý Thường Minh làm Phong Châu đô hộ phủ và sai sắc phong, nguyên chữ thần hiệu để phụng thờ: Phong làm Bản cảnh thành hoàng làng, Thổ Lệnh Tam Giang Thống Chế Linh ứng Đại Vương; Tặng phong Linh quang hộ quốc, bản cảnh hùng uy, khang dân phù vận Tá tự hiển linh Đại vương Thượng Đẳng Thần.
Đến đời vua Trần Nhân Tông, giặc Nguyên Mông sang xâm lược nước ta. Hưng Đạo Đại Vương phụng mệnh vua đi đánh giặc. Qua đây được Ngài báo mộng xin âm phù hộ quốc. Sau khi đánh thắng giặc được triều đình gia phong cho Bạch Hạc là : Anh triết hiển hựu, trợ thắng Đại Vương Thượng Đẳng Thần.
Đến đời Lê Thái Tổ đứng lên khởi nghĩa, thắng giặc Minh thu lại non sông, đất nước, vua Lê Thái Tổ gia phong thêm: Phổ Tế cương nghị Anh linh tuấn kiệt Đại vương Thượng Đẳng Thần. Sắc ban cho thôn Võng Ngoại trùng tu miếu điện, để thờ phụng cùng cả nước chung vui làm nên nghi thức mãi mãi.
Đình thờ vị thành hoàng làng là Tam vị đại vương Tản Viên Sơn Thánh và Đức Tam Giang Bạch Hạc - những vị sơn thần trong tứ bất tử của người Việt. Tam vị thánh tản là những nhân vật lịch sử gắn với thời kỳ đấu tranh chống giặc ngoại xâm ở buổi đầu dựng nước và giữ nước của dân tộc – thời kỳ Hùng Vương. Các ngài còn là vị thần trị thủy, giúp dân phát triển nông nghiệp, dạy dân nhiều nghề phụ. Trong tâm thức dân gian Tản Viên cùng với Cao Sơn và Qúy Minh là những anh hùng văn hóa, là bách nghệ tổ sư của dân tộc. Khi ngài hóa sinh vào cõi bất diệt, trong tâm thức nhân gian đã trở thành vị thành hoàng bảo hộ cho cuộc sống tinh thần của nhân dân nhiều nơi. Đình Võng Ngoại cũng như nhiều di tích khác tôn vinh và thờ phụng ngài nhằm nhắc nhở con cháu nhớ đến truyền thống anh dũng của tổ tiên và giáo dục lòng yêu quê hương đất nước cho các thế hệ đang lớn lên.
Đình Võng Ngoại được sắc phong qua các thời đại:
1. Triều vua Lê Gia Tông (1672-1675) sắc phong Đương Đức Tan Niên
2. Triều vua Lê Huy Tôn (1681-1705) sắc phong Chính Hòa Tứ Niên
3. Triều vua Minh Mệnh (1820-1840) sắc phong Nhị Thập Nhất Niên
4. Triều vua Thiệu Trị (1835-1841) sắc phong Lạc Niên
5. Triều vua Tự Đức (1848-1883) sắc phong Tân Niên Thập
6. Triều vua Đồng Khánh (1886-1887) sắc phong Nhị Niên
7. Triều vua Duy Tân (1907-1916) sắc phong Cửu Niên
8. Triều vua Khải Định (1916-1925) sắc phong Cửu Niên
Năm 1948, thực hiện tiêu thổ kháng chiến của chính phủ, Đình Võng Ngoại bị đốt để phục vụ kháng chiến, chỉ còn lại một số cổ vật. Năm 1951, nhân dân Võng Ngoại quyết tâm quyên góp công đức, tiền của xây dựng lại 3 gian hậu cung để thờ Thánh và sinh hoạt lễ hội truyền thống.
Đình làng Võng Ngoại không những có giá trị về văn hóa tâm linh mà còn gắn liền với những sự kiện lịch sử của cách mạng Việt Nam, là nơi tổ Đảng và mặt trận Việt Minh họp bí mật bàn kế hoạch cướp chính quyền tay sai về tay nhân dân.
Tại đình Võng Ngoại , tháng 10 năm 1946 Bác Tôn Đức Thắng (nguyên Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hòa) đã đến và nói chuyện với cán bộ và nhân dân về kháng chiến cứu nước. Năm 1956, đồng chí Phan Văn Khải (nguyên Thủ tướng Chính phủ) bấy giờ làm cán bộ cải cách ruộng đất đã về họp với nhân dân thực hiện chính sách “Người cày có ruộng”.
Tháng 9 năm 2005, tại Quyết đinh số 3020/QĐ-UB của UBND tỉnh Hà Tây phê duyệt, cho phép nhân dân làng Võng Ngoại sử dụng nguồn vốn xã hội hóa và kinh phí địa phương tiến hành trùng tu, tôn tạo lại Đình làng.
Một trong những điểm nhấn gắn với Đình làng Võng Ngoại là lễ hội truyền thống. Hàng năm, đến đầu tháng 3 âm lịch, nhân dân làng Võng Ngoại lại náo nức chờ đón lễ hội. Lễ hội của làng được tổ chức từ ngày 10 đến ngày 12 tháng 3 âm lịch hàng năm, trong lễ hội nghi thức quan trọng nhất là rước Thánh từ miếu xuống đình để nhân dân tế lễ theo phong tục của làng từ xưa đến nay.
Đình Võng Ngoại được UBND tỉnh Hà Tây, nay là thành phố Hà Nội quyết định xếp hạng “di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh, thành phố”. Tại Quyết định số 942/QĐ-UB ngày 23 tháng 9 năm 2004.