GIỚI THIỆU DI TÍCH CHÙA CỔ LINH
I. KHÁI QUÁT VỀ CHÙA CỔ LINH
Chùa Cổ Linh, tên chữ là “Cổ Linh Tự”, ngoài tên tự còn được gọi theo địa danh của làng là Chùa Thanh Chiểu. Chùa là một công trình kiến trúc Phật giáo có lịch sử lâu đời, nằm trong quần thể Đình - Miếu Thanh Chiểu và Chùa Cổ Linh.
Chùa hiện thuộc thôn Thanh Chiểu, xã Sen Chiểu, huyện Phúc Thọ, ngoại thành Hà Nội. Trong lịch sử, Thanh Chiểu từng có tên là Lịnh Chiểu và trải qua nhiều lần thay đổi về địa giới hành chính.
Hiện nay, Đình, Miếu Thanh Chiểu và Chùa Cổ Linh được xây dựng tập trung trên một khu đất rộng giữa cánh đồng. Chùa nằm ở vị trí trung tâm, đình ở sát bên phải sân chùa, miếu nằm bên trái. Xung quanh khu kiến trúc là vườn cây rộng, góp phần tạo cảnh quan cho toàn bộ quần thể.
II. LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ QUÁ TRÌNH TỒN TẠI
Cùng với đình làng, Chùa Cổ Linh được xây dựng sớm trong quy hoạch khu kiến trúc văn hóa truyền thống của làng.
Hiện chưa có tư liệu thành văn xác định cụ thể thời điểm xây dựng ban đầu của Chùa. Tuy nhiên, những di vật cổ còn lại như bia đá, sắc phong, chuông, khánh... đã khẳng định sự tồn tại của di tích dưới thời Lê.
Các tư liệu thành văn cho biết Chùa Cổ Linh được tu bổ, sửa chữa lớn vào đời Chính Hòa, tức đầu thế kỷ XVIII. Đến thời Cảnh Hưng, chùa đúc một chiếc khánh đồng lớn. Cũng trong thời gian này, nhiều pho tượng Tam Thế, Bồ Tát... của chùa được làm lại.
Sang thời Nguyễn, vào năm Gia Long thứ 2, nhân dân Thanh Chiểu đã công đức tiền của, mua đồng và thuê thợ đúc quả chuông lớn mang tên “Cổ Linh tự chung”.
Đầu đời Tự Đức, chùa bị hư hỏng nặng. Nhân dân địa phương cùng thập phương công đức để sửa chữa lại ngôi chùa.
Những ghi chép này cho thấy Chùa Cổ Linh được xây dựng từ sớm và tồn tại liên tục đến ngày nay. Trong suốt quá trình tồn tại, chùa gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa, tinh thần của nhân dân địa phương; ngoài chức năng tôn giáo, chùa còn là nơi giáo dục và bảo tồn những truyền thống văn hóa lâu đời của dân tộc.
III. CHÙA CỔ LINH TRONG QUẦN THỂ DI TÍCH
Theo tư liệu khảo tả, xưa kia đình và chùa Thanh Chiểu được xây dựng ở ngoài bãi sông Hồng. Do quá trình bồi lở của dòng sông, vị trí cũ của đình và chùa bị ảnh hưởng và có nguy cơ không bảo đảm sự tồn tại lâu dài.
Trước tình hình đó, nhân dân Thanh Chiểu đã đóng góp công sức và tiền của để di chuyển đình và chùa vào vị trí hiện nay.
Ngày nay, chùa nằm ở vị trí trung tâm của quần thể; đình nằm sát bên phải sân chùa và miếu nằm bên trái. Cách bố trí này tạo nên một không gian tập trung cho các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng và tôn giáo của cộng đồng.
IV. QUY MÔ VÀ KIẾN TRÚC CHÙA
Chùa Cổ Linh có quy mô kiến trúc nhỏ, gồm khu chùa chính và một sân gạch vuông rộng phía trước. Trong sân, sát nhà tiền đường có dựng một tấm bia trụ vuông bằng đá trắng, được làm vào thời Nguyễn.
Chùa chính có kết cấu hình chữ Đinh, gồm Tiền đường, Thiêu hương và Thượng điện. Thiêu hương và Thượng điện được nối liền thành một lớp nhà dọc gắn với Tiền đường. Hệ thống tường bao khép kín quanh các nếp nhà tạo nên không gian tương đối riêng biệt cho ngôi chùa.
V. KIẾN TRÚC NHÀ TIỀN ĐƯỜNG
Nhà Tiền đường gồm 5 gian 2 dĩ, xây theo kiểu tường hồi bít đốc, mái lợp ngói ta.
Mặt trước nhà làm hệ thống cửa bức bàn; mặt sau xây tường bao. Gian giữa để trống, thông với Thượng điện.
Bộ khung nhà Tiền đường gồm 6 bộ vì giống nhau, theo kiểu chồng giường giá chiêng hệ bẩy. Mỗi vì gồm 6 hàng chân, mái phần thượng tứ hạ ngũ. Các cột có kích thước trung bình; cột cái có chu vi khoảng 121 cm, cột quân nhỏ hơn, khoảng 98 cm.
VI. KIẾN TRÚC THƯỢNG ĐIỆN VÀ KHÔNG GIAN TAM BẢO
Thượng điện gồm 4 gian, gắn với gian giữa của nhà Tiền đường. Các bộ vì được làm thống nhất theo kiểu chồng giường giá chiêng.
Mỗi vì có hai hàng cột chính, xà nách đặt trực tiếp lên tường bao. Trong nhà Thượng điện, khoảng giữa hai hàng cột cái được xây những bệ gạch cao dần từ ngoài vào, tạo thành không gian Tam Bảo. Hai bên có hành lang để thực hiện các nghi thức Phật giáo.
Do các công trình chủ yếu được tạo dựng bằng kỹ thuật bào trơn đóng bén nên giá trị nghệ thuật của Chùa Cổ Linh được thể hiện chủ yếu qua hệ thống tượng tròn. Số lượng tượng không quá nhiều và kích thước trung bình, nhưng có những giá trị thẩm mỹ đáng chú ý.
VII. HỆ THỐNG TƯỢNG THỜ
Tam Bảo Chùa Cổ Linh có hệ thống tượng được bố trí thành nhiều lớp.
Ở vị trí trang trọng nhất là ba pho tượng Tam Thế Thường Trụ Diệu Pháp Thân.
Tiếp đến là lớp tượng Quan Âm Thập Nhị Diện và hai vị đại Bồ Tát là Văn Thù và Phổ Hiền, được thể hiện trong tư thế cưỡi Thanh sư và Bạch tượng.
Lớp thứ ba là một vị Bồ Tát ngồi kiết già trên tòa sen. Phía dưới pho tượng này là lớp tượng gồm Ngọc Hoàng, Nam Tào và Bắc Đẩu.
Lớp dưới cùng, sát với Tiền đường, là tòa Cửu Long, tái hiện hình ảnh Đức Phật Thích Ca khi mới ra đời.
Trong nhà Thượng điện, sát bên phải nhóm tượng Ngọc Hoàng có ban thờ Trần Hưng Đạo và năm trợ thủ của Đức Thánh Trần.
Ngoài nhà Tiền đường, sát tường hồi còn có hai nhóm tượng Thánh Tăng và Đức Ông, mỗi nhóm gồm ba pho. Đây là hai vị Hộ pháp giữ gìn pháp giới.
Đáng chú ý là tượng Khuyến Thiện và Trừ Ác, có kích thước lớn, cao khoảng 1,70 m, được thể hiện trong tư thế ngồi vững chắc trên lưng sư tử. Tượng có dáng dũng mãnh, hiên ngang; đầu đội mũ kim khôi, mặc y phục giáp trụ, bổ tử trang trí mặt hổ phù.
Tượng Trừ Ác có khuôn mặt khá dữ tợn, tay phải cầm dao dài, chân đè lên vai một quỷ sứ.
Trong hệ thống tượng tròn của Chùa, sáu pho tượng Tam Thế, Quan Âm Thập Nhị Diện, Văn Thù và Phổ Hiền có niên đại thời Lê Trung Hưng, thế kỷ XVII - XVIII; các tượng còn lại thuộc thời Nguyễn, thế kỷ XIX.
VIII. HỆ THỐNG DI VẬT
Chùa Cổ Linh hiện còn lưu giữ nhiều di vật có giá trị thuộc các thời kỳ Lê, Tây Sơn và Nguyễn.
Một trong những hiện vật tiêu biểu là bức hoành phi ghi ba chữ Hán lớn “Cổ Linh tự”.
Chùa còn có một quả chuông đồng lớn cao khoảng 114 cm, đường kính đáy 62 cm. Chuông có dáng đẹp, quai chuông là một đôi rồng đấu lưng vào nhau. Bốn chữ Hán “Cổ Linh tự chung” được đúc nổi. Niên hiệu trên chuông ghi ngày 9 tháng 2 năm Gia Long thứ 2, tức năm 1803.
Ngoài chuông đồng, Chùa còn lưu giữ một khánh đồng đúc năm Cảnh Hưng thứ 16, được tư liệu ghi năm 1855, khánh cao khoảng 100 cm, rộng nhất 120 cm.
Chùa có một bia trụ đá trắng đục niên hiệu Tự Đức, thế kỷ XIX; một tấm bia đá sẫm xanh trang trí rồng chầu, hoa dây, kích thước 96 x 97 x 18 cm. Mặt trước bia ghi công đức và việc bầu hậu, mặt sau tạo tượng dạng phù điêu của hai bà hậu chùa. Bia có niên đại Vĩnh Hựu tứ niên, năm 1738.
Hệ thống tượng của Chùa có tổng số 25 pho; tư liệu ghi nhận các tượng có niên đại qua các thời kỳ.
IX. GIÁ TRỊ LỊCH SỬ - VĂN HÓA - NGHỆ THUẬT
Chùa Cổ Linh là công trình kiến trúc Phật giáo, trong khi Đình và Miếu Thanh Chiểu gắn với tục thờ Thành hoàng làng. Ba loại hình kiến trúc được quy hoạch tập trung trong cùng một không gian, tạo thành trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng và tinh thần của làng quê truyền thống.
Giá trị của Chùa trước hết thể hiện ở lịch sử tồn tại lâu dài. Mặc dù chưa xác định được chính xác thời điểm xây dựng ban đầu, các bia đá, sắc phong, chuông, khánh và hệ thống tượng đã khẳng định sự tồn tại của Chùa từ thời Lê.
Quá trình tu bổ qua các thời kỳ Chính Hòa, Cảnh Hưng, Gia Long và Tự Đức phản ánh sự quan tâm, đóng góp và gìn giữ của cộng đồng địa phương đối với di tích.
Về kiến trúc, Chùa còn bảo lưu được bố cục hình chữ Đinh với Tiền đường, Thiêu hương và Thượng điện; hệ thống vì chồng giường giá chiêng; sân gạch và tường bao khép kín.
Đặc biệt, hệ thống tượng tròn là bộ phận thể hiện rõ giá trị nghệ thuật của di tích. Các tượng Tam Thế, Quan Âm, Văn Thù, Phổ Hiền có niên đại Lê Trung Hưng, cùng những pho tượng thời Nguyễn tạo nên một hệ thống tượng thờ có giá trị thẩm mỹ và lịch sử.
Chùa Cổ Linh vì vậy không chỉ là nơi thực hành tín ngưỡng Phật giáo mà còn là nơi lưu giữ nhiều tư liệu, hiện vật và giá trị nghệ thuật phản ánh đời sống văn hóa của cộng đồng Thanh Chiểu qua nhiều