Di tích quốc gia chùa Cung sơn, xã Phúc Thọ, TP Hà Nội
Chùa Cung Sơn có tên chữ là “Hưng Thọ tự”, thuộc thôn Cung Sơn, xã Phúc Thọ, thành phố Hà Nội.
Theo lời kể của các cụ cao niên trong làng thì chùa có từ lâu đời, không nhớ rõ từ bao giờ. Qua khảo sát hệ thống bia đá và dấu tích các văn tự cổ còn lại cho biết: Chùa được trùng tu lớn vào thời Nguyễn, năm Minh Mệnh thứ 17 (1836) và đến nay chùa đã trải qua nhiều đợt trùng tu. Gần đây nhất là năm 2024, chùa Cung Sơn được quan tâm thực hiện tu bổ, tôn tạo 02 hạng mục: Gác chuông, nhà Mẫu bằng nguồn ngân sách nhà nước.
Chùa có các hạng mục: Gác chuông, Tam bảo, nhà Mẫu, nhà khách + nhà Ni và một số hạng mục khác. Tam bảo (Phật điện) có bố cục mặt bằng hình Đinh (丁) kiểu tường hồi bít đốc, gồm nhà Tiền đường và Thượng điện. Tiền đường gồm 5 gian 2 dĩ, là nơi thực hành các nghi lễ Phật giáo. Thượng điện là nơi đặt hệ thống tượng Phật. Khác với một số chùa, ở đây hệ thống tượng Tổ gồm 8 pho tượng thờ được thờ ở phía sau Thượng điện (tiền Phật hậu Tổ). Hệ thống tượng trong chùa Cung Sơn có giá trị nghệ thuật cao, được điêu khắc, sơn thếp công phu.
Giống như nhiều ngôi chùa ở miền Bắc, chùa Cung Sơn thờ Phật phái Đại thừa. Bên cạnh việc thờ Phật, trong chùa còn có thờ Tổ, thờ Mẫu - một loại hình tín ngưỡng dân gian của người Việt cổ được lưu truyền và tồn tại đến nay. Các nội dung thờ tự khác nhau tại di tích này trước hết nhằm đáp ứng đời sống tín ngưỡng tâm linh của nhân dân địa phương, nhưng đồng thời còn có tác dụng cố kết cộng đồng, khuyến thiện trừng ác, giáo dục truyền thống uống nước nhớ nguồn, hướng con người đến các giá trị tốt đẹp và nhân văn, rất đáng được trân trọng và đề cao.
Chùa Cung Sơn còn là một cơ sở kháng chiến, sư cụ Thích Đàm Xe là người yêu nước, sớm giác ngộ cách mạng, đã giúp đỡ cán bộ bí mật nằm vùng và du kích hoạt động tại chùa. Trong chùa còn có nhiều hầm bí mật, chỗ dấu tài liệu của cán bộ và du kích. Cũng chính nơi đây là nơi nấu cháo cứu đói người nghèo năm 1945 là trụ sở Việt Minh, trụ sở của UBGP, nơi bồi dưỡng nhiều lớp chính trị cho cán bộ và nhân dân. Chùa Cung Sơn là nơi chứa kho tàng của bộ đội chủ lực Binh đoàn 264 trong kháng chiến chống Pháp.
Với những giá trị lịch sử văn hóa và kiến trúc nghệ thuật tiêu biểu, chùa Cung Sơn đã được xếp hạng di tích cấp Quốc gia tại Quyết định số 74-VH/QĐ ngày 02/02/1993 của Bộ văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch)