Kính chào quý khách!
Chào mừng quý khách đến với một di sản văn hóa tâm linh của quê hương Hòa Xá anh hùng, đó là di tích Đình An Phú.
Đình An Phú (còn gọi là đình Thu) tại thôn Đặng Giang, xã Hoà Xá, thành phố Hà Nội đã được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp Thành phố theo Quyết định 167/QĐ-UBND ngày 25/02/2000.
Đầu thế kỷ XIX, An Phú (là làng Đoàn Xá) thuộc tổng Đại Đường, phủ Ứng Thiên, trấn Sơn Nam Thượng. Thời Nguyễn Minh Mệnh bỏ trấn Sơn Nam Thượng, An Phú thuộc tỉnh Hà Nội. Đầu thế kỷ XX đổi thành tỉnh Hà Đông. Từ 01/7/2026 chùa An Phú thuộc thôn Đặng Giang, xã Hoà Xá, thành phố Hà Nội.
Từ Thủ đô Hà Nội, đi Hà Đông, theo đường quốc lộ số 6 đến ngã ba Ba La Bông Đỏ, rẽ tay trái theo đường quốc lộ 21B đi qua Bình Đà - Ngã Tư Vác - Vân Đình - đến Đầu đê xã Hòa Xá theo đường đi Phủ Lý đến cây số 38 là đến di tích đình An Phú.
Thôn An Phú, xã Hòa Xá có lịch sử hình thành và phát triển từ rất lâu đời. Vì vậy hệ thống kiến trúc tôn giáo làng xã truyền thống cũng sớm được xây dựng để đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của cộng đồng dân cư làng xã và bảo lưu những giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc.
Hệ thống tín ngưỡng thờ thành hoàng làng của An Phú cũng như các làng xã lân cận xung quanh là thờ các vị có công khai dân lập ấp, đánh đuổi giặc ngoại xâm bảo vệ quê hương đất nước.
Theo các tư liệu cổ hiện lưu tại di tích và truyền thuyết của nhân dân địa phương thì đình An Phú thờ vị thành hoàng làng là Chiêu Công và Mộc Công.
Sự tích của các vị thần như sau:
Thời ấy, ở đất Quảng Tây (là một trong 15 bộ thời Lạc Long Quân) có một vị sơn thần phụ đạo, tức là ông bộ trưởng quan lang, cùng dòng dõi họ Hùng một trăm trứng, tên họ là Hùng Trạc, lấy bà Nguyễn Thị Thục ở Vạn Ninh phường. Ông là người ngay thẳng, đức lượng khoan hoà, trọng nghĩa khinh tài, công liêm một mực. Lúc ấy thiên hạ thường bị thiên tai, mưa bão, sông bể chướng đầy ngập lụt, nhân dân các nơi bị thiệt hại nặng, thường hay xẩy ra trộm cướp quấy nhiễu dân lành. Thấy vậy nhà vua đã cử ông Trạc Công phụ đạo đi tuần thú các nơi thuộc Sơn Tây, Sơn Nam đem quân đến thôn Đoàn X á, xã An Phú, huyện Hoài An, phủ Ứng Thiên nghỉ tại đây một đêm. Trạc Công vừa mới mơ màng thiếp đi, chợt thấy một ông mắt phượng, mi rồng, mình mặc áo giáp vàng, đai gấm, tay xách hai con Hổ trắng mà bảo rằng: “ Nay chúa quan có đức lớn, nên lòng trời soi thấu, bèn cho biểu thần xuống nhà ông để báo đền công đức ấy”, nói rồi đoạn liền biến mất. Chúa quan giật mình tỉnh dây biết là mộng ứng. Sau Trạc Công tiếp tục đi dẹp trộm cướp đã yên, về triều đình tâu với nhà vua, sau đó ông lại trở về Quảng Tây.
Khoảng ấy, chúa quan Trạc Công đã 40 tuổi, vợ Nguyễn Thị Thục 39 tuổi. Một hôm bà nằm nghỉ tại điện Đông Cung vừa thiếp giấc nồng thấy hai con hổ trắng vồ xuống bụng rồi gầm lên ba tiếng. Bà choàng dậy thì thấy mình nằm mộng. Từ đó bà chuyển động thành thai mang sau 14 tháng sinh ra một bọc được hai cậu con trai. Lúc ấy vào giờ Sửu ngày mồng mười tháng giêng năm Nhâm Tý trông hình dáng oai phong lẫm liệt, mặt mũi khôi kỳ, trên đầu có hình ngũ nhạc, bốn góc lại cao, sau lưng lại có 7 cái lông dài hơn 3 tấc. Thực là hình tướng lạ kỳ. Sau một trăm ngày, chúa quan mở bày yến tiệc rồi đặt tên: trưởng là Chiêu Công, thứ là Mộc Công. Đến lúc 5-6 tuổi, chúa quan liền cho hai người nhập học cụ tiên sinh nhà Lý. Hai vị tài trí thông minh, mới học dăm năm đã lầu thông hết ngũ kinh mọi sách.
Năm hai ông 18 tuổi, ngày 15 tháng 2 Trạc Công tạ thế. Hai ông làm sớ tâu vua, vua cho quan lại về làm lễ an táng ngay nơi làm việc (Quảng Tây). Tiếp đó vua phong cho hai ông giữ chức Sơn Nam chúa trưởng. Hai ông làm tướng có tài thao lược vang lừng bốn phương.
Đến năm hai ông 25 tuổi, mẹ là Nguyễn Thị Thục tạ thế. Thời gian ấy, nước nhà có giặc biến, tên Thạch Linh thần tướng đem hàng trăm vạn hùng binh từ phía Bắc xâm lược nước ta, một ngày đến năm lần quân về cấp báo.
Vua bèn cử các đạo quân đi án ngữ, rồi cử ông Chiêu Công làm Tả tướng quân. Mộc Công làm Hữu tướng quân đem 5 ngàn quân đi tuần hành tứ xứ, chặn đánh giặc Ân, tiến thẳng đến kinh bắc. Khi đến phủ Thuận An, huyện Gia Lâm đã thấy giặc Ân, hai ông giáp công một trận. Quân giặc thế mạnh, hai ông rút về Hoài An, xã Hoa Đình trú quân tại đây một đêm. Sau về tổng Đại Đường, xã An Phú, thôn Đoàn Xá (tức An Phú ngày nay) hai ông truyền binh sĩ thiết lập đồn sở tại đây một tháng, thấy quân giặc kéo đến càng nhiều, cánh quân đường thuỷ chúng đã kéo đến sông Hát, hai ông ra đánh khiến quân giặc thua. Sau dó có quân tiếp viện chúng bổ vây 4 mặt, hai ông thấy thế trận khó bề đánh thắng đã thúc quân phá vỡ vòng vây, trở về đồn An Phú. Nhân dân rất kính phục hai ông khi hai ông đi cự chiến gọi bô lão dân làng giao đồn trông coi, giúp đỡ người nghèo già yếu, cung cấp cho dân nghèo và gia thân, bởi vậy mọi người đã theo ông đánh giặc.
Đạo quân của hai ông quá một năm luôn đương đầu với giặc, bảo tồn được chủ lực, binh sĩ. Lúc đó quân Thạch Linh thế mạnh, nhà vua lúc này suy yếu. Vua sai sứ triệu hai ông về triều bàn kế đánh giặc và vua phong ông Chiêu Công làm Thống Chế tiền quân. Mộc Công làm Phó Thái thống lĩnh thuỷ đạo trung quân, lĩnh 50 chiến thuyền đi đường thuỷ đón đánh giặc Ân.
Đến Châu Nam Hải Dương gặp giặc Ân hai ông giáp công một trận 10 hiệp chưa phân thắng bại. Sau hai ông bị vòng vây 4 mặt, giặc dùng tên nỏ bắn trúng hai ông. Hai ông bị thương nhảy lên ngựa phá vòng vây chạy về Ứng Thiên phủ, Hoài An huyện, Đại Đường tổng, An Phú xã, Đoàn Xá thôn tiến thẳng vào cung cũ và hoá ngay ở đó vào ngày 15-8. Khi nhân dân hành lễ an táng thì lập ngay chính lăng để phụng thờ hai vị và được nhà vua phong:
Đệ nhất vị: Minh Thông Chiêu pháp Quốc vương đại vương.
Đệ nhị vị: Đoan Trực Trung chinh Mộc thần đại vương.
Chuẩn cho Hoài An huyện, Đại Đường tổng, An Phú xã, Đoàn Xá thôn chính từ phụng tự.
Đình An Phú được xây dựng với mục đích để thờ thành hoàng làng nên đình thuộc loại kiến trúc tín ngưỡng dạng đình.
Đình An Phú được xây dựng ở địa thế đất đẹp thoáng mát, nằm ngay bên làng, ven sông Đáy, nhìn theo hướng Tây Nam. Phía trước đình nhìn ra sông Đáy, phía sau là bãi trồng màu của làng. Kiến trúc xây dựng kiểu chữ đinh (J) gồm có các toà Đại bái và Hậu cung.
Theo các cụ già làng kể lại, đình An Phú trước đây có quy mô khá to lớn và bề thế. Trong thời gian kháng chiến chống Pháp, toà Đại bái đã bị phá huỷ, đốt trụi. Đến năm 1996, toà đại bái được dân làng khôi phục kiên cố như ngày nay.
Hiện nay đình An Phú có quy mô bao gồm: toà Đại bái và Hâu cung.
Vào đình An Phú qua một khoảng sân rộng là tới toà Đại bái. Đại bái đình An Phú gồm có 3 gian. Lòng nhà Đại bái thoáng rộng, nền nhà bằng phẳng láng xi măng, ở phía trước là hệ thống bảo vệ di tích.
Đại bái được làm theo kiểu 8 mái với 8 đầu đao cong. Chính giữa bờ nóc được đắp “Lưỡng long chầu nguyệt” các mái đao cong vút ở góc 4 mái làm cho hai mái chính trở nên thanh thoát nhẹ nhàng. Mặt ngoài của các đầu đao được đắp hình rồng sinh động, uốn lượn cùng hướng lên. Trong các ô có diềm trang trí đường hồi văn đắp vẽ theo các đề tài tứ linh. Vào bên trong Đại bái được xây dựng với nguyên vật liệu chủ yếu là vôi gạch, kiến trúc thiên về bền chắc. Đại bái dài 12,30m, rộng 5,80m. Nội thất Đại bái khang trang bởi được trang trí hệ thống hoành phi câu đối và đồ tế gươm, trường, bát bửu.
Nối liền giữa Đại bái là Hậu cung. Hâu cung đình An Phú được xây dựng theo lớp kiến trúc dân gian mới nhưng vẫn tuân thủ theo phương pháp Hâu cung luôn thâm nghiêm, diện tích hẹp, đặt cỗ bài vị ở chỗ cao nhất.
Hai cỗ long ngai bài vị thờ thành hoàng làng là Chiêu Công và Mộc Công.
Hậu cung có chiều dài 5m, rộng 4,250m.
Trải qua sự tàn phá khắc nghiệt của thiên nhiên, chiến tranh binh lửa kéo dài trong lịch sử đình An Phú còn lưu giữ được một số di vật có giá trị văn hoá.
- 9 đạo sắc phong của các triều vua phong cho Thành hoàng làng.
- 1 quyển thần phả bằng chữ Hán.
- 2 long ngai thời Nguyễn.
- 1 hương án chạm lộng 4 mặt.
- 1 hoành phi ghi 4 chữ Hán “Trạch Kỳ Thiên Phối”.
- 1 đôi câu đối:
- 2 bát hương sành thời Nguyễn.
- 4 nậm rượu bằng sứ.
- 1 hòm đựng sắc.
- 1 đôi Hạc đồng
- 1 đỉnh đồng.
- 1 bộ bát bửu.
Trước đây nhân dân làng An Phú hàng năm đều có tổ chức các ngày lễ, sinh hoạt văn hoá tâm linh tại chùa. Vào ngày tết Nguyên Đán, các lễ tết trong năm, ngày sóc vọng hàng tháng, các cụ già hai giới đều ra đình chùa cầu thánh, lễ phật, mong cho được sức khoẻ, bình an cho mọi thành viên cho cộng đồng.
Lễ hội truyền thống của làng hàng năm đều diễn ra vào dịp 10 tháng giêng âm lịch là ngày đại lễ.
Công việc chuẩn bị: Ngày hôm trước rước thốn từ Lăng chính tẩm về đình Xuân, kiệu bát cống, có quạt, bát bửu, xà mâu, phù giá, người rước ăn mặc theo lính cổ đi trước có 4 ông tổng cờ loa dẹp đường và chỉnh đốn trung lam, sau kiệu là hương lý kỳ hào đông đủ dân làng.
Trong ngày hội có thi rước bành dày, bánh chưng. Làng có 3 giáp là: giáp Đoài, giáp Đầu, giáp Lê theo các dòng họ riêng. Giáp Lê gồm những họ nhỏ ghép lại thành một giáp, mỗi giáp cử 4 ông đầu đình trông nom ngày đại lễ. Mỗi giáp có 2 ngọn đốn, một ngọn bánh gốc (bánh dầy to), một bánh ngọn (bánh dầy nhỏ). Ngoài bánh dày mỗi ngọn đốn còn có bánh chưng, chè kho, chè lam, kẹo vừng. Kẹo vừng mỗi thứ 4 đĩa, 3 cân sôi mật, hoa quả các loại, mỗi ngọn đốn khoảng 100kg gạo nếp
Sáng 10 rước đốn của 3 giáp ra đình tế thần, có múa rồng lân đi theo tế lễ cho đến hết đêm. Sáng hôm sau tổ chức múa gậy, vật, thi bơi chải....
Hàng năm vào ngày 3-3 là ngày Hội Mẫu. Hội mẫu cũng tổ chức tương tự như ngày 10 tháng giêng nhưng không làm lễ tế chỉ có cúng văn và tổ chức lễ.
Đình An Phú ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tinh thần, tín ngưỡng của cộng đồng làng xã. Đình An Phú thờ thành hoàng làng là Chiêu Công và Mộc Công là người có công lao to lớn trong việc đánh giặc giữ nước, giúp đỡ dân nghèo. Đình vẫn giữ được quy mô kiến trúc của một thiết chế tôn giáo kiều đình. Trong đình còn lưu giữ nhiều di vật quý.
Trân trọng kính mời quý khách cùng trải nhiệm không gian văn hóa tâm linh truyền thống tại di tích lịch sử văn hóa Đình An Phú, thôn Đặng Giang, xã Hòa Xá, thành phố Hà Nội, để được hòa minh trong nét văn hóa xứ Đoài văn hiến!
