Chỉ cách trung tâm Hà Nội khoảng 25 km về phía Tây, nằm bình yên trên một gò đất cao thuộc xã Đồng Trúc (huyện Thạch Thất), Đình Đồng Táng là một điểm đến văn hóa - tâm linh giàu giá trị nhưng vẫn giữ trọn nét trầm mặc, cổ kính. Ngay sát trục đường Đại lộ Thăng Long sôi động, ngôi đình như một khoảng lặng thời gian, nơi lưu giữ nét đẹp điêu khắc gỗ dân gian, những câu chuyện truyền thuyết hào hùng cùng dấu ấn cách mạng lịch sử của xứ Đoài.
Đình Đồng Táng tọa lạc trên thế đất cao rậm rợp bóng cây, sở hữu tổng thể quy hoạch chuẩn mực của đình làng xứ Bắc. Kiến trúc đình được dựng theo bố cục hình chữ "Tam" ($\equiv$) với 3 tòa nối tiếp nhau gồm: Tiền tế, Đại bái và Hậu cung, phía trước mở ra khoảng sân gạch nhỏ bao bọc bởi hệ thống cột trụ và tường lửng vươn dài kiểu "tay ngai" bề thế.
Tòa Tiền tế: Nổi bật với cấu trúc 4 mái đao cong vút mềm mại. Trên bờ nóc, hình ảnh "Lưỡng long chầu nguyệt" cùng hai con kìm (thủy quái Makara) đắp sành sứ rực rỡ hiện lên trên nền trời. Hệ thống vì kèo bên trong làm theo kiểu "thượng giá chiêng, hạ kẻ bẩy", các nét chạm rồng cách điệu lá lật và hình hoa sen đội thượng lương mang lại vẻ thoát tục, nhẹ nhàng.
Tòa Đại bái: Tiếp nối Tiền tế là không gian Đại bái làm theo kiểu "tường hồi bít đốc", hai mái chảy trang nghiêm. Mọi chi tiết chạm khắc ở đây hướng tới sự tối giản với những đường bào soi vỏ măng trau chuốt, tạo nét chắc chắn và mộc mạc.
Tòa Hậu cung: Nằm ở vị trí sâu và thiêng liêng nhất, gồm hai gian một dĩ theo kiểu "tiền đạo hậu đốc". Bước qua cửa bức bàn 6 cánh là không gian phụng thờ thâm nghiêm, nơi đặt hệ thống bệ thờ gạch, sập gỗ cùng hương án sơn son thếp vàng tĩnh mịch.
Lịch sử Đình Đồng Táng gắn liền với tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng cùng các vị thần có công trị thủy, đánh giặc bảo vệ đất nước:
Tam vị Đức Thánh Tản: Đình thờ Tản Viên Sơn Thánh cùng hai vị hiền tài Cao Sơn đại vương và Quý Minh đại vương (thời Hùng Vương thứ 18) – những nhân vật lịch sử - thần thoại đại diện cho sức mạnh chinh phục thiên nhiên và tinh thần quật cường của dân tộc.
Giám sát Đại vương: Vị thiên thần từng âm phù giúp Hai Bà Trưng đánh tan quân xâm lược, mang lại bình yên cho nhân gian.
Sự giao thoa giữa tín ngưỡng thờ thần núi, thần sông và các anh linh dân tộc đã biến Đình Đồng Táng thành điểm tựa tinh thần vững chắc của người dân làng Đồng Táng qua bao thế hệ.
Không chỉ là công trình nghệ thuật tâm linh, Đình Đồng Táng còn là một "địa chỉ đỏ" ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử quan trọng:
Kháng chiến chống Pháp: Ngôi đình từng là điểm tập trung quân của bộ đội ta trước khi tiến đánh trận Sơn Tây lịch sử. Đặc biệt, năm 1946, nơi đây đã diễn ra cuộc Bầu cử Quốc hội & Hội đồng Nhân dân khóa I của địa phương, đồng thời là nơi tiếp nhận bàn giao triện, giấy tờ từ chính quyền cũ.
Kháng chiến chống Mỹ: Đình trở thành trụ sở hội họp chính của chính quyền và nhân dân thôn Đồng Táng, nơi phát động các phong trào thi دوا sản xuất, chi viện cho chiến trường và là điểm lưu quyến tiễn đưa bao lớp thanh niên lên đường nhập ngũ.
Với những giá trị kiến trúc và lịch sử đặc biệt, ngày 17/07/2008, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chính thức xếp hạng Đình Đồng Táng là Di tích Kiến trúc Nghệ thuật cấp Quốc gia.
Đến thăm Đình Đồng Táng, du khách và những người yêu văn hóa cổ còn có cơ hội chiêm ngưỡng hệ thống di vật, đồ thờ tự phong phú được bảo tồn nguyên vẹn qua nhiều thế kỷ:
03 cỗ Long ngai bài vị: Trong đó cỗ ngai giữa mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn, giữ bài vị thời Lê thờ Tản Viên Sơn Thánh.
03 bát hương gốm Thổ Hà: Có từ thế kỷ XVIII với sắc men cổ kính, trầm mặc.
Hương án gỗ 3 tầng: Tác phẩm chạm nổi, chạm lộng tinh xảo thời Nguyễn với đề tài "Lưỡng long chầu nguyệt" và cánh sen đối xứng.
Hệ thống di sản Hán Nôm: Gồm 13 đạo sắc phong qua các triều đại, 03 cuốn Phả lục ghi chép sự tích các vị thần, cùng kiệu bát cống, kiệu song hành, cây quán tẩy chạm Tứ linh - Tứ quý...
