Đình Đông Trù

Nằm bên bờ sông Đuống đầy huyền tích, đình Đông Trù là một trong những di tích còn lưu giữ được nét đẹp hồn quê của vùng tổng Cói xưa. Cũng giống các ngôi đình khác trong vùng, làng Đông Trù cùng 5 làng khác của tổng Cói thờ hai vợ chồng tướng quân Đào Kỳ và Phương Dung công chúa làm Thành hoàng làng. Hai ông bà có công lớn trong việc giúp Hai Bà Trưng đánh giặc giữ nước.

Đình Đông Trù tọa lạc ngay dưới chân cầu Đông Trù, là một trong những ngôi đình cổ kính của đất Đông Ngàn. Căn cứ vào kiểu dáng và nhất là các trang trí nghệ thuật trên kiến trúc, có thể nói ngôi đình mang diện mạo kiến trúc ít nhất cũng từ thời Hậu Lê thế kỷ XVIII. Các đầu dư, các mảng chạm cổ còn dấu ấn niên đại thế kỷ XIX đều được sửa chữa, tu bổ trong những lần trùng tu sau đó. Lần trùng tu gần đây nhất là vào năm 2006 và giữ nguyên kiến trúc đến nay.

Đình Đông Trù có bố cục kiểu chữ "đinh", cấu trúc gồm: nghi môn, đại đình, hậu cung, nhà táo và các công trình phụ trợ.

Phía trước đình là ao đình được kè và lát đường đi xung quanh phục vụ các kỳ lễ hội. Nghi môn đình được làm lối trụ trụ, hai trụ lớn mở ở cổng lớn ở giữa chính trục thần đạo, nối hai bên là tường thấp có đắp nổi hai con voi, tiếp đến hai cổng nhỏ cuốn vòm làm chồng diêm hai tầng mái cuốn đao cong lợp ngói ống.

Qua sân rộng đến đình chính được bố trí mặt bằng chữ "nhị" gồm đại đình và hậu cung. Ngôi đình có hướng Tây Bắc, mái đình cuốn đao cong ở 4 góc lợp ngói cổ viền nền cao, xây thềm giật cấp. Đại đình 5 gian, 2 chái với khung vì gỗ đồ sộ và các cột cái, cột quân và cột hiên to, vững chãi. Chân cột đặt trên các chân tảng chọn chỉnh xuống nền đình. Nền đình cao được lát gạch toàn bộ. Kết cấu của các khung vì đại đình làm kiểu 6 hàng chân, đủ cột chắc khỏe và cân đối. Chái của 2 bên thiết kế bổ trợ gần như nhau. Hai chái của đình có nhiều xà, hoành, kẻ, bẩy... kết hợp thành nhiều hệ thống tạo giúc cân, vuông, chắc khỏe và cản lực tạo nên dáng vẻ thanh thoát và cong thuyền cho mái đình.

Hậu cung ở phía sau làm kiểu bít đốc tay ngai, nhỏ và mới được đại tu xây dựng lại. Bố cục mặt bằng của đình theo kiểu chữ "nhị", hậu cung giáp liền mái với đại đình, giữa có làm máng đón giọt gianh.

Trên các cấu kiện kiến trúc ở đại đình có nhiều mảng trang trí nghệ thuật như các đầu dư, mảng cốn có niên đại tạo tác vào thế kỷ XVIII - XIX. Đầu bẩy của chái đình có 1 đầu rồng chạm đẹp mang dấu ấn của nghệ thuật kiến trúc thế kỷ XVIII. Đáng chú ý là 2 cốn vì ở trung tâm mặt trong phía trước. Hai cốn này đặc tả cảnh tượng đối giống nhau với đề tài tứ linh: long, lý, quy, phượng. Kỹ thuật chạm khắc sống động, đẹp mắt với kỹ thuật chạm nổi bong kênh có kết hợp chạm gân hai tầm cốn, đầu bẩy của chái đình có 1 đầu rồng chạm đẹp mang dấu ấn nghệ thuật thế kỷ XIX. Các mặt ngoài cốn tiền và cốn hậu đặc tả hình chân triện, có kết hợp cúc dây, mang dấu ấn của thời kỳ muộn hơn. Ngoài dư, cốn các xà chồng, dấu kê, thân kẻ, bẩy đều có chạm khắc hình trang trí với các đề tài cúc dây, chân triện, hình triện, hoa lá, tứ quý... Các mảng chạm điểm xuyết, hình chạm tả kỹ, sống động và phần nhiều có dấu ấn của nghệ thuật thế kỷ XIX.

Đình Đông Trù còn lưu giữ được những di vật có giá trị như bộ ngai thờ Thánh, bộ gương trường bát bửu, biển lệnh, hoành phi, câu đối... Đáng chú ý là bức cửa võng, bộ cửa bức bàn mang dấu ấn của nghệ thuật thế kỷ XIX. Đầu bẩy của chái đình có 1 đầu rồng chạm đẹp mang dấu ấn của nghệ thuật thế kỷ XIX, đều được sơn son thếp vàng.

Hàng năm nhân dân tổ chức lễ hội làng vào ngày mùng 10 tháng 3 để tri ân công đức của hai ông bà Đào Kỳ - Phương Dung. Vào những năm chẵn có tổ chức rước nghênh lăng tướng quân Đào Kỳ. Đoàn rước đủ sắc màu đi từ đình Đông Trù đến Lăng Ông tại thôn Phúc Thọ xã Mai Lâm để tế lễ. Đáng chú ý là kiệu ông và kiệu bà do các nam thanh nữ tú của làng khênh rước, thỉnh thoảng lại được dâng lên, quay tròn theo nhịp trống chiêng làm không khí thêm sôi động.