Đình thôn Thượng (Dương Hà)

Đình thôn Thượng là tên gọi theo địa danh thuộc thôn Thượng xã Phù Đổng.

Đây là nơi tưởng niệm về vị anh hùng Hà Vi Uyên có công với nước ngay từ trang đầu của lịch sử đấu tranh giành độc lập dân tộc cách đây gần hai nghìn năm và là nguồn tư liệu quý về cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng. Sự hiện diện của đình Thôn Thượng có ý nghĩa như một gạch nối con đường hành trình của Hai Bà từ Mê Linh qua Cổ Loa - Dương Hà xuôi dòng sông Đuống tiến đánh Luy Lâu (thủ phủ của bọn xâm lược lúc bấy giờ). Nhớ ơn công đức của vị anh hùng dân tộc, nhân dân ba làng thuộc tổng Hạ Dương, Dương Hà cũ đều tôn ông làm Thành Hoàng làng.

Thần tích và truyền thuyết địa phương cho biết: Sau trận chiến đấu quyết liệt với quân Mã Viện ở Lãng Bạc, theo lệnh của Trưng vương, Hà Vi Uyên lui quân về doanh trại cũ ở Hạ Dương (Dương Hà) để củng cố lực lượng, sau đó ông hóa tại đây. Được tin ấy, Trưng Vương đã ra chiếu cho dân làng Hạ Dương sửa sang đền chùa để phụng thờ mãi mãi. Đến năm 968, vua Đinh Tiên Hoàng sau khi dẹp loạn 12 xứ quân đã xuống chiếu cho làng Dương làm lại đình phụng thờ và phong sắc: Nhất phong Hà Uyên tín quốc đại vương.

Ngoài ra, đình còn thờ vị trung thiền đao lợi Phạm Thiên Vương, được xưng là người nhà trời xuống giúp dân cứu nước và phối thờ 4 vị tướng công tả hữu hậu thần đã có công giúp nước qua các triều đại, đó là Phú Xuyên - phúc thái minh trí Lê tướng công (Lê Thái Bảo); Thái bảo Phú Xuyên - Chính phu nhân từ tại tỷ tâm bồ tát (Nguyễn Quý Thị); Hữu thái giám tướng công (Lâm Chu Lộc) và Tả thiếu giám khoa thọ bá tướng công (Nguyễn Đình Quế).

  Đình thôn Thượng có khởi nguồn tư xa xưa, đến thế kỷ thứ XVI, ngôi đình thôn Thượng được xây dựng trên nền đất cũ của đền thờ Hà Vĩ Uyên- danh tướng của Hai Bà Trưng trong tín ngưỡng thành hoàng làng. Thời Nguyễn, đình thôn Thượng được trùng tu và mở rộng hậu cung đã để lại vết tích trên kiến trúc hiện nay.

Trải qua sự tàn phá của chiến tranh và thiên tai ngôi đình ngày càng xuống cấp, đình đã được trùng tu tôn tạo lớn vào các năm 1994 và 2019 để ngôi đình khang trang như ngày nay.

Kiến trúc của đình thôn Thượng là sự đan xen giữa kiến trúc thời Lê và thời Nguyễn, bảo lưu được khá nguyên vẹn nhiều mảng chạm khắc trên gỗ, đá của thế kỷ XVII- XVIII và nhiều di vật quý được tạo tác từ thời Lê và thời Nguyễn. 02 pho tượng phỗng thế kỷ XVII; 04 bia đá xám, mịn có niên đại Vĩnh Hựu (1660), Cảnh Trị (1667), Chính Hòa (1704), Vĩnh Thọ (1739)

Đình thôn Thượng đã được Bộ Văn hóa đã ra quyết định xếp hạng di tích Kiến trúc năm 1986.