Đình Giang Đường

• Nhân vật thờ phụng: Đình thờ Thành hoàng làng là vua Lê Đại Hành (Lê Hoàn) - vị vua đầu tiên của nhà Tiền Lê.

• Thần tích và Lịch sử: Vua Lê Hoàn sinh năm Tân Sửu (941), vốn là Thập đạo tướng quân của nhà Đinh, được quân sĩ và triều đình suy tôn lên ngôi vua khi nhà Tống lăm le xâm lược. Ngài đã đích thân cầm quân đánh bại giặc Tống ở phía Bắc (năm 981) và dẹp yên quân Chiêm Pa ở phía Nam (năm 982), bảo vệ vững chắc cương giới quốc gia. Ngài cũng là người đầu tiên tổ chức lễ cày tịch điền để khuyến khích nông nghiệp. Việc nhân dân Giang Đường lập đình phụng thờ là để ghi nhớ công ơn dựng nước, giữ nước của ngài.

3. Đặc điểm Kiến trúc - Nghệ thuật

• Lịch sử xây dựng: Được khởi dựng vào khoảng thời Lê và trải qua ba đợt trùng tu sửa chữa lớn vào các năm 1935, 1980, và 1998.

• Bố cục: Đình tọa lạc sát chân đê sông Đáy, quay hướng Tây. Trong thời kỳ kháng chiến, đình từng bị đánh phá mất 2 gian bên nhưng nay đã được phục hồi. Kiến trúc hiện tại theo kiểu chữ "Đinh" gồm Đại bái và Hậu cung.

• Đại bái: Gồm 3 gian 2 dĩ, xây tường hồi bít đốc, mái lợp ngói ta, giữa bờ nóc đắp "Lưỡng long chầu nguyệt". Hai bộ vì giữa làm theo kiểu "thượng chồng rường giá chiêng hạ cốn", hai bộ vì hồi làm kiểu "thượng giá chiêng chồng rường, hạ kẻ bẩy". Trang trí điêu khắc nổi bật trên các bức cốn, đầu dư với hình tượng hoa lá tứ quý (tùng, trúc, cúc, mai), "lão mai hóa long", và rồng chạm theo phong cách thời Lê, thời Nguyễn.

• Hậu cung: Gồm 2 gian, chia làm phần ngoài (bài trí kiệu bành, giá kiếm) và phần trong thâm nghiêm (nơi đặt long ngai bài vị). Ngăn cách bởi hai cửa nách và chữ "Thọ" cách điệu.

4. Hệ thống Di vật, Cổ vật

• Sắc phong: Đình lưu giữ 06 đạo sắc phong của các triều đại, bao gồm Cảnh Hưng 28 (1767), Thiệu Trị 06 (1846), và 04 đạo niên hiệu Khải Định 09 (1924).

• Đồ thờ tự tiêu biểu: Bức cửa võng sơn son thếp vàng chạm "Lưỡng long chầu nguyệt", hoành phi "Lâm hạ hữu hách", 02 biển thờ, 02 câu đối chữ Hán, bộ bát bửu bằng đá, đôi voi đá, và kiệu bành.

• Đặc biệt, đình lưu giữ hệ thống bát hương đa dạng: 01 bát hương gốm Thổ Hà thời Lê, 04 bát hương sứ men lam thời Nguyễn và 01 bát hương đá thời Nguyễn.

5. Lễ nghi phụng sự

• Lễ hội chính: Được tổ chức 3 năm một lần, từ ngày 10 đến ngày 12 tháng Giêng âm lịch.

• Nghi thức: Lễ mộc dục (tắm kiệu, bát hương, hộp sắc) diễn ra lúc 21h ngày 9 tháng Giêng. Lễ vật dâng cúng là lễ chay (xôi). Ban tế gồm 20 quan viên mặc quần trắng, áo tế màu xanh.

• Lễ rước kiệu: Là hoạt động nổi bật, rước kiệu nhà Ông, kiệu bát hương và sắc phong từ đình thôn Giang Làng đến thôn Giang Đường và Giang Soi dọc theo đê sông Đáy, kèm múa rồng, múa nước.

6. Công tác bảo vệ và Khoanh vùng di tích

• Khoanh vùng: Theo biên bản ngày 11/06/2018 và bản đồ quy hoạch, cơ quan chức năng thống nhất chỉ khoanh vùng Khu vực bảo vệ I với tổng diện tích 1.275,1 m2.

• Phân bổ diện tích:

  • Diện tích trong chỉ giới bảo vệ đê: 333,7 m2.

  • Diện tích ngoài chỉ giới bảo vệ đê: 941,4 m2.

• Ranh giới: Phía Bắc giáp ngõ bê tông và thổ cư; Nam giáp thổ canh và đê tả Sông Đáy; Tây giáp vườn và đê tả Sông Đáy; Đông giáp vườn và chùa Lạc Cảnh. Mọi hoạt động xây dựng, khai thác trong khu vực này đều bị nghiêm cấm theo quy định.