Đình Giẽ Hạ

Đình Giẽ Hạ nằm tại làng Giẽ Hạ, nay thuộc thôn Phú Yên, xã Chuyên Mỹ. Trước ngày 1 tháng 7 năm 2025, địa điểm này thuộc xã Phú Yên, huyện Phú Xuyên. Đình tọa lạc ở cuối làng, phía tây khu dân cư, quay hướng tây nam và có hồ bán nguyệt ở phía trước.

Đình thờ Quảng Bác Uyên Dung Đại vương. Theo thần tích vùng tổng Thịnh Đức xưa, ngài là một trong năm anh em có công dẹp giặc, trị thủy và giúp dân, được các triều đại ban sắc phong Thượng đẳng thần. Bên trái đình còn có nơi thờ Đức Thánh Mẫu Dung Châu. Những câu chuyện về các vị thần được lưu truyền qua thần tích và lễ hội của địa phương.

Đình mang dấu ấn kiến trúc thế kỷ XVII. Tư liệu địa phương ghi năm Chính Hòa thứ 7, tức năm 1686, Đặng Đình Tướng đã cho người tìm mua gỗ để cung tiến dựng đình. Khối đại đình cổ gồm năm gian, làm theo dạng chữ Nhất, bốn mái với các đầu đao cong. Tổng thể di tích hiện gồm tiền tế và hậu cung, giữa hai tòa có sân lọng.

Hệ khung gỗ được chạm khắc công phu với các đề tài long hí thủy, lưỡng long chầu nguyệt, rồng mẫu tử, long nghê quần tụ, người cưỡi voi và tiên cưỡi rồng. Kỹ thuật chạm nổi, chạm bong kênh cùng các khối tượng tròn thể hiện trình độ của nghệ nhân thế kỷ XVII.

Đình còn có ba bia thời Lê, lập vào các năm 1647, 1724 và 1756; cùng nhiều đồ thờ như long ngai, bài vị, hương án, kiệu bát cống, tàn lọng, gươm trường và bát bửu. Trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, đình từng là nơi nuôi giấu cán bộ và tổ chức hội họp.

Công trình được tu bổ trong năm 2024 và khánh thành ngày 3 tháng 8 năm 2025. Lễ hội chính diễn ra ngày 12 tháng Sáu âm lịch, gắn với nghi lễ cầu phúc và tục rước Thủy thần Tam Giang. Đình Giẽ Hạ được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia năm 1994.