Đình Họa Đống

Theo già làng kể: Những thập kỷ đầu công nguyên, quân xâm lược phương Bắc tràn xuống xâm lược nước ta; Hai Bà Trưng dựng cờ khởi nghĩa. Trong cuộc chiến tranh cứu nước với giặc, tại vùng đất có ghi dấu tích lịch sử của hai tướng Cao Sơn và Đỗ Lý chiến đấu kiên cường với quân Hán xâm lược. Nay dấu tích thành, luỹ, hào, đóng vẫn còn nhận ra. Tại đây là địa điểm kho vũ khí tên, giáo, lao của nghĩa quân. Nên có tên là Đồng Lao.

Thời Đinh Bộ Lĩnh dấy binh dẹp loạn 12 xứ quân. Thuở nhỏ lấy bóng lâu làm cờ tập trận giả. Ngài đóng quân và tập trận ở khu vườn ổi. Khi thắng trận, lên ngôi vua Đinh Tiên Hoàng đã về đây tế lễ. Để kỷ niệm nơi địa danh lịch sử của nghĩa quân cờ lau, nên gọi là làng Đồng Lao. Sau đổi là thôn Họa Đống, tổng Bạch Sam, huyện Sơn Minh, phủ Ứng Hoà. Nay thuộc thôn Đống Thịnh, xã Ứng Thiên, thành phố Hà Nội.

Đình Họa Đống còn bảo tồn cuốn thần phả gốc "Hùng Duệ vương triều Công thần nhất vị đại vương phổ lục căn văn bộ thượng đẳng quốc triều phong chính bản" soạn vào năm Vĩnh Hựu 6 (1740).

Nhà Đại bái và Hậu cung hình thức kiểu chữ đinh. Năm gian đại bái ngoài, gian giữa cấu chữ đinh có ba gian hậu cung kéo dài về phía sau theo kiểu chuôi vồ.

Đình Họa Đống hiện còn lưu giữ 1 cuốn thần phả ghi sự tích của thần Cao Sơn đại vương, Ngài là bộ tướng của Hùng Vương, có công đánh giặc giữ nước Văn Lang, được nhân dân Họa Đống tôn thờ làm Thành hoàng; 15 đạo sắc phong của các triều đại Nhà nước phong kiến Việt Nam, từ thời Lê tới thời Nguyễn phong mỹ tự cho Ngài; 1 cỗ ngai, thần vị ghi thần hiệu và mỹ tự của Ngài; Những đồ thờ có giá trị về nghệ thuật tôn giáo như:hoành phi, câu đối, kiệu chạm khắc rồng phượng, 2 tấm bia đá ghi sự tích của thần Cao Sơn và lịch sử xây dựng đình làng. Tấm bia này được làm vào thời Nguyễn.
Đình Họa Đống được UBND tỉnh Hà Tây cũ xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa năm 2000.