ĐÌNH LỖ GIAO, THÔN LỖ GIAO, XÃ THƯ LÂM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
5.0Miễn phí
Giới thiệu
ĐÌNH LỖ GIAO – DI TÍCH LỊCH SỬ, KIẾN TRÚC NGHỆ THUẬT
Đang tải…
ĐÌNH LỖ GIAO – DI TÍCH LỊCH SỬ, KIẾN TRÚC NGHỆ THUẬT
Đình Lỗ Giao tọa lạc tại thôn Lỗ Giao, xã Thư Lâm, thành phố Hà Nội, là một công trình tín ngưỡng truyền thống có giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa và kiến trúc nghệ thuật. Đình còn có tên gọi là Rỗ Giao hay Giỗ Giao, được gọi theo tên Nôm của làng.
Vùng đất Lỗ Giao nằm trên một khu vực có bề dày lịch sử hàng nghìn năm. Qua việc phát hiện những di vật khảo cổ học trong vùng, các tư liệu cho thấy đây là địa bàn cư trú của cư dân Việt cổ từ rất sớm. Truyền thuyết dân gian còn kể rằng vùng đất này từng là nơi chiêu mộ quân sĩ của Phù Đổng Thiên Vương trong hành trình đánh giặc Ân.
Đình Lỗ Giao tọa lạc trên một khu đất rộng ở đầu làng, phía trước đình nhìn ra cánh đồng, tạo nên một không gian thoáng đãng. Liền đó là hồ nước rộng trồng sen; nơi đây trước kia còn là không gian biểu diễn rối nước trong những dịp lễ, Tết, hội hè. Sân đình rộng, lát gạch, xung quanh có nhiều cây cổ thụ, tạo nên khung cảnh cổ kính, gần gũi và mang đậm nét đặc trưng của làng quê Bắc Bộ.
Căn cứ vào các tư liệu hiện còn, có thể đoán định Đình Lỗ Giao được khởi dựng từ xa xưa, khoảng thế kỷ XVII. Trải qua nhiều lần trùng tu, sửa chữa, trong đó có đợt tu bổ vào khoảng năm 2009–2010, ngôi đình vẫn bảo tồn được những cấu kiện cùng các mảng trang trí mang dấu ấn của kiến trúc đình làng cổ. Việc trùng tu nghi môn cũng góp phần làm tăng thêm giá trị và vẻ đẹp của tổng thể di tích. 111
Đình Lỗ Giao có nguồn gốc từ một ngôi đền thờ thần và là nơi thờ ba vị Thành hoàng có công với đất nước, gồm Cao Sơn, Quý Minh và A Nương. Theo tài liệu, thần Cao Sơn và Quý Minh có công giúp Hùng Duệ Vương chống giặc; bà A Nương, còn gọi là Thánh Bà, là nữ tướng thời Hai Bà Trưng. Việc thờ phụng các vị Thành hoàng qua nhiều thế hệ thể hiện truyền thống tri ân, tưởng nhớ những người có công với dân, với nước, đồng thời phản ánh đời sống tín ngưỡng phong phú của cộng đồng cư dân địa phương. 111
Nghi môn Đình Lỗ Giao được xây dựng theo kiểu tứ trụ, mở một cửa lớn và hai cửa nhỏ dẫn vào không gian di tích. Các trụ được trang trí bằng những hình tượng tứ linh. Điểm khác biệt của nghi môn là các cổng đều có bốn mái cuốn đao cùng hệ thống cửa gỗ lớn làm lối thượng song hạ bản, tạo cho công trình vẻ bề thế, vững chắc và trang nghiêm.
Qua nghi môn là không gian kiến trúc chính của đình. Công trình có bố cục hình chữ “đinh”, gồm đại đình và hậu cung. Đại đình gồm 3 gian, 2 chái rộng, mái lợp ngói ta; bờ nóc đắp kiểu bờ đinh, trang trí lân chạy bờ dải, các cụm mây, rồng, phượng ở đầu đao. Hệ thống cửa bức bàn chạy suốt mặt trước làm theo kiểu thượng song hạ bản, vừa tạo sự chắc chắn vừa giữ được vẻ đẹp truyền thống của kiến trúc đình làng Bắc Bộ.
Hậu cung đình gồm 3 gian, được nối liền với gian giữa của đại đình chạy dọc, tạo thành kết cấu hình chữ “đinh”. Mái hậu cung được làm theo kiểu chồng diêm hai tầng. Bộ vì có kết cấu đơn giản hơn so với đại bái, chủ yếu là bào trơn, kẻ soi. Gần tường được xây các bệ gạch để làm bệ thờ. Gian giữa hậu cung là không gian trang trọng nhất, nơi đặt đồ thờ tự, long ngai, bài vị và mũ áo của các vị Thành hoàng làng. 111
Một trong những giá trị nổi bật nhất của Đình Lỗ Giao là hệ thống chạm khắc kiến trúc trên các bức cốn, đầu dư, con chồng và xà rường, mang phong cách nghệ thuật khoảng thế kỷ XVII–XVIII. Đặc biệt, các mảng chạm mang đậm nghệ thuật tạo hình thời Hậu Lê, thể hiện trình độ kỹ thuật và óc thẩm mỹ của những người thợ thủ công xưa.
Các bức cốn được trang trí cả hai mặt bằng kỹ thuật chạm lộng, chạm nổi, chạm bong kênh, tạo ra nhiều lớp hình phong phú, sinh động. Hệ thống đề tài trang trí đa dạng với những hình tượng quen thuộc trong mỹ thuật truyền thống như tứ linh, tứ quý, rồng cuốn thủy, phượng vũ, lân chầu.
Những mảng chạm này không chỉ làm tăng vẻ đẹp cho công trình mà còn là những tác phẩm nghệ thuật có giá trị, phản ánh kỹ thuật điêu khắc tinh xảo của các nghệ nhân dân gian. Theo tài liệu, Đình Lỗ Giao là một trong số ít những ngôi đình trong khu vực còn lưu giữ được những mảng chạm khắc đẹp, phong phú và có giá trị nghệ thuật cao. 111
Bên cạnh giá trị về kiến trúc, Đình Lỗ Giao còn lưu giữ một hệ thống tư liệu và hiện vật quý. Tiêu biểu là 2 cuốn thần phả ghi chép sự tích của ba vị thần được thờ tại đình là Cao Sơn, Quý Minh và A Nương (Thánh Bà).
Đặc biệt, đình còn lưu giữ 16 đạo sắc phong qua nhiều triều đại. Trong đó có 2 sắc niên hiệu Cảnh Hưng thứ 46 (1785); 2 sắc niên hiệu Minh Mệnh thứ 2 (1821); 2 sắc niên hiệu Tự Đức thứ 33 (1880); 1 sắc niên hiệu Đồng Khánh thứ 2 (1886); 2 sắc niên hiệu Thành Thái thứ 16 (1904); 1 sắc niên hiệu Duy Tân thứ 3 (1909) và 4 sắc niên hiệu Khải Định thứ 9 (1924).
Cùng với hệ thống thần phả, sắc phong, đình còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị như 1 hương án thờ; 2 bức hoành phi; 3 đôi câu đối ca tụng công đức của các vị thần và ca ngợi cảnh đẹp của đình; 3 bộ kiệu bát cống; long đình; 1 khám thờ; 2 ngai thờ bài vị bằng gỗ sơn son thếp vàng.
Một hiện vật đáng chú ý khác là khánh đá có niên hiệu Chính Hòa thứ 7 (1686). Ngoài ra, đình còn có bộ bát bửu gồm 10 chiếc, phía trên bịt đồng, trang trí các đề tài tứ linh xen tứ quý. Các hiện vật được lưu giữ tại đình có niên đại và giá trị nghệ thuật khác nhau, trong đó nhiều hiện vật mang dấu ấn nghệ thuật thế kỷ XIX. 111
Không chỉ là một công trình kiến trúc tín ngưỡng, Đình Lỗ Giao còn là không gian sinh hoạt văn hóa truyền thống của cộng đồng. Hằng năm, làng Lỗ Giao tổ chức hội vào ngày 10 tháng 8 âm lịch. Đây là dịp người dân tưởng nhớ công lao của các vị Thành hoàng, đồng thời duy trì những phong tục, nghi lễ và nét đẹp văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Với những giá trị nổi bật về lịch sử và kiến trúc nghệ thuật, Đình Lỗ Giao được xếp hạng Di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia tại Quyết định số 05/1998/QĐ-BVHTT ngày 24/01/1998. 111
Trải qua nhiều thế kỷ tồn tại, Đình Lỗ Giao vẫn lưu giữ những dấu ấn quý giá của lịch sử, kiến trúc và đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng cư dân địa phương. Từ không gian đình làng cổ kính, hệ thống kiến trúc truyền thống, những mảng chạm khắc mang phong cách nghệ thuật thế kỷ XVII–XVIII đến thần phả, sắc phong và hệ thống đồ thờ tự quý, tất cả tạo nên giá trị đặc sắc của di tích.
Ngày nay, Đình Lỗ Giao, thôn Lỗ Giao, xã Thư Lâm, thành phố Hà Nội tiếp tục là nơi gìn giữ đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng và là một điểm đến giàu giá trị lịch sử – văn hóa. Việc bảo tồn và phát huy giá trị Đình Lỗ Giao không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống của quê hương mà còn làm phong phú thêm hệ thống di sản, điểm đến văn hóa của xã Thư Lâm và Thủ đô Hà Nội.
