Đình Lộc Hà

Đình Lộc Hà thôn Lộc hà, thuộc xã Mai Lâm. Đầu thế kỷ 19, phần đất xã Mai Lâm hiện nay là địa bàn các xã Du Lâm, Hoa Lâm (sau đổi là Danh Lâm), Lộc Hà, Mai Hiên thuộc tổng Hội Phụ, huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, xứ Kinh Bắc (sau là tỉnh Bắc Ninh). Thời Pháp thuộc (trước 1945), xã Danh Lâm phát triển thành 3 thôn (Lê Xá, Phúc Thọ, Thái Bình), xã Du Lâm phát triển thành 3 thôn (Du Ngoại, Du Nội, Du Bi). Sau Cách mạng Tháng tám, xã Mai Lâm thuộc huyện Từ Sơn tỉnh Bắc Ninh. Năm 1961, xã Mai Lâm được chuyển về huyện Đông Anh và nhập về Hà Nội. Ngày nay xã Mai Lâm gồm 7 thôn, 1 khu: Du Ngoại, Du Nội, Lê Xá, Phúc Thọ, Thái Bình, Lộc Hà, Mai Hiên, Địa Chất.

Theo lời kể của các cụ cao niên trong làng thì ngôi đình trước đây gồm 5 gian hai dĩ, có sản đình, hậu cung gồm 3 gian, có hai dãy nhà tả hữu mạc và trồng nhiều cây lưu niên như cây đa, cây gạo, cây quéo, cây xanh 

Trải qua thời gian, kiến trúc đình hiện nay gồm: cổng, sân, phương đình, đình chính gồm tiền tế và hậu cung. 

Phương đình được làm chồng diêm hai tầng mái, bờ nóc đắp hình hoa chanh, phần cổ diêm trang trí trấn song kiểu con tiện, các góc đao uốn cong, đầu đao là hình đầu rồng hướng chầu lên nóc mái, mái lợp ngói mũi hài. Tiếp đến là tiền tế xây 5 gian hai trái, mái lớp ngói mũi hài, bờ nóc đắp hình lưỡng long chầu nguyệt, phần khúc khuỳnh là đôi nghề tư thế chầu vào tòa tiền tế như đang kiểm soát tâm linh người hành lễ, bốn góc đao uốn cong, đầu mỗi đao trang trí hình đầu rồng. Gian giữa mở cửa thượng song hạ bản, hai gian bên bưng gỗ kin, hai gian ngoài làm kiểu thượng song hạ bản, hải trái bưng gỗ kin. Bộ vì đỡ mái làm kiểu: “thượng giá chiêng, trung chồng rường”, hai vì trung tâm làm kiểu: "bung cổn, tiền bẩy hậu bấy”, mỗi bộ vì gồm các cấu kiện sau:

Đình Lộc Hà thờ thành hoàng làng là Đào Kỳ và Phương Dung. Hàng năm, nhân dân thôn Lộc Hà tổ chức lễ hội vào ngày 10 tháng 3 âm lịch tại đình để tỏ lòng thành kính cũng như tưởng nhớ tới công lao to lớn của vị Thành hoàng đã có công giúp nước, giúp dân đồng thời đã che chở và âm phù cho nhân dân ấm no, nhằm giáo dục truyền thống cho các thế hệ trẻ ở địa phương hôm nay và mai sau.

Công tác chuẩn bị cho lễ hội diễn ra vào các ngày trước lễ hội, trước năm 1945 thì do Chánh hội chủ trì, do ban Tư Văn của làng đăng cai, phe giáp đã phân công chuẩn bị trước đó 1 năm hoặc 6 tháng. Ngày nay, chủ trì hội làng do vị trưởng thôn đảm nhiệm cùng hai giới các cụ, hội người cao tuổi, ban tế, cụ từ thực hiện những công việc chuẩn bị cho lễ hội bao gồm: vệ sinh, dọn dẹp xung quanh khu vực đình, đền, sửa sang tu bổ đường làng và những nơi có đoàn rước kiệu đi qua. Khu vực bên trong di tích được phân công cho các cụ ông trong làng đảm nhiệm.

Ban tế gồm 32 thành viên, mỗi kiệu gồm 16 người (có hai kiệu bát cống), y phục cho các thành viên ban tế là quần áo, đi hia và đội mũ màu xanh. Thành viên tham gia được chọn theo tiêu chuẩn khỏe mạnh, thân hình cân đối, không khuyết tật, người nhà không có tang, vợ không có bầu, tư cách đạo đức tốt.

Tế thần thường chọn Người chủ tế phải song toàn, con cháu đề huề. Các thành viên của đội tế cũng được lựa chọn kỹ lưỡng dựa vào tiêu chí đạo đức, phẩm hạnh và sức khỏe. Người chủ tế có trách nhiệm phân công dẫn dắt các quan viên thực hiện trình tự của buổi tế.

Tế thần thường diễn ra vào hồi 7 giờ sáng đến 8 giờ sáng, do đội tế nam đảm nhận, gồm 16 cụ: 1 Chủ tế, 1 Đông xướng, 6 tiến tước và 6 cụ bồi tế, 3 cụ văn tế. Đông xướng và Tây xướng có nhiệm vụ trợ lý cho cụ Chủ tế. Trong đó cụ Văn tế đọc khẩu văn, cụ Đông Xướng phát khẩu lệnh. Kết thúc mỗi động tác, các cụ bồi tế đứng phía sau chủ tế có nhiệm vụ khấn vái, đứng, quỳ theo động tác của chủ tế.

Tiếp theo là phần rước kiệu, Kiệu được rước từ Đến vào đình đi theo trục đường làng dài khoảng 300m. Đi đầu là 2 cờ thần, tiếp theo là đội rước bát bửu, chiêng, chống và đội nhạc công; sau đó là 4 thanh niên khiêng bàn thờ trên có bài trí đồ lễ vật dâng Thánh; sau đó là rước kiệu thần do 8 thanh niên trai tráng, khỏe mạnh, chưa có gia đình trang phục màu đỏ, bụng thắt lưng xanh; Trước kiệu là tàn, sau kiệu là lọng; Tiếp đó là đội tế nam và đội dâng hương và các cụ thượng cao niên của làng. Sau cùng là dân làng và khách thập phương đi theo đoàn rước về đình. Khi trở về đình các đồ lễ được chuyển vào ban hậu cung đình.

Những ngày sinh, ngày hóa, các tiết khánh hạ, các chữ húy đều khai rõ cấm ngặt chữ Kỳ, trong khi tế lễ cấm dùng sắc vàng và sắc tía; Cấm ngặt hai chữ Phương Dung, sắc phục không dùng sắc tía, hành lễ thì cấm sắc đỏ. Mỗi năm tiệc sự thần, đều phải kính thỉnh Đào Phúc nhân phối hưởng.

Bên cạnh phần lễ thì tại đình còn diễn ra phần hội gồm các trò chơi dân gian như: đấu vật, kéo co, chọi gà, cờ người, bóng chuyền. Buổi tối trong các ngày lễ hội thường tổ chức hát tuồng, hát chèo, hát quan họ, giao lưu văn nghệ quần chúng giữa các xóm liên gia của thôn và các đơn vị bạn.

Đình Lộc Hà được xếp hạng là di tích Lịch sử- Nghệ Thuật cấp Thành phố theo quyết định số 344/QĐ-UBND vào ngày 17/01/2018.