Đình Lương Nỗ

Đình Lương Nỗ tọa lạc thôn Lương Nỗ, xã Phúc Thịnh, thành phố Hà Nội.

Đình được khởi dụng từ rất sớm, từ thời Hậu Lê và đã trải qua nhiều lần tu sửa vào thời Nguyễn. Năm 1990, hậu cung được phục dựng lại trên nền cũ. Năm 2004 - 2005, đại đình và hậu cung được trùng tu theo kiến trúc của ngôi đình cổ trước đây. Đình Lương Nỗ thờ 3 vị thần là: Đức Thánh Đương Cảnh Thành hoàng Lý Nhã Lang Linh Quang Địa Vương, Ả Lã Nàng Đê công chùa và thần Lý Uy Dũng.

Đình Lương Nỗ tọa lạc trên một khu đất rộng, thoáng đãng nằm ngoài khu dân cư.  Các công trình kiến trúc của đình được bố cục hài hóa trong một không gian rộng. Các hạng mục kiến trúc của đình bao gồm: Cổng nghi môn và tòa đại đình, các công trình liên kết với nhau hài hòa. Trước cửa đình là nghi môn, tứ trụ bề thế với 2 trụ lớn nối với 2 trụ nhỏ tạo cổng hai bên, trên đỉnh trụ  đắp 4 tượng chim phượng chụm đuôi vào nhau tạo thành hình trái giành dưới dạng lá lật, phía dưới tại ô lồng đèn đặc tả đề tài tứ linh, thân trụ bổ khung ghi câu đối chữ Hán. Hai cột trụ bên được trang trí khá tỉ mỉ, trên đỉnh đắp một đôi nghê trong tư thế chầu. Phần tiếp giáp giữa các cột trụ được làm hai cổng tả và hữu cuốn vòm làm mái chồng diêm cuốn đao đắp giả ngói ống. Bờ nóc trang trí lưỡng long chầu nhật, các góc mái uốn cong hình rồng, mây tạo sự thanh thoát, nhẹ nhàng. Phần cổ diêm tạo khung chữ nhật đề “Tả môn” và “Hữu môn”. Phần cánh của hai bên đắp nổi phù điêu hai quan giám sát và trang trí đề tài “tùng - lộc”, “mai - điểu”.

Qua Nghi môn là một khoảng sân rộng lát gạch đỏ dẫn đến tòa đại đình. Đại đình được dựng trên nền cao hơn so với mặt sân, xung quanh nền bó vỉa gạch. Sự  liên kết giữa sân và tòa đại đình được tạo bởi năm bậc thềm được lát đá và hai bên hiên lát gạch.

Đình gồm 3 gian  2 chái cuốn mái đao cong uy nghi bề thế, hậu cung 3 gian chạy dọc nối với đại bái tạo kết cấu chữ “đinh”. Trang trí kiến trúc bằng các mảng chạm trên đầu dư, với hoa văn lá lật, tứ linh, tứ quý.

Hậu cung: gồm 2 gian 1 dĩ xây chạy dọc về phía sau nối với gian giữa nhà tiền tế tạo thành kết cấu mặt bằng kiểu chữ “đinh”. Nền nhà lát gạch đỏ, mái lợp ngói ta. Trang trí trên kiến trúc tập trung ở các mảng chạm trên đầu dư với các hoa văn lá lật, tứ linh, tứ quý. Trong hậu cung, ít hoa văn trang trí, chủ yếu là bào trơn đóng bén, phía trước hậu cung làm một hệ thống cửa bức bàn, hai bên tả, hữu mở hai lối đi. Cửa chạm nổi đề tà “phượng hàm thư”, “độc long” phủ thiếp vàng, bên trong bài trí 3 long ngai thờ 3 vị Thành hoàng.

Ngoài khu kiến trúc chính, tại di tích còn có một nhà hữu mạc 4 gian, mái lợp ngói ta, đây được làm nơi tạo soạn mỗi khi có việc làng. Gian giữa tiền tế bài trí hương án thờ công đồng với nhiều đồ thờ, tế khí cùng một số di vật tiêu biểu: 3 bức hoành phi, bức chính giữa nhà tiền tế có 4 chữ Hán “Anh linh mạc chắc”; 3 câu đối được trang trí trên cột đình. Tất cả được chạm trổ công phu, sơn sơn thếp vàng lộng lẫy và có niên đại thế lỷ XIX – XX.

Đáng chú ý nhất là 3 cỗ ngai thờ Thánh có giá trị lịch sử lớn. Trong những năm kháng chiến, đình bị phá nên nhân dân đã di chuyển ngai thờ về chùa của làng để bảo quản giữ gìn và đến nay đã được trả lại đình. Ba cỗ ngai thờ ba vị Thánh, mỗi ngai một vẻ, khá hoàn mỹ, các tay ngai chạm rồng, đế ngai trang trí rồng chầu, tứ linh, các song tiện chạm rồng rất tinh xảo. Hiện nay, đình Lương Nỗ còn lưu được các bản thần tích và thần sắc được chép năm 1938, văn bản gồm 4 trang chữ quốc ngữ, 32 trang chữ Hán lưu tại Viện Thông tin khoa học xã hội, ký hiệu Q418/XL9. Nội dung gồm 3 đạo sắc phong, một thần tích, sự tích của 3 nhân thần được thờ làm Thành hoàng làng.

Trong Cách mạng tháng Tám, đình Lương Nỗ là nơi tập hợp quần chúng tham gia mít tinh, khởi nghĩa giành chính quyền ở huyện Đông Anh, là nơi tổ chức bầu cử HĐND các cấp tại địa phương và được sử dụng làm trụ sở của chính quyền cách mạng lâm thời trong kháng chiến chống thực dân Pháp.

Ngoài những dịp tuần tiết, sóc vọng, hàng năm đình Lương Nỗ thường tổ chức lễ hội nhằm tôn vinh và tưởng nhớ công ơn của các thần. Đây là một trong các hoạt động văn hóa không thể thiếu ở di tích. Hội chính được tổ chức vào ngày mùng 6 và ngày mùng 7 tháng Giêng. Ngoài ra, tại di tích còn có các ngày lễ liên quan đến những vị thần được phối thời tại di tích:

+ Ngày 25 tháng 11( ngày sinh) và ngày 9 tháng 11 (ngày hóa) của Ả Lã Nàng Đê.

+ Ngày 9 tháng 3 lễ Xuân tế; ngày 10 tháng 8 lễ Thu tế; ngày 9 tháng 7 Lễ thượng điền; ngày 1 tháng 4 Lễ hạ điền.

Lễ vật dâng cúng thánh gồm có cỗ chay, ngoài ra còn có lợn đen, xôi gà, rượu, hoa quả, bánh chưng bánh dày…Phân hội diễn ra tring 2 ngày lễ có tổ chức các trò chơi dân gian: đánh cờ tướng, cờ người, kéo co.

Đình Lương Nỗ được xếp hạng di tích lịch sử - nghệ thuật cấp Thành phố theo quyết định số 541/QĐ-UBND vào ngày 2/2/2009.