Đình Mai Dịch
Lưu ý trước khi đi
- Nên đến sớm để có trải nghiệm thoáng đãng
Mảnh đất Thăng Long - Hà Nội ngàn năm văn hiến không chỉ tự hào bởi những danh lam thắng cảnh đồ sộ, mà còn bởi vô số những ngôi đình, ngôi chùa cổ kính ẩn mình giữa lòng đô thị hiện đại.
Nằm sát mặt đường Hồ Tùng Mậu (nay thuộc phường Phú Diễn, thành phố Hà Nội), làng Mai Dịch xưa vốn là một dịch trạm lớn nối liền Thăng Long với xứ Đoài. Ngôi đình Mai Dịch không chỉ là không gian sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng cộng đồng của nhân dân địa phương, mà còn là nơi lưu giữ những trang sử hào hùng và nét đẹp kiến trúc truyền thống đặc sắc của dân tộc.
Làng cổ Mai Dịch được lập từ cuối thế kỷ XV dưới thời vua Lê Thánh Tông (1460 - 1497). Ngôi đình hiện nay được tạo dựng vào năm Tân Dậu (1741) dưới triều vua Lê Cảnh Hưng trên nền ngôi đình cũ.
Đình Mai Dịch thờ vị Thành hoàng làng là Hậu Lý Nam Đế (Lý Phật Tử) – một nhân vật lịch sử thời kỳ đầu chống Bắc thuộc, cách đây khoảng 1.400 năm. Lý Phật Tử là tướng người họ của Tiền Lý Nam Đế (Lý Bôn). Ngài đã tham gia tích cực vào cuộc khởi nghĩa đánh đuổi quân Cực/Lương đô hộ, góp phần xây dựng nước Vạn Xuân. Sau khi Lý Nam Đế qua đời, Ngài cùng Đào Lang Vương tiếp tục lãnh đạo nhân dân chống quân xâm lược, dẹp giặc, thống nhất non sông. Chính vì có công bảo vệ xóm làng và phù trợ cho nhân dân, Ngài được dân làng Mai Dịch tôn thờ làm Thành hoàng. Qua các triều đại Hậu Lê, Tây Sơn đến triều Nguyễn, Ngài đều được phong tặng là Thượng đẳng phúc thần.
Bên cạnh đó, đình Mai Dịch còn phối thờ vị Danh nhân địa phương là Hộ bộ Thượng thư - Liêm Quận công - Thái Tử Thiếu Bảo Nguyễn Khả Trạc (1598 - 1672), một vị quan thanh liêm, có nhiều đóng góp cho quê hương, đất nước.
Đình Mai Dịch được xây dựng trên khu đất rộng rãi, thoáng mát, quy hoạch theo kiểu "Nội từ, Ngoại cảnh" với trục thần đạo hướng Bắc - Nam vô cùng uy nghi:
· Khu Ngoại cảnh: bao gồm Nghi môn, sân đình, vườn cây xanh mát tạo nên không gian hài hòa, dễ chịu.
· Khu kiến trúc chính: Mang nét kiến trúc kiểu chữ Công (hay "Nội công ngoại quốc") bao gồm:
1. Tòa Đại đình: Gồm 5 gian xây gạch, mái lợp ngói ta nhẹ nhàng như gợn sóng. Hệ thống khung gỗ được liên kết vững chắc theo kết cấu "Thượng chồng giường giá chiêng, hạ kẻ". Các cấu kiện gỗ được xàm mộng chắc chắn, chốt nêm, bào gọt tỉ mỉ.
2. Tòa Phương đình: Tọa lạc ngay sau Đại đình, trước Cung cấm. Nhà được dựng 2 tầng 8 mái độc đáo. Cổ diêm giữa hai tầng mái có các chấn song gỗ lấy ánh sáng tự nhiên. Tầng mái trên đứng chắc chắn trên 4 cột kim lớn, tạo nét hoa văn mây, rồng chạm khắc vô cùng tinh xảo. Đây là lối kết cấu hiếm gặp trong các ngôi đình làng ở Hà Nội.
3. Cung cấm: Là nơi trang nghiêm nhất, tọa lạc bài vị và long ngai của Thành hoàng làng. Nền nhà được lát gạch Bát Tràng, mang lại vẻ cổ kính, tôn nghiêm.
Trải qua gần 300 năm tồn tại, đình Mai Dịch vẫn bảo lưu được một kho tàng di vật phong phú:
· 9 đạo sắc phong thần quý giá của các triều đại Lê, Tây Sơn và Nguyễn (trong đó có sắc phong niên hiệu Quang Trung thứ 5 - 1792).
· Hệ thống hoành phi, câu đối, hương án, bát bửu, hạc thờ chạm khắc tỉ mỉ nghệ thuật thế kỷ XVIII – XIX.
· Đặc biệt nhất là tấm bia đá "Cung phụng bi ký" lập năm Cảnh Hưng thứ 21 (1760). Tấm bia này ghi chép lại việc mua bán cổ phần, định lệ cúng tế và phân chia lộc thánh trong các kỳ lễ hội. Đây là tư liệu vô cùng độc đáo giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ về khía cạnh kinh tế và đời sống xã hội trong quản lý lễ hội làng xã truyền thống Việt Nam xưa.
Với những giá trị to lớn về lịch sử, kiến trúc và văn hóa, năm 1995, Đình Mai Dịch đã vinh dự được Bộ Văn hóa – Thông tin cấp Bằng công nhận Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp Quốc gia.
Hàng năm, vào ngày 12 tháng 2 âm lịch, nhân dân Mai Dịch lại hân hoan mở hội truyền thống để tri ân công đức của Thành hoàng làng. Ngôi đình không chỉ là chứng nhân lịch sử qua bao thời kỳ biến động mà còn là "sợi dây" kết nối cộng đồng, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc giữa lòng thủ đô hiện đại.