Đình Ngõ Bắc

Đình Ngõ Bắc, thuộc thôn Ngõ Bắc, xã Đoài Phương, là nơi thờ các vị Thành hoàng làng, tiêu biểu là Cao Sơn Đại Vương (Sùng Công) và Lê Bảo Thông.

Theo truyền thuyết và tư liệu lưu truyền tại địa phương, Cao Sơn Đại Vương, tên là Sùng Công, được Huệ Vương phong là Cao Sơn Đại Vương. Sau khi hiển linh trở về thôn Ngõ Bắc, Ngài được nhân dân tôn thờ làm Thành hoàng làng, phù hộ, che chở cho dân làng. Bên cạnh đó, đình còn thờ Lê Bảo Thông, một vị thần thời Lê, người quê thôn Ngõ Bắc, có công giúp nhà vua dẹp giặc cướp, giữ gìn sự bình yên của đất nước, để nhân dân được an cư lạc nghiệp.

Đình được xây dựng ở vị trí trung tâm làng, trên khu đất cao ráo, nhìn về hướng Nam. Trải qua thời gian và những biến thiên của lịch sử, chiến tranh, diện mạo kiến trúc của đình đã có nhiều thay đổi, song các thế hệ nhân dân địa phương vẫn duy trì việc thờ phụng, thể hiện lòng thành kính đối với các vị Thành hoàng và cầu mong quốc thái dân an, dân khang vật thịnh.

Hiện nay, mặt bằng kiến trúc chính của đình gồm Đại bái và Hậu cung. Tòa Đại bái có kết cấu ba gian hai dĩ, bộ khung kiến trúc được tạo dựng theo lối truyền thống. Trên mái có trang trí đấu đinh ở hai đầu bờ nóc. Hệ thống trụ biểu nối với tường hồi qua tường lửng; phía trên trụ biểu trang trí nghê chầu, phía dưới là các mảng trang trí hổ phù, ô lồng đèn và họa tiết tứ linh, góp phần tạo nên vẻ uy nghiêm cho không gian di tích.

Hậu cung gồm hai gian chạy dọc vào phía trong, tạo thành mặt bằng hình chuôi vồ. Bộ vì được làm theo kiểu thức kiến trúc truyền thống. Đặc biệt, gian giữa Hậu cung có gác lửng, phía trên cuốn vòm bằng ván bưng, tạo không gian trang nghiêm, là nơi đặt ban thờ Thành hoàng.

Bên cạnh giá trị về lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng, đình Ngõ Bắc còn lưu giữ các đồ thờ tự và hiện vật có giá trị, phản ánh truyền thống sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng dân cư địa phương qua nhiều thế hệ.

Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, kiến trúc và nghệ thuật, Đình Ngõ Bắc là một bộ phận quan trọng trong hệ thống di tích lịch sử - văn hóa của địa phương. Ngày 10 tháng 8 năm 2005, Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Tây (nay là thành phố Hà Nội) ban hành Quyết định số 1054/QĐ-UB về việc xếp hạng Đình - Chùa Ngõ Bắc là di tích cấp tỉnh, thành phố.