ĐÌNH NGUYỆT ÁNG

Đình Nguyệt Áng nằm ở đầu phía tây của làng Nguyệt Áng và quay hướng tây nam. Phía trước đình là một hồ nước lớn đóng vai trò tụ thủy, tạo cảnh quan và yếu tố phong thủy, phía sau là cánh đồng rộng, thoáng đãng.
Di tích có quy mô tương đối bề thế với nhiều hạng mục kiến trúc như Bình phong, Nghi môn, sân đình, Đại bái, Ống muống và Hậu cung, được bố cục theo kiểu chữ Công. Mặc dù không có số liệu cụ thể về diện tích tổng thể, nhưng qua quy mô kiến trúc và các công trình thành phần có thể thấy đình có không gian rộng, đủ để tổ chức các hoạt động tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng của dân làng.
Đình Nguyệt Áng đã được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng là di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia vào năm 1995.
Đình thờ Đức Công Ba đại vương, người được truyền thuyết coi là em thứ ba của Vua Hùng và là Thành hoàng làng. Ngài được cho là người có công phát hiện vùng đất Nguyệt Áng, chiêu dân khai hoang, lập ấp, xây dựng nền tảng cho sự hình thành và phát triển của làng. Sau khi mất, nhân dân lập đình thờ phụng và tôn vinh công lao của ngài.
Đình hiện còn lưu giữ 15 đạo sắc phong qua các triều đại Lê, Tây Sơn và Nguyễn. Trong đó, đạo sắc cổ nhất có niên đại năm Chính Hòa thứ 4 (1683) và đạo muộn nhất là năm Khải Định thứ 9 (1924). Các sắc phong này đều phong tặng thần là Thượng đẳng phúc thần, thể hiện sự ghi nhận của triều đình đối với vị thần được thờ cũng như vai trò quan trọng của đình trong đời sống tín ngưỡng của cộng đồng.
Đình Nguyệt Áng có kiến trúc mang đậm phong cách truyền thống vùng đồng bằng Bắc Bộ. Tổng thể gồm các hạng mục chính như Đại bái (5 gian), Ống muống (2 gian) và Hậu cung (3 gian), liên kết chặt chẽ theo trục thần đạo. Hệ khung gỗ được làm theo kiểu giá chiêng – chồng rường chắc chắn, các chi tiết liên kết chặt chẽ tạo sự bền vững cho công trình. Trang trí trên kiến trúc chủ yếu là các họa tiết lá lật, long hóa mang phong cách nghệ thuật đầu thế kỷ XX.
Ngoài giá trị kiến trúc, đình còn lưu giữ nhiều hiện vật quý như chuông đồng hình bát giác cao khoảng 0,4m, đường kính 0,23m (được cho là có niên đại cuối thế kỷ XVI - đầu XVII), các bát hương, đỉnh đồng, kiệu long đình thế kỷ XVIII, cùng nhiều bia đá, hoành phi, câu đối. Những di vật này góp phần làm rõ bề dày lịch sử và giá trị văn hóa của di tích, đồng thời phản ánh đời sống tín ngưỡng phong phú của cư dân địa phương qua nhiều thế kỷ.