ĐÌNH NHÂN HUỆ

Đình được xây dựng trên thế đất bằng phẳng, gần sông Đáy, vị trí thuận lợi vừa thuận tiện cho sinh hoạt cộng đồng vừa gần gũi với cảnh quan thiên nhiên đặc trưng của vùng quê. Đây là một công trình kiến trúc tín ngưỡng truyền thống mang đậm giá trị lịch sử, văn hóa của cộng đồng làng xã vùng đồng bằng  Bắc Bộ . Tên thường gọi của di tích là đình Nhân Huệ, không có tên chữ, thuộc thôn Nhân Huệ, xã Mai Lĩnh, tổng Đồng Dương, huyện Thanh Oai ( theo địa danh cũ ), đình Nhân Huệ thuộc Nhân Huệ, xã Đồng Mai ,huyện Thanh Oai tỉnh Hà Sơn Bình. Ngày nay thuộc tổ dân phố Nhân Huệ - phường Yên Nghĩa - Thành phố Hà Nội.

Đi sâu vào khảo sát, nghiên cứu nhân vật lịch sử vị thần được thờ ở đình Nhân Huệ ,chúng tôi dựa vào những nguồn tư liệu về cuộc kháng chiến chống xâm lược Nhà Minh thế kỉ XV của nhiều tiểu luận khoa học, báo cáo của các đoàn cán bộ sinh viên khoa lịch sử trường Đại học tổng hợp Hà Nội, cuốn sách Đại Việt sử trí thư, cuốn lịch sử Việt Nam tập I Nhà xuất bản khoa học xã hội - Hà Nội năm 1971 ,tư liệu của Bảo tàng Hà Sơn Bình , các vương triều ban tặng và tư liệu dân gian qua các nhân chứng cao tuổi trong thôn Nhân Huệ và các thôn của xã Đồng Mai kể lại. Đình Nhân Huệ thờ vị Vạn Phúc phu nhân là người nữ nông dân yêu nước làm nghề chài lưới, lái đò đưa nghĩa quân Lam Sơn qua sông Đáy để chống giặc Minh, đã hy sinh anh dũng trong cuộc kháng chiến vĩ đại này, sự kiện lịch sử của vị Nhân thần này như sau: 

Người phụ nữ yêu nước khi được các triều phong sắc Mỹ tự là Vạn Phúc phu nhân, có ý kiến cho rằng tên bà là Mộc Hoàn. Khi tham khảo các tài liệu ngay cả trong cuốn lịch sử Việt Nam tập I cũng không thấy nhắc đến tên chữ và càng không nhắc tới mỹ tự. Các cụ cao tuổi có hiểu biết trong làng Nhân Huệ cho biết rằng : Làng Nhân Huệ có gọi một chữ Phúc. Họ muốn nói câu gì khi có chữ Phúc thì đều phải nói chệch. Ví dụ như hạnh phúc thì gọi là Hạnh Phúc v.v… Chúng tôi có giả thiết khoa học cho rằng nữ thần ở đình Nhân Huệ là Phúc Vạn ,còn tên là Hoàn Mộc khó có cơ sở tin tưởng . Trong phong triều Lê năm Cảnh 44 (1783) tháng 4 ngày 26 cũng có nhắc tới “ Thổ địa chi thần, Vạn Phúc Phu Nhân " cũng cho ta tư liệu có chắc chắn hơn để chất liệu dân gian thêm chỗ đứng vững vàng. Nếu không, Vạn Phúc cũng là hiệu của Bà. Như vậy bà Vạn Phúc là người dân ở Mai Lĩnh . Tư liệu chỉ dừng lại ở thời kỳ Bà là dân chài ven sông Đáy thuộc Mai Lĩnh xã. Còn nơi thân phụ của bà và nơi sinh ra chưa xác minh rõ, có nhiều truyền thuyết trong dân gian cho rằng bà là gốc ở Thanh Hoá. Sống trong thời kỳ cảnh nước mất nhà tan, phủ ứng Bình châu Uy quê hương của bà đang bị quân xâm lược nhà Minh dày xéo, bà Vạn Phúc mang trong lòng một lỗi căm ghét quân thù, mong được mang sức mình đóng góp một phần nhỏ vào sự nghiệp đuổi giặc Minh ra khỏi bờ cõi. 

Khởi Nghĩa Lam Sơn lên một dịp rất may mắn, ý nguyện của Bà được thực hiện . Nghĩa quân trong khí thế tiến công địch như trò ở vùng phía Nam và Tây Nam thành Đông quan . Nhà Minh lo thất bại cầu binh viện. Cuộc đọ lịch sử của nghĩa quân Lam Sơn với cuộc hành trình quân này tại chiến trường Tốt Động , Động . Hinh kiểu và cố Lâm . Xã Mai Lĩnh nằm trong vùng chiến sự ( cuộc chiến đấu này hồ sơ đình Chợ đã đề cập nhiều ). 

Trên địa hình vô cùng phúc tạp có sông ngòi ,đầm lầy v.v… làm cản trở tới tốc độ quân của nghĩa quân giữa các trọng điểm chiến lược trận, các mũi tiến quân của các tướng Lý Triệu .Phạm Văn Xảo, Đinh Lê, Nguyễn Xí được nhân dân các cùng ủng hộ. Đặc biệt việc chuyển qua dòng sông Đáy, nghĩa quân được người phụ nữ lái đò yêu nước đảm nhiệm. Chiếc đò ngang của bà Vạn Phúc ngày đến đưa nghĩa quân Lam Sơn qua sông để tiếp viện trong những ngày chiến sự ác liệt. Việc làm của bà bình thường mà vĩ đại vì đã góp một phần nhỏ của mình vào tốc độ thần tốc để nghĩa quân bỏ gẫy đợt hành quân trên 10 vạn tên xâm lược do Vương Thông chỉ huy. Địch sâu vào thất bại, tiến thoát nhưng không yên. Có dòng sông cách trở chúng ép bà trở chở bình tường qua sông, bà vạn phúc không chở địch qua sông. Kẻ thù buông lòng dụ dỗ. Bà vẫn kiên quyết một lòng không làm tay sai cho giặc. Bọn xâm lược đã dùng gươm chém người phụ nữ yêu nước của nghĩa quân Lam Sơn và cả người yêu quý của bà cũng bị giết hại. Người phụ nữ yêu nước đã hy sinh anh dũng. Hình ảnh của bà Vạn Phúc chở đò đưa nghĩa quân Lam sơn qua dòng sông Đáy đánh đuổi giặc Minh thế kỷ thứ XV rất gần với hình suối lái đò đưa bộ đội qua sông Nhật Lộ đổ sang phía nam chiến đấu trong cuộc kháng chiến chống mỹ cứu nước. Chúng ta vô cùng kính trọng những người mẹ Việt Nam anh hùng qua các thời đại lịch sử. 

Cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược đã thắng lợi, đất nước được độc lập, chủ tướng Lê Lợi lên ngôi vua ban tặng cho Bà mỹ tự. Trang tĩnh đoan nhu, Vạn Phúc phu nhân, hệ quốc giúp dân linh thiêng hiểu ứng và chuẩn cho nhân dân lình phụng thờ, đặc chuẩn cho phép vào lễ quốc khánh và từ điển quốc gia. Đình nhân huệ phụng thờ bà là thành hoàng. Từ đó các vương triều đều ban tặng các phong và mỹ tự. 

Trong cuốn lịch sử Việt Nam tập I ( trang 246 - 247 có đoạn viết: " trong nhân dân còn lưu truyền nhiều chuyện kể về những hành động và sự tích anh hùng trong cuộc kháng chiến chống Minh, trong đó có nhiều thành tích của phụ nữ..."người phụ nữ làm nghề chài lưới ở sông Đáy không ngại gian lao nguy hiểm trở đò cho nghĩa quân qua sông đánh giặc dân làng Nhân Huệ ( Thanh Oai - Hà Tây ) cũng thờ người dân yêu nước để bình thường đó làm thành hoàng..." 

Khởi nghĩa giành chính quyền cách mạng tháng 8 hoàng năm 1945 đình Nhân Huệ được chọn làm trụ sở của ủy ban cách mạng lâm thời. Nhiều cuộc mít tinh biểu dương lực lượng của quân chúng cách mạng và các buổi họp quan trọng của chính quyền cách mạng đã diễn ra ở tại ngôi đình này. Đến năm 1958 đảng bộ và nhân dân xã Đồng Mai vinh dự được đón bác Tôn Đức Thắng, phó Chủ tịch nước Việt Nam Dân Chủ Cộng hòa về thăm và động viên nhân dân tỉnh Hà Đông trống hạn. Ngôi đình Nhân Huệ được làm nơi đón Báo Tôn về nói chuyện và động viên đồng bào. Tôn đã biểu dương tinh thần hăng hái lao động của nhân dân trong tỉnh Hà Đông và động viên nhân dân tích cực chống hạn cứu lúa để bảo vệ sản xuất.