Đình Nội

Nằm yên bình bên tổ dân phố Chúc Sơn, phường Chương Mỹ, Hà Nội, Đình Nội hiện ra như một chứng nhân trầm mặc, mang trong mình bề dày hơn ba thế kỷ thời gian. Đình Nội là chốn linh thiêng phụng thờ đủ ba vị Thành hoàng làng mà dân gian kính cẩn gọi Đức Thánh Cả, Thánh Hai, Thánh Ba. Thần phả năm 1572 còn ghi lại: khi giặc Ân ba mươi vạn hùng binh tràn xuống phương Nam, Cương Chính Công cùng hai vị thủy thần Oai Linh Công, Tam Tề Công đã cầm mười vạn quân xông pha trận mạc, đánh cho giặc tan tác không còn manh giáp. Toàn thắng trở về, các ngài được sắc phong Đại Vương, rồi ở lại đất Chúc Sơn dạy dân cấy lúa, chăn tằm, để rồi đời đời được khói hương phụng thờ. Đình Nội có cảnh quan, kiến trúc theo truyền thống Bắc bộ có hồ bán nguyệt, thủy đình; từ cửa đi vào,  đình mang dáng hình chữ "Đinh" gồm Đại bái, Hậu cung uy nghi. Hai mươi bốn hàng cột gỗ lim vững chãi tựa trên chân tảng đá xanh vững trãi, nhuốm màu năm tháng, nâng đỡ bộ khung mang hồn cốt kiến trúc thế kỷ 17; Các chạm khắc hoa văn, mây cuộn lại phô diễn nét tài hoa nghệ thuật cuối thế kỷ 18 - rực rỡ nhất là hai bức cốn nơi cửa "Ung Cung", "Trúc Miếu" với hình tượng Long - Ly - Quy - Phượng chạm nổi kênh bong sống động như thật. Đình Nội không chỉ nổi bật về kiến trúc theo lối kiến trúc Bắc bộ mà nơi đây còn lưu giữ 13 đạo sắc phong của các triều vua phong kiến ghi nhận công đức của đình; cũng tại đây bản thần phả, khán ước cùng bia đá cổ thời Vĩnh Khánh, Minh Mệnh được lưu giữ; mang một giá trị lịch sử to lớn mà nhân dân đang lưu giữ. 

Không chỉ đậm màu huyền tích, Đình Nội còn mang trong mình một địa chỉ đỏ của cách mạng. Những ngày kháng chiến chống Pháp gian khổ, mái đình từng chở che cho các vị lãnh đạo Chính phủ Lâm thời như cụ Huỳnh Thúc Kháng, ông Nguyễn Văn Tố; đến kháng chiến chống Mỹ, lại lặng thầm làm nơi cất giấu lương thực nuôi quân. Hôm nay, đình vẫn là nơi sinh hoạt cộng đồng, nơi tiễn những bước chân trai làng lên đường nhập ngũ.

Để tưởng nhớ đến công đức của các Thánh, cứ độ xuân về  người dân Chúc Sơn cứ ba năm một lần, tổ chức lễ hội truyền thống diễn ra từ 11 đến 13 tháng Giêng âm lịch. Nhiều nghi thức trong lễ hội vẫn được gìn giữ nguyên vẹn qua năm tháng được người dân Chúc Sơn truyền cho nhau từ thế hệ này qua thế hệ khác như tục rước nước từ sông về đình cầu cho bình an, mưa thuận gió hòa nhân dân bình an sung túc. Đây là một trong nhiều lễ hội tiêu biểu cả một vùng Chương Đức còn giữ nguyên được giá trị văn hóa và giá trị lịch sử trong hoạt động tín ngưỡng. Với những giá trị văn hóa, tâm linh; lịch sử ngày 18 tháng 1 năm 1988, Bộ Văn hóa đã trang trọng ghi danh nơi đây là Di tích lịch sử - kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia.