Đình Phương Liệt

Đình làng Phương Liệt còn có tên đình Giáp Cửu hoặc tên Nôm là đình Vọng. Đình được xây dựng theo hướng Đông - Nam và liền kề khu dân cư của làng Phương Liệt.

Làng Phương Liệt (làng Vọng) xưa kia thuộc tổng Hoàng Mai, huyện Thanh Trì, phủ Thường Tín, trấn Sơn Nam Thượng. Năm Đồng Khánh thứ 3 (1888) Phương Liệt thuộc tổng Hoàng Mai, huyện Hoàn Long, tỉnh Hà Nội, sau này thuộc phường Phương Liệt, quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội.

Đình Phương Liệt thờ Thành hoàng làng là Cao Sơn đại vương và Tích Lịch Hỏa Quang (Hoả Quang tôn thần). Thần Cao Sơn có tên là Nguyễn Hiền (Hiền công), cùng với em ruột là Nguyễn Sùng (Sùng công) là vị thần thứ 2 trong Tam vị Tản Viên Sơn Thánh đã có nhiều công lao giúp dân phòng chống thiên tai và đánh giặc ngoại xâm. Thần Tích Lịch Hỏa Quang có tài hô mưa gọi gió nên được vua Hùng phong là Tích Lịch Thần vương và giao sứ mệnh trấn áp yêu ma chuyên quấy nhiễu dân lành.

Đình Phương Liệt gồm nhiều hạng mục: Nghi môn trụ biểu, Tả mạc, Đại đình kết cấu hình chữ “nhất” (一) và một số công trình kiến trúc phụ trợ phía sau cùng với hệ thống sân, vườn bao quanh khu di tích.

Toà Đại đình được xây dựng theo kiểu tường hồi bít đốc 5 gian, 2 mái chảy lợp ngói ri. Bên trong, kiến trúc gỗ được kết cấu thống nhất kiểu thượng giá chiêng chồng rường, hạ kẻ bẩy trên mặt bằng 4 hàng chân cột. Hoa văn trang trí đơn giản. Ở gian giữa Đại đình bài trí một nhang án, bên trên đặt đồ thờ tự và bài vị của Thành hoàng làng. Trong đình Phương Liệt hiện còn lưu giữ nhiều cổ vật như đỉnh đồng, cây nến, bát hương…Đình được xây dựng từ rất lâu đời và đã trải qua nhiều lần trùng tu.

Bên trái đình là nhà Tả mạc làm kiểu nhà dọc với 3 gian, 2 mái chảy lợp ngói ri là nơi chuẩn bị đồ tế lễ lên Thành hoàng.

Đình Phương Liệt còn là một di tích cách mạng – kháng chiến tiêu biểu của thành phố Hà Nội. Trước cách mạng tháng Tám, đình Phương Liệt là cơ sở cách mạng, nơi hoạt động bí mật và phát triển được một tổ Việt Minh. Đình còn là trạm thông tin liên lạc, nhận tài liệu phục vụ tuyên truyền của Mặt trận Việt Minh. Ngày 19-8-1945, tại sân đình tổ Việt Minh đã tập hợp lực lượng, tổ chức mít tinh, tuyên bố giành chính quyền. Hai nhà Tả Hữu mạc của đình lúc đó được sử dụng làm trụ sở làm việc của Ủy ban cách mạng lâm thời, sau này là trụ sở của Ủy ban kháng chiến lâm thời.