đình Phương Quan

Đến nay, vẫn chưa biết chính xác năm xây dựng đình Phương Quan nhưng kiểu dáng kiến trúc của ngôi đình, thể hiện rõ nhất ở đại bái, là kiểu dáng kiến trúc đình Việt thế kỷ XVII. Ban đầu, đình chỉ có một nhà ngang, trong một đợt trùng tu ở thế kỷ XIX xây dựng thêm phần chuôi vồ làm hậu cung, tạo thành hình chữ “đinh”. Về sau, đình lại được xây dựng thêm 2 nhà tả mạc, hữu mạc.

Đình Phương Quan nằm cách tỉnh lộ 72 chỉ mấy chục mét; trước cửa đình có một giếng đình hình vuông. Đi qua tam quan xây kiểu nghi môn với 4 trụ biểu và 2 cổng phụ là tới sân đình, hai bên có tả mạc và hữu mạc, đều gồm 5 gian, kiểu nhà xây tường hồi bít đốc. Các bộ vì gỗ đều được tạo tác theo kiểu thức kèo kẻ, giá chiêng đặt trên các quá giang. Cuối sân là đại đình gồm 3 gian, 2 dĩ với phần kiến trúc gỗ từng được cố Giáo sư Trần Quốc Vượng đánh giá là “rất đặc sắc”. Ở phía trước gian giữa là 2 cánh cửa gỗ lớn có bánh xe lăn; ở phía trước các gian bên là hệ thống lan can con tiện và các cửa bức bàn mang phong cách Việt truyền thống. Các bộ vì đặt trên 6 hàng chân cột, trong đó, những cột cái có chu vi lên đến 1,5m.

Trong kiến trúc gỗ tổng thể ở đại đình, các bộ khung vì được liên kết bởi các xà lớn ở trên, dưới và hệ thống dầm sàn ở hai gian bên. Riêng gian giữa không có sàn, nền gian được lát gạch để làm nơi bố trí đồ thờ và tế lễ. Từ ngoài nhìn vào, rất dễ nhận ra hệ thống sàn gỗ kiểu lòng thuyền ở hai gian bên của đại đình. Phần dưới gầm sàn để trống; có thể nhìn thấy các tảng kê chân cột làm bằng đá xanh, có hình dạng phía dưới vuông, phía trên tròn. Kiến trúc hậu cung theo kiểu thức chồng diêm, gồm hai tầng mái. Các bộ vì gỗ ở hậu cung làm theo kiểu thức “thượng chồng rường, hạ kẻ”, thiên về sự bào trơn đóng bén, rất chắc chắn. Ở dưới bộ vì của gian thứ nhất hậu cung, giáp với đại bái, có hệ thống cửa bức bàn ngăn cách giữa đại bái và hậu cung. Còn ở gian tiếp theo và dĩ bên trong là trung cung, có sàn gỗ cao làm cung cấm thờ các vị thành hoàng, nơi đặt khám chứa long ngai, bài vị và các đồ tế tự.

Đình Phương Quan được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia năm 2000.