ĐÌNH PHƯƠNG QUẾ

Đình Phương Quế nằm tại thôn Phương Quế, xã Hồng Vân, thành phố Hà Nội; trước đây thuộc xã Liên Phương, huyện Thường Tín. Đình tọa lạc ở khu vực trung tâm làng, là công trình tín ngưỡng quan trọng, gắn bó với đời sống văn hóa, tinh thần của nhân dân địa phương qua nhiều thế hệ. Phương Quế cũng là một trong những địa danh cổ được xã Hồng Vân giữ gìn trong quá trình sắp xếp thôn, xóm hiện nay.

Đình Phương Quế thờ Cao Sơn Quốc chủ Đại vương, vị Thành hoàng được nhân dân tôn kính. Theo truyền thuyết được lưu truyền, Cao Sơn Đại vương có tên là Hiển, tự Cửu Trường. Sau khi đi nhiều nơi, ngài đến vùng đất Phương Quế, nhận thấy nơi đây đất đai màu mỡ, cảnh sắc tốt tươi nên đã dừng chân, hướng dẫn nhân dân việc cấy cày, sản xuất nông nghiệp. Sau khi ngài hóa, nhà vua ghi nhớ công lao, phong là Cao Sơn Quốc chúa Đại vương, ban thụy hiệu Trung Trinh. Vì vậy, hình tượng Cao Sơn Đại vương trong tín ngưỡng địa phương gắn với việc khai phá, hướng dẫn sản xuất và phù trợ cuộc sống của nhân dân.

Đình có kiến trúc truyền thống đặc trưng của đình làng Bắc Bộ, gồm các hạng mục Nghi môn, Đại bái, Tả hữu hành lang, Trung cung và Hậu cung. Nghi môn được xây dựng quy mô với ba lối đi và hệ thống trụ biểu. Tòa Đại bái gồm 5 gian 2 chái, mái lợp ngói ri, bên trong có hệ thống cột và các bộ vì gỗ được chạm khắc công phu. Đặc biệt, đình còn có cửa võng có niên đại từ thế kỷ XVII cùng nhiều mảng chạm khắc gỗ mang phong cách nghệ thuật từ thời Lê đến thời Nguyễn.

Đình hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị như hai bộ kiệu thời Lê, hai bộ long ngai và bài vị thời Lê, hoành phi thời Nguyễn, bia đá “Hậu thần bị kỉ” lập năm Gia Long thứ nhất (1802), chuông đồng đúc năm Duy Tân thứ hai (1902) cùng hệ thống sắc phong có niên đại từ thế kỷ XVII đến đầu thế kỷ XX. Những di vật này góp phần minh chứng cho lịch sử lâu đời và giá trị văn hóa, nghệ thuật của di tích. Đình Phương Quế được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa năm 2008.

Hằng năm, Hội làng Phương Quế được tổ chức từ ngày 12 đến ngày 16 tháng Ba âm lịch, ngày 15 tháng Ba là ngày chính hội, gắn với ngày sinh của Thành hoàng Cao Sơn Đại vương. Phần lễ có các nghi thức rước kiệu, tế lễ; phần hội có các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và trò chơi dân gian.

Đặc biệt, Phương Quế còn gắn với Hội rước Thành hoàng tổng Hà Hồi – một sinh hoạt tín ngưỡng có quy mô lớn của vùng Hà Hồi xưa. Vào ngày 16 tháng Ba âm lịch, các làng trong tổng tổ chức rước kiệu về miếu tổng tại Phương Quế để thực hiện đại tế. Đám rước có kiệu rồng, cờ lọng, trống, phường bát âm và sự tham gia của nhiều làng trong vùng. Sau phần lễ là các hoạt động vui hội, trò diễn và trò chơi dân gian. Đây là nét văn hóa đặc sắc thể hiện sự gắn kết cộng đồng giữa các làng cùng thờ Thành hoàng Cao Sơn.

Với những giá trị về lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật và tín ngưỡng dân gian, Đình Phương Quế là một di tích quan trọng của xã Hồng Vân, góp phần lưu giữ những dấu ấn về lịch sử hình thành làng xã và đời sống văn hóa truyền thống của cộng đồng cư dân địa phương.