Đình Tảo Khê

1.Loại hình và Xếp hạng: Là di tích Kiến trúc Nghệ thuật. Được Bộ trưởng Bộ Văn hóa Thông tin ra Quyết định số 1811/1998-QĐ-BVHTT ngày 25/08/1998 công nhận và xếp hạng là Di tích cấp Quốc gia.

2. Nhân vật thờ phụng và Giá trị lịch sử

• Nhân vật thờ phụng: Đình thờ hai vị Thượng đẳng phúc thần là anh em sinh đôi: Trần Võ (Thượng sĩ đại tướng quân) và Trần Thông (Thái tể tướng quân).

• Thần tích: Hai ngài là những bậc anh hùng xuất chúng, có công lớn phò tá vua Trần Thái Tông đánh phá và đẩy lùi 10 vạn quân Mông Cổ xâm lược. Sau khi thái bình, hai ngài xin về hưu trí tại đất Tảo Khê, dạy bảo nhân dân thuần phong mỹ tục, hai ngài cùng hóa vào ngày 12 tháng Giêng.

• Sự kiện cách mạng: Đình Tảo Khê là nơi ghi dấu sự kiện lịch sử quan trọng: Chiều ngày 17/8/1945, đồng chí Đỗ Mười đã trực tiếp phát lệnh khởi nghĩa giành chính quyền phủ Ứng Hòa tại chính ngôi đình này.

3. Đặc điểm Kiến trúc - Nghệ thuật

• Bố cục: Đình tọa lạc trên thế đất đẹp, thoáng mát, hướng Tây Nam nhìn ra mặt hồ rộng (dòng Khê Thủy cũ). Đình xây dựng theo kiểu chữ Tam (hoặc chữ Đinh khép kín) bao gồm tòa Đại bái, Tiền tế và Hậu cung.

• Đại bái: Được tạo dựng từ thời Lê và tu bổ lớn vào thời Nguyễn, gồm 5 gian 2 dĩ với 4 đầu đao cong vút đắp nổi rồng, hoa lá. Nội thất lộng lẫy với hệ thống cột lim lớn, vì nóc kiểu "chồng rường con nhị". Điêu khắc nổi bật với bức cửa võng chạm trổ công phu nhiều tầng, các đầu dư giữ nguyên phong cách thời Lê, và các bức cốn chạm nổi điển tích "Ngư long hý thủy" (rồng uốn lượn phun nước, cá chép, rùa, nghê...).

• Hậu cung: Khu vực thâm nghiêm nhất, được chia làm hai phần (Tiền tế và Hậu cung), phía trước có hệ thống tường gạch xây cuốn vòm 3 cửa.

4. Hệ thống Di vật, Cổ vật

• Đình lưu giữ bộ sưu tập di vật rất phong phú và quý giá.

• Tài liệu cổ: 01 quyển thần phả chữ Hán (niên hiệu Hồng Phúc) và 23 đạo sắc phong của các triều đại phong kiến, trong đó đạo sớm nhất từ năm Hoằng Định (1603).

• Đồ gỗ và thờ tự: 02 cỗ long ngai bài vị sơn son thếp vàng, 01 cây quán tẩy bằng gỗ chạm rồng, 01 bức cửa võng, 02 đôi câu đối, bộ gươm bát bửu, giá gương.

• Đồ đá, kim loại: 01 bia đá ghi chép việc con cháu xây đình, 01 khánh đá, cùng nhiều đồ đồng như đỉnh, lư hương, hạc, nến.

5. Lễ nghi phụng sự

• Theo thần tích, hai vị thần đản sinh vào ngày 8 tháng Giêng và cùng hóa vào ngày 12 tháng Giêng âm lịch.

• Đình làng là trung tâm sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của cộng đồng, nơi tổ chức hội làng truyền thống, tưởng nhớ công ơn của các vị anh hùng giữ nước và giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ.