Đình Thạc Quả

Đình Thạc Quả thuộc thôn Thạc Quả, xã Dục Tú, nay là thôn Phúc Hậu, xã Đông Anh, thành phố Hà Nội. Thôn Thạc Quả có thế đất hình voi phục. Theo truyền thuyết, làng nằm trên mình voi, đình là đầu voi, giếng ở gần đình là mắt voi. Đường từ đình ra sông Ngũ Huyện Khê là vòi voi. Thạc Quả xưa nằm giữa 2 con sông Cổ Giang và Hoàng Giang (tức sông Ngũ Huyện Khê). Tháng 6/1961, xã Dục Tú hiện nay chính thức được thành lập thuộc huyện Đông Anh, Hà Nội. Xã Dục Tú gồm 7 thôn: Dục Tú, Đình Tràng, Đồng Dầu, Lý Nhân, Nghĩa Vũ, Ngọc Lôi và Thạc Quả. Căn cứ vào thần phả, sắc phong, kiến trúc và các di vật còn lưu giữ ở di tích có thể đoán được đình Thạc Quả được xây dựng từ thời Lê (thế kỷ XVII - XVIII), đến thời Nguyễn được trùng tu sửa chữa và giữ nguyên kiến trúc đến ngày nay.  Đình Thạc Quả thờ các vị Thành hoàng làng là Triệu Vũ Đế (Triệu Đà), Linh Quang đại vương và Cự Lượng, Cự Tương đại vương. 

Triệu Vũ Đế (Triệu Đà) sinh ngày 1 tháng 4 năm Ất Tỵ, bố mẹ là Triệu Đức và Đào Thị Hoan ở đất Chân Định, quận Bình Sơn, Trung Quốc. Lúc còn nhỏ ông đã là người thông minh học rất giỏi về binh thư, võ nghệ, khi lớn làm quan nhà Tần. Năm Ất Hợi, (Tần Thuỷ Hoàng năm thứ 33), Triệu Đà được nhà Tần giao cho làm Long Xuyên lệnh ở Quế Lâm, Nam Hải, Tượng Quận. Tương truyền tại đây ông đã lấy vợ là bà Trình Thị Lan. Năm Tân Mão thời Thục Vương 48. Triệu Đà xâm chiếm nước Âu Lạc và dựng nước Nam Việt, lên ngôi vua đóng đô ở Phiên Ngung (Quảng Đông Trung Quốc) tự xưng là Triệu Vũ Đế tranh cường cùng nhà Hán (lúc đó đã thay thế nhà Tần). Triệu Đà ở ngôi làm chủ Nam Việt đến ngày 6 tháng 8 năm Giáp Thìn thì qua đời truyền ngôi lại cho con được một thời gian lại bị nhà Hán xâm chiếm. kết thúc sự tồn tại của nước Nam Việt. Các triều vua Đinh Tiên Hoàng, Lê Đại Hành

(980); vua Lý Thái Tổ (1010), vua Lý Anh Tông (1159); vua Trần Thái Tôn (1225) đều ban sắc chỉ cho phép dân làng Thạc Quả phụng thờ Ngài vì có công âm phù dẹp giặc. Vua Lê Thánh Tông năm 1470 đi đánh giặc Chiêm Thành đã thân hành đến đình mật cầu đảo xin lĩnh cờ thần để trợ uy võ. Thắng giặc Chiêm Thành đã về đình dâng lễ tạ, lại gia cấp phong tặng ruộng thờ cúng. Xã Thạc quả Dục Tú giữ lệ thờ Triệu Vũ Hoàng Đế từ xưa duy trì cho đến ngày nay. 

Linh Quang, Cự Lượng, Cự Tương đại vương. Theo thần tích đều là các vị thiên thần âm phù cứu nước giúp dân rất là linh ứng được các triều vua gia phong mỹ tự. Linh Quang được triều vua Đồng Khánh 2 năm 1887 gia phong Quảng hậu chính trực Hựu thiện Đôn Ngưng bản cảnh Thành hoàng Linh Quang chỉ thần. Thần Cự Lương, Cự Tương đại vương được gia phong Linh phù dực bảo Trung hưng tôn thần. Cho phép xã Thạc Quả, phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh được phụng thờ. 

Đình được xây dựng vào khoảng thế kỷ XVII - XVIIII, trùng tu dưới thời Nguyễn. Đình toạ lạc trên khu đất trung tâm của làng, theo hướng đông nam, phía trước là ao rộng, sau cổng nghi môn là sân lát gạch Bát Tràng. Đình có bố cục kiến trúc hình chữ “đinh” gồm: cổng nghi môn, nhà tảo mạc, đại đình, hậu cung. 

Nghi môn là tam quan tứ trụ gồm 3 cửa, 1 cửa lớn chính đăng đối cân xứng ở giữa và hai cửa nhỏ hai bên. Cửa lớn chính giữa được tạo bởi 2 trụ lớn có các ô trụ lồng đèn, đỉnh trụ đắp hình phượng chầu trang trí đề tài tứ linh (long, ly, quy, phượng), thân trụ đắp nổi câu đối chữ Hán có nội dung ca ngợi cảnh đẹp và sự linh thiêng của di tích. Nối với cửa lớn là hai trụ nhỏ hai bên tạo cửa nhỏ cuốn vòm, làm chồng diêm 2 tầng có cuốn đao, các ô lồng đèn đắp tứ linh. Nối tiếp hai bên là tường và hai trụ nhỏ tạo bức bình phong trang trí đề tài tứ quý cả phía ngoài và trong, đỉnh trụ đắp lân chầu.

Qua cổng nghi môn là sân rộng lát gạch, hai bên có 2 dãy nhà tảo mạc gồm 3 gian 2 dĩ làm lối tường hồi bít đốc, mái lợp ngói ta, bộ vì đỡ mái làm lối chồng rường, trang trí lá lật, gờ soi, nền lát gạch Bát Tràng.

Nhà đại bái gồm 3 gian 2 dĩ, mái uốn đao cong. Ba gian giữa làm cửa bức bàn, hai gian bên xây tường và trổ cửa chữ “thọ”, nền lát gạch. Chính giữa bờ nóc đắp hình lưỡng long chầu nguyệt. Đình có 8 đầu dư chạm rồng mang phong cách nghệ thuật thế kỷ XVIII. Các bức cốn trang trí tứ linh, tứ quý. Gian giữa tòa đại đình bài trí lộng lẫy, với cửa võng ván sơn son thếp vàng, trên cùng trang trí rồng chầu mặt nguyệt, phần giữa là bức hoành phi “Thánh cung vạn tuế”, hai bên trang trí rồng cuốn thủy, dưới bức cửa võng trang trí hổ phù và tứ linh trong tư thế sống động cùng rồng chầu, phượng vũ, rùa đội thư. Dưới cửa võng có hương án thờ trang trí đề tài lưỡng long chầu nguyệt, tứ quý, hổ phù, trên hương án bày bộ ngũ sự gồm đỉnh, hạc, cây đèn bằng đồng, lục bình. Bên trong hương án bày bộ binh khí bằng gỗ sơn son thếp vàng. Hai bên hương án có giá bát bửu, giá cờ…

Toà hậu cung có 3 gian một duộc xây nổi với gian giữa nhà đại bái dọc về phía sau tạo thành hình chữ “đinh”, kiểu tường hồi bít đốc, mái lợp ngói ta, bờ nóc đắp kiểu bờ đình. Trang trí trên kiến trúc đơn giản chủ yếu là bào trơn, đóng bén.

Hậu cung được bài trí trên bệ thờ xây gạch có long ngai, bài vị của thần, có bộ đồ thờ gồm ngũ sự, lọ hoa, bát hương, đài nước tất cả đều bằng đồng. Các đồ thờ bài trí trước và 2 bên ngai thờ. Đình còn lưu giữ được một cuốn thần tích. Đặc biệt là 12 đạo sắc phong thần của triều Nguyễn sao lại nội dung của thần tích; đòn kiệu chạm rồng; 5 bức hoành phi, bát bửu, ngai thờ, bài vị và nhiều câu đối, bộ kiệu long đình tất cả đều được sơn son thếp vàng tinh xảo cùng các mảng chạm khắc mang phong cách nghệ thuật dân gian như tiên cưỡi rồng, người thổi sáo, tượng Phật, tượng vũ nữ được tạo tác ở thế kỷ XVII - XVIII.

Làng Thạc Quả mở hội vào ngày 11 - 12 tháng Giêng âm lịch để tưởng niệm Triệu Vũ Đế, Linh Quang, Cự Lượng, Cự Tương đại vương. Hội làng được tổ chức rất trọng thể có đủ các nghi lễ mang tính truyền thống. Có năm hội làng kéo dài từ ngày 12 đến 15 tháng Giêng. Phần lễ có nghi lễ cúng tế uy nghi. Từ xưa vẫn có mổ trâu tế thần. Hiện nay nghi thức lễ Thánh đã được thực hiện với lễ vật xôi gà hoặc thủ lợn. Làng vào hội, từ sớm ngày 12 tháng Giêng cửa đình đã rộng mở, ban khánh tiết đã lo hương nến đầy đủ trên các hương án ngai thờ. Ngày này những người dân làng đi làm ăn xa dù bận mấy cũng dành thời gian về quê dâng lễ trình Thánh, dự hội làng và tham gia phần hội với các trò chơi dân gian, biểu diễn văn nghệ. 

Trước cách mạng tháng 8 năm 1945 đình Thạc Quả đã chứng kiến đồng chí Đỗ Văn Sâm và Nguyễn Văn Vinh tuyên truyền về chính sách của Mặt trận Việt Minh, làm tiền đề cho cuộc đấu tranh giành chính quyền về tay nhân dân. Cách mạng tháng Tám thành công, đình là nơi ra mắt chính quyền cách mạng lâm thời. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, đình còn là nơi hoạt động của đội du kích xã, những năm chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, đình Thạc Quả là nơi sơ tán của các cơ quan trong nội thành và đóng quân của các đơn vị quân đội.

Với những giá trị lịch sử văn hóa và kiến trúc nghệ thuật, đình Thạc Quả được xếp hạng cấp quốc gia theo quyết định số 3526/QĐ-BVHTTDL ngày 01/11/2011.