Đình Thạch Lỗi — Hà Nội Go

Đình Thạch Lỗi

5.0Miễn phí

Lên lịch ghé thăm

Hỏi AN AI về địa điểm

25 - 30°Dễ có mưa

Lưu ý trước khi đi

Nên đến sớm để có trải nghiệm thoáng đãng

Nội dung bài viết

Câu chuyện điểm đến
ĐÌNH THẠCH LỖI
1. Cổng
2. Sân
3. Đại bái
4. Hậu cung

Câu chuyện điểm đến

01ĐÌNH THẠCH LỖI

Thôn Thạch Lỗi, xã Nội Bài, Thành phố Hà Nội

Đình Thạch Lỗi là tên thường gọi theo địa danh của di tích; xưa làng Thạch Lỗi có tên Nôm là làng Luổi. Đình tọa lạc trên một khu đất rộng ở trung tâm thổ cư và trục chính của làng, ngoảnh về phía sông Cà Lồ; trước sân đình nguyên là ao đình rộng, xung quanh trồng nhiều cây ăn quả và cây lưu niên tạo cảnh quan xanh mát cho di tích cổ.

Căn cứ vào quy mô kiến trúc hiện còn và các mảng chạm khắc, đình Thạch Lỗi được xác định khởi dựng vào cuối thời Lê, thế kỷ XVIII, và được tu bổ, sửa chữa nhiều lần trong các thế kỷ XIX–XX (các mốc còn ghi nhận: 1942, 1949, 1980, 1990, 1991, 1995, 1997), lần tu bổ, tôn tạo lớn gần day hoàn thành năm 2025.

Đình Thạch Lỗi được Bộ Văn hóa – Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia năm 2006. Lễ hội truyền thống của đình diễn ra vào ngày mồng 01 tháng 2 (âm lịch) hằng năm với hoạt động rước lễ, tế lễ cùng nhiều trò chơi, sinh hoạt dân gian như cờ người, ca hát, thể dục dưỡng sinh…

Đình Thạch Lỗi thờ hai vị tướng quân Trương Hống, Trương Hát. Hai vị là hai anh em ruột và là tướng tài của Triệu Quang Phục trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược nhà Lương.

Di tích lịch sử & văn hoá khác

Di tích lịch sửĐã xác thực
Chùa Thầy - Thiên Phúc tự
Xã Quốc Oai
5.0

043. Đại bái

Đại bái, còn gọi là đại đình, là tòa kiến trúc chính và lớn nhất của di tích, cũng là nơi tập trung tinh hoa nghệ thuật chạm khắc của đình Thạch Lỗi. Tòa đại đình là một nhà rộng gồm năm gian hai dĩ, làm kiểu bốn mái với các đầu đao uốn cong bề thế mà vẫn mềm mại; bốn góc đình xây bốn trụ biểu để đỡ đầu đao. Mái đình có độ dốc lớn, lợp ngói ta dạng mỏng, mũi ngói nhô lên như gợn sóng; bờ nóc đắp hàng hoa chanh chạy dọc, hai đầu bờ nóc và bờ dải đắp các con xô, con kìm hình nghê chầu. Xung quanh đình có hàng hiên rộng khoảng một mét chạy suốt phía trước, phần hiên này được làm lại vào năm 1980. Mặt trước đình mở ba cửa lớn làm kiểu cánh gỗ bức bàn ghép ván, hai gian đốc trổ hai cửa sổ, ngoài ra còn được mở cửa ở hai hồi nhà tạo vẻ thông thoáng cho di tích.

Nền đình lát gạch bát và gạch lục, cao hơn sân khoảng 40cm; gian giữa được làm cao hơn hẳn các gian bên. Theo lời kể của các cụ bô lão trong làng, trước đây đình có sàn bằng gỗ lim khá vững chắc, dấu tích của lớp sàn này đến nay vẫn còn nhận biết được qua những lỗ mộng dầm lớn trên các thân cột. Kết cấu bộ khung gỗ của tòa đại bái trông rất bề thế, vững chắc với sáu bộ vì chính và hai phần mái chái ở hai bên. Các bộ vì đều được thiết kế theo một kiểu chung: vì thượng là kèo kìm một trụ chống chéo, phần trung – hạ làm kẻ trường, phía trước làm bẩy đỡ mái hiên; riêng hai vì gian giữa làm xà chồng tạo cốn. Mỗi bộ vì được định vị trên sáu hàng chân cột bằng gỗ lim; cột cái có kích thước lớn, làm kiểu “thượng thu hạ thách”, đường kính tới 60cm, cột quân 40cm; đá tảng kê chân cột được chôn chìm dưới nền đình. Lòng nhà đại bái để trống, tạo không gian thoáng rộng cho sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

Trang trí trên kiến trúc đình Thạch Lỗi tập trung chủ yếu ở tòa đại bái. Phía trên chính giữa treo bức hoành phi sơn son thếp vàng đề bốn chữ “Nam thiên chính khí”, bên dưới là hương án và bức cửa võng chạm đôi rồng chầu. Hầu khắp thân kẻ trường, kẻ hiên đều chạm nổi các văn mây, lá cúc, lá đề, lá hóa rồng; nổi bật và đẹp hơn cả là bốn bức cốn nách ở gian giữa với các mảng chạm rồng chạm lộng, chữ Thọ, văn mây, sóng nước mang phong cách nghệ thuật cuối Lê đầu Nguyễn – rồng được chạm sống động, râu bờm uốn thành đao mác nhiều lớp, phủ kín bề mặt mảng gỗ dày. Bốn đầu dư, hai đầu nghé ở hai vì gian giữa là các đầu rồng chạm bong kênh tiêu biểu cho nghệ thuật chạm khắc thời Lê thế kỷ XVIII; đặc biệt bốn trụ chống ở bốn góc đao đình được chạm nổi hình rồng thân nhỏ lộ rõ vảy, cách điệu thành thân trúc, vừa tả thực vừa cách điệu, rất đặc sắc, tiêu biểu cho nghệ thuật điêu khắc dân gian thế kỷ XVIII – XIX.

054. Hậu cung

Hậu cung là nơi thâm nghiêm nhất của di tích, được làm kiểu chồng diêm hai tầng mái, nằm ngay trong lòng gian giữa tòa đại bái. Nhìn từ bên ngoài, phần mái diêm với hai tầng mái có các góc đao cong lượn mềm mại hiện lên khá rõ nét; đây là kiến trúc được làm lại vào thời kỳ sau, khoảng đầu thế kỷ XIX. Phía đốc nhà hậu cung đắp hình hổ phù cùng một số họa tiết trang trí, phần mái diêm thứ nhất đắp thêm đôi nghê chầu. Trên mặt bằng, hậu cung không có phần nhô ra ngoài mà được tôn cao, quây thành khám thờ ngay trong gian giữa đại đình. Kết cấu kiến trúc gỗ được nâng cao theo kiểu kèo luồn, thả mái để tạo hai tầng mái diêm – một điểm khác biệt hiếm gặp so với các ngôi đình bố cục chữ Nhất khác, vốn thường không có phần hậu cung riêng biệt.

Trước cửa hậu cung làm cánh cửa gỗ bức bàn; bên trong đặt ngai thờ, bài vị sơn son thếp vàng cùng các đồ thờ tự, bên cạnh có bậc thang gỗ lên xuống. Trong khám đặt long ngai, bài vị thờ Đức Thánh Tam Giang cùng sắc phục, mũ mão được bài trí trang nghiêm; phía trên treo hoành phi, hai bên là các đôi câu đối chữ Hán ca ngợi công đức của Thánh, trong đó có câu “Phù Lê chính khí tráng sơn hà”.

Khu vực hậu cung và đại bái hiện còn bảo lưu được nhiều di vật quý: ba ngai thờ bài vị kích thước 87 x 54 x 40cm sơn son thếp vàng, chạm khá cầu kỳ các hình rồng, phượng, mặt hổ phù, hoa dây, văn sóng nước (nghệ thuật thế kỷ XX); một bộ kiệu bát cống dùng rước trong ngày hội, chạm rồng sơn son thếp vàng, kích thước 2,6 x 3,8 x 1,8m (thế kỷ XIX); một án gian thờ trang trí rồng chầu; ba mâm bồng thờ kích thước 70 x 80cm; hai bức hoành phi và bốn đôi câu đối gỗ sơn son thếp vàng; bốn tấm ván gỗ chạm rồng (thế kỷ XVIII – XIX); một bộ bát bửu, biển lệnh gỗ; một đôi hạc gỗ; một bộ tam sự và một bộ ngũ sự bằng đồng; một bản thần tích sao lại cùng nhiều đồ thờ tự khác như bát hương, cây đèn, cây nến, lục bình sứ, y môn, tàn, tán, lọng.

Với bố cục hài hòa, cân đối cùng hệ thống di vật phong phú, hậu cung và tòa đại bái đã làm nên giá trị kiến trúc – nghệ thuật đặc sắc của đình Thạch Lỗi – một trong những ngôi đình cổ có kiến trúc to đẹp còn lưu giữ được của vùng đất Sóc Sơn xưa và Thủ đô Hà Nội, minh chứng cho tín ngưỡng thờ Đức Thánh Tam Giang gắn bó sâu sắc với đời sống văn hóa tinh thần của cư dân làng xã vùng đồng bằng Bắc Bộ.