ĐÌNH THỊ MAI LĨNH

Tên cũ của di tích gọi là Đình Thị, là đình chung của nhân dân 4 thôn xã Mai Lĩnh (cũ): Thôn Cổ Bản, Nhân Huệ, Y Sơn, Nhân Sơn, và Yên Phúc. Khi thành lập xã Đồng Mai có thêm thôn Thị, Mậu, Công và Đồng Hoàng (xã Yên Phúc cũ). Thôn Thị cũng có Đình Thị, để tránh nhầm lẫn địa danh của di tích, hiện nay nhân dân trong xã gọi Đình Thị của xã Mai Lĩnh cũ là Đình Chợ. Đình nằm trên khu đất của chợ xã Mai Lĩnh có từ lâu đời. Tên chữ “Thị” cũng có nghĩa là “Chợ”. Hiện nay gọi Đình Chợ cũng phù hợp.

Đình thờ vị Thành hoàng làng: Lý Triện – tướng giỏi của khởi nghĩa Lam Sơn đã hy sinh dũng cảm trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Minh, giành lại độc lập cho dân tộc.

Diễn giải bối cảnh lịch sử và sự nghiệp của vị thần có nội dung sau:

• Vào đầu thế kỷ XV (1406), triều nhà Minh (Thái Tổ) huy động 20 vạn bộ binh, kỵ binh cùng hàng chục vạn phu dịch sang xâm lược nước ta.

• Cuộc kháng chiến do nhà Hồ lãnh đạo không thành công. Năm 1407, Hồ Quý Ly cùng các nhà lãnh đạo triều Hồ bị bắt vào tay giặc.

• Đất nước ta rơi vào sự đô hộ khốc liệt của nhà Minh. Đã biến nước ta thành quận huyện, thiết lập bộ máy đô hộ đến tận các phủ, châu, huyện.

• Không chịu cảnh mất nước, năm 1416 tại núi Lam Sơn (Thọ Xuân, Thanh Hóa), Lê Lợi cùng nhiều nghĩa sĩ hội tụ, tổ chức khởi nghĩa. Dưới sự chỉ huy của Lê Lợi đã thu hút nhiều nhân tài như: Nguyễn Trãi, Lê Lai, Đinh Liệt, Trần Nguyên Hãn, Nguyễn Xí, Phạm Văn Xỉu, Lý Triện...

• Huy động được toàn dân kháng chiến, nghĩa quân đánh đến đâu thắng đến đấy, "càng đánh càng thắng", "đánh tan đến đâu như phá tre khô" (Nguyễn Trãi).

• Trận Tốt Động – Chúc Động: Năm Đinh Mùi (1427), Lý Triện cùng các tướng tập kích giặc ở Tảo Động – Từ Liêm (tức Xuân Thủy). Trong cuộc chiến đấu ác liệt, Lý Triện cùng quân sĩ tả xung hữu đột. Tại chiến trường Tảo Động, Ngài bị thương, phi ngựa về qua Ninh Kiều (xã Mai Lĩnh) thì mất.

• Lý Triện là một tướng giỏi, có đại công trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn. Từng chém tướng giặc Phùng Quý, cùng các tướng Lê Khả, Lê Bị bắt sống tướng Lý Lượng, diệt hàng trăm binh sĩ giặc ở cầu Nhân Mục...

  Lê Lợi lên ngôi Vua, luận công ban thưởng, xếp Lý Triện vào hàng Đại công thần, ban cho Quốc tính gọi là Lê Triện. Đặc ân cho thân phụ là Lê Dì tước Quản cát sứ, con trai là Lê Lăng tước Ngự phòng, và cho nhân dân 5 thôn xã Mai Lĩnh lập đền phụng thờ Ngài.

• Vị trí và địa thế: Đình Chợ nằm trên khu đất cao bờ hữu sông Đáy, phía trước sông xông triển rộng. Địa thế bằng phẳng, đất đai màu mỡ, là khu đất danh tiếng xa xưa.

• Hiện trạng di tích: Qua nhiều chiến tranh và thiên nhiên, di tích nguyên xưa không còn trọn vẹn. Cụm kiến trúc cũ nằm trên diện tích khoảng 1 ha, gồm các hạng mục: Tam quan, khu Tiền đường, Tả hữu vu, Sân đình, Đại bái và Hậu cung.

• Đặc điểm kiến trúc:

  • Đại bái: Đã hạ giải một số cột kèo, còn lại mảng kiến trúc nhỏ. Dựa trên các vì kèo, kiến trúc chạm khắc, chân kê... có nhận xét di tích được khởi dựng/trùng tu vào khoảng giữa thế kỷ XIX.

  • Hậu cung: Làm kiểu chữ Đinh (丁), gồm 3 gian nhỏ. Gian trong là nơi bài trí các đồ thờ tự, bài vị. Diện tích hậu cung khoảng 19m². Kiến trúc đơn giản.

  • Tổng diện tích hiện trạng: Tổng diện tích khu đất là 2.563m². Diện tích xây dựng hai hậu cung là 218m², còn lại 2.344,2m² là sân đình và khu vực bị xí nghiệp vận tải Hà Sơn Bình tạm sử dụng.