Đình thôn Thượng, thôn Thượng Phùng Xá, xã Hồng Sơn, thành phố Hà Nội

Tên gọi “Đình Thôn Thượng” xuất phát từ tên của thôn Thượng, thuộc xã Phùng Xá, huyện Mỹ Đức, Hà Nội. Trong lịch sử, thôn Thượng còn được biết đến với tên gọi là làng Bùng, một vùng đất có truyền thống văn hóa và lịch sử lâu đời.

Đình Thôn Thượng là nơi thờ tự Phật Các Hậu Phi. Theo truyền thuyết, Bà là phi tần của vua Lý Thánh Tông nhưng vì không có con trai, tự thấy mình tuổi cao, đức mỏng… nên bà đã xin vua cho đi thăm chùa chiền cúng Phật. Bà đã dừng chân tại vùng đất Phùng Xá, cho sửa sang chùa chiền, tạc tượng, đúc chuông và tu tập tại đây. Khi mất đi, bà được nhân dân lập đình thờ để tưởng nhớ công lao.

Đình Thôn Thượng là một công trình mang phong cách kiến trúc thời Nguyễn, được xây dựng với bố cục kiểu chữ Đinh (丁), bao gồm nhiều hạng mục quan trọng:

• Nghi Môn: Cổng đình gồm ba lối đi với hai trụ biểu đồ sộ, phía trên đắp nổi hình tượng tứ linh (long, ly, quy, phượng). Trên trụ có khắc các câu đối chữ Hán ca ngợi công đức của vị Thành Hoàng làng.

• Tòa Đại Bái: Gồm 5 gian 2 dĩ, xây dựng theo kiểu tường hồi bít đốc, mái lợp ngói ri, chính giữa bờ nóc đắp hình lưỡng long chầu nguyệt – một biểu tượng truyền thống trong đình làng Việt Nam. Toà Đại Bái còn giữ được nguyên vẹn các bộ vì kiến trúc gỗ cổ truyền từ thời Nguyễn, được thể hiện dày đặc, tập trung ở các bẩy, xà, rường với đề tài rồng, lá lật, vân mây. Các đầu dư ở gian giữa được tạo tác hình một đầu rồng với mắt lồi, miệng ngậm hạt ngọc, râu cá trê, răng nhe, các bờm tóc hướng về phía sau. 

Đặc biệt bức cốn gian giữa được chạm tích “tứ linh và tứ quý” với trung tâm là rồng lớn. Đường nét chạm trang trí trên các chi tiết kiến trúc gỗ kiểu chạm nổi giả bong kênh theo phong cách nghệ thuật thời Nguyễn. Gian giữa đại bái có treo bức bức hoành phi gỗ sơn son thếp vàng đề 3 chữ Hán “Tối linh từ”.

• Trung Cung: Là nơi đặt hương án, bát hương và các đồ thờ tự quan trọng, nối liền giữa đại bái và hậu cung.

• Hậu Cung: Là khu vực trang nghiêm nhất của đình, gồm 3 gian, gian giữa là nơi đặt ban thờ Phật Các

Hậu Phi. Hậu cung được thiết kế chắc chắn, với nhiều hoành phi, câu đối mang nội dung ca ngợi công đức các vị thần linh.

Ngoài ra, đình còn lưu giữ nhiều hiện vật quý như bia đá, chuông đồng, lư hương, hoành phi, câu đối, kiệu rước – tất cả đều mang giá trị nghệ thuật và lịch sử to lớn.