Đinh Thu thôn Hữu Vĩnh

Ngôi đình làng, chẳng những chứa đựng những giá trị kiến trúc nghệ thuật mà còn có giá trị về văn hoá. Ở đó còn lưu giữ những phong tục quy ước và hội hè truyền thống xưa. Ngôi đình làng là trung tâm sinh hoạt chính trị, văn hoá của làng xã, ngôi Đình Thu là công trình tưởng niệm những người có công dựng nước và giữ nước mà nhân dân địa phương phụng thờ như những giá trị đạo đức và tinh thần.

Những ngày kỉ niệm, ngày sinh , ngày mất của vị thần được gắn liền với lễ hội truyền thống. Trong lễ hội gắn với biểu tượng văn hoá được lớp thời gian và niềm tin bao phủ, lễ hội của Đình Thu được cả tổng Phù Lưu Thượng đến phụng sự, có nghĩa là ông thần Thành Hoàng làng ở làng Hữu Vinh là một ông tướng phủ giúp cho cả Tổng. Đó là những biểu tượng tốt đẹp cho sự đoàn kết chống mâu thuẫn nội bộ, giao hào kết nghĩa giữa các thôn thể hiện sự đoàn kết trong sinh hoạt và sản xuất.

Qua những phong tục hội hè truyền thống của dân làng, hiểu được mong muốn khát vọng và bản sắc của người dân nơi đây. Trên cơ sở những nghi thức lễ hội truyền thống, từ đó hình thành và xây dựng lễ hội mới xã hội chủ nghĩa phù hợp với yêu cầu của con người và mục đích xây dựng cuộc sống mới con người mới.

Như vậy Ngôi đình là nơi sinh hoạt văn hoá của nhân dân, nơi tưởng niệm những người đã có công đánh giặc, giữ nước và xây dựng đất nước bằng những biểu tượng văn hoá mà ta đã gặp trong những ngày hội lễ, đó là những nhu cầu không thể hiểu được trong sinh hoạt văn hoá, tinh thần của làng xã mà chúng ta cần phải bảo tồn giữ gìn những hình thức cao đẹp này.

Ngôi đình có kiến trúc nghệ thuật thời Nguyễn sớm, nơi đây có sự kết hợp hài hoà giữa nghệ thuật cung đình với nghệ thuật dân gian. Đình Thu còn bảo tốn nhiều hiện vật quý, kế thừa phong cách nghệ thuật thời Lê và những đặc trưng tiêu biểu của thời Nguyễn.

Dựa vào quyển thần phả hiện còn đang lưu giữ ở Đình. Do Đông Các Đại học sỹ Nguyễn Bính chép vào năm Hồng Phúc 1572 vị thần được phong tăng Đương Cảnh Thành Hoàng được thờ ở Đình, chắc chắn lúc đó Đình chưa to và đẹp như ngày nay. Đình Thu được trùng tu lớn vào năm Nhâm Tý thứ năm (1852) dưới đời Vua "Nguyễn Dực Tông" niên đại Tự Đức là một công trình tưởng niệm kiến trúc mặt bằng chữ Nhất, một toà Đại bái và gian giữa có khán thờ Thánh. Mặt Đình hướng Tây Nam, Đình nằm cạnh bờ sông Đáy bốn mùa nước cháy, thuyền bè qua lại thuận lợi "Nhất cận thị, nhị cận giang" nghĩa là "Nhất gần chợ, nhì gần sông” đã được tạo dựng ra một cảnh quan lý tưởng cho công trình công cộng của làng quê "Cây đa bến nước sân Đình" nhìn bề ngoài công trình thật lộng lẫy, thấp thoáng in bóng trên mặt sông và những luỹ tre làng xanh tốt, tạo nên cảnh quan quen thuộc của làng quê, làng xã Việt Nam. Một công trình kiến trúc điêu khắc có giá trị nghệ thuật, có những dấu tích lịch sử là biểu hiện kỹ năng do bàn tay trí óc của nhân dân lao động tạo nên mà thông qua nghệ thuật nó còn phản ánh những nét hiện thực của xã hội đương thời.

Du khách đi thuyền từ bến Sông lên, bước vào ngay công trình. Chắc lúc đầu là Nghi môn nhưng do thời gian và năm tháng dòng sông Đáy xói mòn mất đi một khoảng đất ngay gần sát bên sân Đình nên dãy tường Nghi môn đã bị đổ, chỉ còn lại chiếc cửa môn 2 tầng 8 mái và một chiếc cột đồng trụ ở phía phải từ Đình nhìn ra qua sân đất hẹp trước cửa Đình dài 20m, rộng 8m ta thấy 2 cột đồng trụ đứng sừng sững cao 6,5m, cột vuông 40x40, trên trụ có đấu vuông thót đáy. Trên đầu vuông có 2 chú nghê ngồi chầu, nghê mắt lồi, mũi sử tử lớn, miệng mở rộng nhìn xuống, tai thú, tóc và râu đều cuộn xoáy lại từng cụm nhỏ, đuôi vểnh lên, 4 chân đứng hơi hẹp về phía trước, đó là biểu tượng cho sức mạnh thiên nhiên, nghê biểu tượng là con vật linh thiêng ở trên trời. Dưới Nghê là lồng đèn đắp tứ linh "Long, Ly, Quy, Phượng" dưới lồng đèn là thân trụ có gờ chỉ, lòng trụ đắp câu đối. Chân để của trụ hình quả găng. Bức tường xây nổi cột đồng trụ với toà Đại bái là 2m. Bước lên Đại bái qua 3 bậc thềm với 25 phiến đá tảng xếp thành bậc, hai đầu thềm có hai chú nghê đá với tư thế quay ra.

Đại Bái là kiến trúc cổ với 5 gian 2 dĩ. Mái Đình lợp ngói mũi, bên trong lót ngói chiếu, dọc Đại bái là 18,64m, ngang là 7,58m, cao 6m. Có 24 cột ứng với 6 vì kèo nóc, có 12 cột cái cao 4m, chu vi 2m, 12 cột quân cao 2,25mm chu vi 1,28m. Có 6 bộ vì kèo kết cấu theo kiểu kết hợp chồng giường giá chiêng. Trên cùng có đấu đỡ nóc, có lồng trụ giá chiêng, chồng giường đội hoành mái, giường cụt đục chạm quai lá lá lật. Những nét chạm mềm mại trau chuốt, đấu đội giường, hai cột cái được liên kết bởi cầu đầu (quá giang) đội cả hệ thống vì kèo, hai bên bào soi vỏ măng, mặt trên, mặt dưới bào phẳng bụng. Quả giang có khung chữ nhật và chạm nhiều lớp lá cách điệu. Đặc biệt các vì kèo ở Đình Thu phần dưới của quả giang không có đầu dư hình rồng mà chỉ có nghé trơn, đầu cột có đầu vuông dày thô thót đáy. Quá giang kẻ xà kết hợp đầu cột những mộng rất khớp. Các hoành của cả hệ thống vì được tỳ thẳng lên các bộ phận của kiến trúc như các đuôi giường ở vì nóc, ván dong của xà nách, ván dong ở kẻ tiền, bên bảy.

Khoảng cách tiền, hậu nối từ cột cái xuống cột quân nối nhau bằng kẻ, đục nổi quai lá. Mặt kẻ có chữ thọ vuông, đầu kẻ đỡ mái chảy. Các vì kèo được nối với nhau bằng xà, chạm soi mã kiệu. Đặc biệt ở Đình Thu có hai vì kèo đốc (vì 1 + vì 6) chồng giường ở xà nách. Liên kết giữa cột cái và cột quân bằng các cốn chồng giường, thực chất của cốn là giường cụt được xếp chồng lên nhau, cốn được hình thành ở 6 giường cụt, giường cụt thứ nhất đội lên đầu cột quân và nằm trên xà nách, nối cột cái với cột quân, giường 2,3,4,5 nữa chồng lên nhau đỡ các thành mái, giường thứ 6 ăn mộng qua các cột cái. Đuôi giường chính là nghê đỡ của câu đầu. Những mảng chạm khắc ở giường cụt là tứ linh chuyển bát.

Đình Thu thôn Hữu Vĩnh không còn toà Hậu cung mà có sàn thờ thánh ở gian giữa của Đại đình. Bàn thờ rộng 2,4m dọc 3,8m cao 1,8m chia làm 2 phần: Sàn thờ và Hậu cung. Sàn thờ lát vân gỗ lim, xung quanh có lan can và con tiện đứng. Hậu cung bịt kín bằng ván, mặt tiền có cửa cổn, bảy tường cửa bức bàn sơn son thiếp vàng, cửa bức bàn đóng thành khung ô, phía trên trạm khắc tứ lĩnh "Long, Ly, Quy, Phượng" phần dưới khắc chạm từ quý "Sen, Cúc, Trúc, Mai". Phía trên tường cửa treo bức cửa võng. Trần của sản thờ là những tấm ván ghép, gọi là thiên đình ở giữa thiên đình vẽ bức tranh giữa là hình tròn (biểu tượng là vũ trụ). Xung quanh hình tròn là các mảng mây vờn, bốn góc vẽ trạm triện tàu lá dắt, xung quanh có diễm soi. Bức tranh vẽ từ linh, những nét vẽ chạm mềm mại, những con vật trông rất vui mắt, cầu kỳ, chứng tỏ sự vĩnh hằng của âm dương.

Giá trị thẩm mỹ của di tích là giá trị nội tại, bao hàm ở những khía cạnh như giá trị về kỹ mỹ thuật, giá trị về nghệ thuật tạo hình, tư duy về cách bài trí di vật...

Sau khi trùng tu sửa chữa, Đình Thu đã phần nào hội đủ những nét tương đồng như thế. Những bộ vì mang phong cách truyền thống, những vật liệu cổ truyền, cách bài trí di vật, cảnh quan không gian... đã hàm chứa tại di tích này, tạo nên một di tích thuần Việt.

Điêu khắc nghệ thuật trong Đình được tập trung biểu hiện qua các mảng nghệ thuật mang phong cách 2 giai đoạn nghệ thuật Nguyễn Sớm và Nguyễn muộn.

Mảng nghệ thuật Nguyễn sớm bao gồm những hiện vật: Bát hương gốm cao 28cm đường kinh miệng 37cm, đắp nổi phượng rồng chầu mặt nguyệt, long mã ở hai tai, đế là chân quỳ. Một long ngai sơn son thiếp vàng, kiệu võng, bộ bát bửu (3 quả chuỳ, 4 côn, 2 đại đao, 1 phù điệp, hai chiếc tán, hương án,.. )

Mảng nghệ thuật Nguyễn muộn được trưng bày ở Đại bái Đình Thu gồm các mảng chạm khắc trên đại tự hoành phi, câu đối, đôi gồm sử, đẳng tế bằng gỗ, Lư hương đồng...

- Di tích Đình Thu tọa lạc ở thôn Hữu Vĩnh, xã Hoà Xá, thành phố Hà Nội. Đình nhìn về hướng Tây Nam, kết cấu theo kiểu chữ "Nhất" trong khuôn viên rộng khoảng 1502,5 m² tại thôn Hữu Vĩnh, xã Hoà Xá, bao gồm các hạng mục: Nghi môn ngoại, Nghi môn nội, Đình chính, nhà Khách, nhà Bếp, nhà Vệ sinh, Bể nước, Am hoá sở.

Nghi môn có kích thước lớn. Cổng chính được tạo bởi hai cột đồng trụ to được xây thành 4 cấp. Cấp dưới cùng được làm kiểu thất cổ bồng. Thân cột được tạo gò chỉ 3 mặt thành những rảnh lớn, trong đó các rãnh của cột được đắp nổi, trên đỉnh trụ là tử phương. Nối với trụ lên là cống phụ cuốn vòm 2 tầng 8 mái và hai cột đồng trụ nhỏ hơn cũng được xây thành 4 cấp, cấp dưới cùng được làm kiểu thất cổ bồng, thân cột đắp gở tạo rãnh, trong rãnh đắp nổi, phía trên là hình lân được xây bằng gạch trát vữa xi măng đã nứt nẻ, rêu mốc. Cửa đi bằng sắt sơn son thiếp vàng rang trí hoa văn, con giống vẫn còn tốt.

Nghi môn có kích thước lớn. Cổng chính được tạo bởi hai cột đồng trụ to được xây thành 4 cấp. Cấp dưới cùng được làm kiểu thắt cổ bồng. Thân cột được tạo gờ chỉ 3 mặt thành những rãnh lớn, trong đó các rãnh của cột được đắp nổi, trên đình trụ là hình lân. Nổi với trụ lớn là một bức tường bao ngắn nổi liền cổng phụ cuốn vòm 2 tầng 8 mái. Nghi môn được làm bằng gạch trát vữa xi măng.

Đình chỉnh hình thức kiến trúc chữ Nhất gồm 5 gian 2 dĩ, tường thu hồi bịt đốc.

- Nền Đình lát gạch đỏ 400x400 mạch chữ công.

- Nền hiên lát gạch đó 400x400 mạch chữ công.

- Tam cấp bằng đá cổ đã nứt vỡ, xuống cấp.

- Tường bao được xây bằng gạch trát vữa xi măng vôi ve.

- Hệ cửa đi bằng gỗ, ngưỡng cửa xây bằng gạch trát vữa xi măng.

- Hệ cốt bằng gỗ lim, chân tảng đỡ cột bằng đá.

- Bộ vì đỡ mái bằng gỗ.

- Nội thất đồ thờ vẫn còn tốt.

- Bệ thờ được xây bằng gạch đặc trát vữa xi măng, ốp gạch men.

- Mái lợp ngói mũi hài.

- Bờ nóc, bờ cháy, tay ngại.

Kính chào quý khách!

Đình Thu, thôn Hữu Vĩnh xã Hòa Xá là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa, lịch sử và tín ngưỡng truyền thống của quê hương Hòa Xá. Đến với đình Thu để được đắm mình vào không gian di sản là, là dịp để mỗi người cùng hướng về cội nguồn, bày tỏ lòng thành kính với các bậc tiền nhân, đồng thời cảm nhận nét đẹp của văn hóa dân tộc, dâng hương, chiêm bái và cầu tài lộc, bình an cho gia đình./.