Đình Thượng Nghĩa Lập

Đình Thượng Nghĩa Lập tọa lạc ở vị trí trung tâm làng Nghĩa Lập, xã Chuyên Mỹ. Đây là một không gian văn hóa truyền thống tiêu biểu của làng quê Bắc Bộ, gắn với tín ngưỡng thờ Thành hoàng và đời sống cộng đồng của người dân địa phương.

Về lịch sử, Đình Thượng thờ Thiên Xung Hoàng đế, còn gọi là Thiên Xung Vương. Theo thần tích lưu giữ tại di tích, Ngài là nhân vật thuộc thời đại Hùng Vương, từng có công giúp vua Hùng đánh giặc giữ nước. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, Ngài chọn vùng đất Nghĩa Lập làm nơi dừng chân, truyền dạy nhân dân cách làm ruộng, giữ gìn lễ nghĩa và xây dựng cuộc sống yên vui. Vì ghi nhớ công đức, người dân đã tôn Ngài làm Thành hoàng và lập đền, đình để thờ phụng.

Đình còn lưu giữ một số tư liệu quý như thần phả, sắc phong, ngai thờ và tượng thờ Thiên Xung. Những tư liệu này góp phần phản ánh truyền thống lịch sử, tín ngưỡng và lòng biết ơn của các thế hệ cư dân đối với những người có công với đất nước.

Về kiến trúc, Đình Thượng mang phong cách kiến trúc đình làng truyền thống Việt Nam. Khu di tích gồm ba công trình chính là đại bái, trung cung và hậu cung, được bố trí theo kiểu chữ “Tam”. Ngoài ra còn có các công trình phụ trợ như nhà tả mạc và hữu mạc.

Đại bái là công trình kiến trúc chính, có niên đại khởi dựng từ thời Lê và được trùng tu lớn dưới thời Nguyễn. Tòa nhà dài khoảng 15,7 mét, rộng 6,4 mét, gồm ba gian hai chái. Mái đình có bốn mái cong, lợp ngói mũi truyền thống. Trên bờ nóc nổi bật hình tượng “lưỡng long chầu nhật”, thể hiện khát vọng về sự hài hòa giữa con người, thiên nhiên và vũ trụ. Các đầu đao, bờ nóc và vì kèo được trang trí bằng hình rồng, nghê, phượng cùng nhiều hoa văn dân gian.

Bên trong đình có hệ thống cột gỗ, vì kèo và các mảng chạm khắc mang đặc trưng nghệ thuật thời Nguyễn. Nổi bật là các đề tài rồng chầu, long cuốn thủy, hoa lá, mây hóa long cùng những câu đối, hoành phi chữ Hán ca ngợi công đức của vị Thành hoàng. Gian giữa đặt ban thờ Thiên Xung Hoàng đế, tạo nên không gian trang nghiêm và linh thiêng.

Đình Thượng không chỉ là nơi thờ tự mà còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Vào những dịp lễ, hội làng, người dân tổ chức nghi lễ truyền thống, tưởng nhớ Thành hoàng, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi và cuộc sống bình an.

Đặc biệt, khu vực đình Nghĩa Lập còn gắn với truyền thống lịch sử cách mạng của địa phương. Trong thời kỳ kháng chiến, nơi đây từng được sử dụng làm địa điểm cất giấu vũ khí, tập kết và hội họp của lực lượng kháng chiến. Vì vậy, di tích mang trong mình nhiều lớp giá trị: lịch sử, văn hóa, kiến trúc nghệ thuật và truyền thống yêu nước. Đình được xếp hạng cấp Tỉnh năm 2008.

Ngày nay, Đình Thượng Nghĩa Lập là điểm đến phù hợp cho những ai muốn tìm hiểu về đình làng Bắc Bộ, tín ngưỡng thờ Thành hoàng và lịch sử hình thành của các làng quê đồng bằng sông Hồng. Khi tham quan, du khách có thể chiêm ngưỡng kiến trúc cổ, tìm hiểu các hiện vật, câu đối, sắc phong và cảm nhận không gian làng quê yên bình, nơi truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ.