Đình Tiền Huân, phường Sơn Tây, thành phố Hà Nội

Đình Tiền Huân tọa lạc tại làng Tiền Huân, phường Viên Sơn, thị xã Sơn Tây (nay là tổ dân phố Viên Sơn, phường Sơn Tây, thành phố Hà Nội). Đây là di tích lịch sử – văn hóa gắn liền với quá trình hình thành, phát triển của làng cổ Tiền Huân, đồng thời là nơi lưu giữ những giá trị tiêu biểu về lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật và tín ngưỡng dân gian của vùng đất xứ Đoài.

Theo ngọc phả được Hàn lâm viện Đông các Đại học sĩ Nguyễn Bính soạn năm Hồng Đức nguyên niên (1470), sau đó được sao lại vào năm Vĩnh Hựu thứ 6 (1740), đình Tiền Huân thờ Hồng Nương công chúa (còn được gọi là Ngọc Tuynh công chúa), con gái thứ ba của vua Hùng Duệ Vương, tức vua Hùng thứ 18. Bà được Nhân dân tôn thờ là Thành hoàng làng, thể hiện truyền thống uống nước nhớ nguồn và lòng thành kính đối với các bậc tiền nhân có công với dân, với nước. Hiện nay, bản ngọc phả vẫn được lưu giữ tại di tích.

Theo tư liệu lịch sử, đình Tiền Huân được khởi dựngthế kỷ thứ 17, đến thế kỷ thứu 19 được chuyển về vị trí hiện nay. Trải qua các triều đại, đình được ban 12 sắc phong, từ thời vua Lê Hiển Tông đến triều Nguyễn. Năm 1961, ngôi đình cổ bị phá dỡ. Sau này Nhân dân phục dựng lại đình bao gồm đại bái và hậu cung; năm 2018 tiến hành nạo vét ao đình và chỉnh trang khuôn viên. Đình và Miếu Tiền Huân là quần thể di tích được cấp bằng công nhận di tích lịch sử – văn hóa cấp thành phố năm 2003.

Về kiến trúc, đình Tiền Huân xưa là công trình tiêu biểu cho nghệ thuật kiến trúc đình làng truyền thống vùng xứ Đoài. Ngôi đình từng có hệ thống mái cong hai tầng, bờ nóc trang trí hoa chanh, các đầu đao đắp hình rồng, hổ phù và các linh vật dân gian. Ngôi đình hiện nay đã được phục dựng trên nền cũ, tiếp tục duy trì không gian thờ tự và sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân.

Một trong những giá trị nghệ thuật đặc sắc còn lưu giữ tại đình là hai đôi nghê đá cổ đặt phía trước di tích. Đây là những linh vật mang đậm dấu ấn văn hóa Việt, thể hiện sự tài hoa và óc sáng tạo của nghệ nhân dân gian. Hai đôi nghê có hình dáng, tư thế và đường nét chạm khắc khác nhau: một đôi quay vào trong đình, biểu trưng cho ước vọng bình an, no đủ, sinh sôi và phát triển; đôi còn lại quay ra phía ngoài, mang ý nghĩa bảo vệ, trấn giữ và đem lại sự bình yên cho cộng đồng. Những họa tiết trang trí mềm mại, sinh động trên thân nghê thể hiện tư duy thẩm mỹ và quan niệm tâm linh phong phú của người Việt xưa. Đây là những hiện vật quý, góp phần làm nổi bật giá trị nghệ thuật điêu khắc dân gian của di tích.

Không chỉ có giá trị về lịch sử và kiến trúc, đình – miếu Tiền Huân còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng dân cư. Đây là nơi nhân dân tổ chức các hoạt động thờ phụng Thành hoàng làng, thực hành các nghi lễ truyền thống, tưởng nhớ công lao tiền nhân và gìn giữ phong tục tập quán tốt đẹp của quê hương. Qua nhiều thế hệ, di tích đã trở thành không gian gắn kết cộng đồng, góp phần bồi đắp tình yêu quê hương và ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương.

Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, tín ngưỡng, kiến trúc và nghệ thuật điêu khắc, đình Tiền Huân là một bộ phận quan trọng trong hệ thống di sản văn hóa của vùng đất Sơn Tây. Đặc biệt, hai đôi nghê đá cổ còn lưu giữ tại di tích là minh chứng quý giá cho nghệ thuật tạo hình và tư duy văn hóa tâm linh truyền thống của người Việt. Việc bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị di tích không chỉ góp phần lưu giữ những dấu ấn lịch sử của làng Tiền Huân mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc giáo dục truyền thống, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.